|
|
|
Tercihli oy etuncer@radikal.com.tr
Nispi seçim sisteminde partilerin çıkaracakları milletvekilleri, listedeki sıralamayla belirleniyor. Seçimlerde aday listeleri ve adayların liste sıralamasındaki yeri, siyasi partiler tarafından belirlenerek seçmenin onayına sunuluyor. Seçmenler oylarını kullanırken yalnızca parti tercihlerini yapabiliyorlar ve bu tercihle birlikte partilerin sunmuş oldukları aday listelerini ve listedeki sıralamayı da onaylamış oluyorlar.
Seçmen böyle bir onayı vermek yerine adaylar arasında tercih yapabilmeyi ve partilerce düzenlenmiş olan listelerdeki sıralamayı değiştirebilmeyi arzu etmektedir.
* * *
Ülkemizde tercihli oy sistemi nispi temsil uygulamasıyla birlikte gündeme gelmiş ve buna ilişkin hükümler, birçok kez seçim yasasına konulmuştur. Bu düzenlemelerde tercihli oyun kullanılma biçimi ve liste sıralamasının değiştirilebilmesi için gerekli görülen tercih oyunun düzeyi belirlenmiştir.
- 1961 seçimlerinde, tercih oylarının, adayların en az yarısı için kullanılması zorunluluğu getirilerek, tercihli oyların iki katının adayların aldığı oylara eklenmesi öngörülmüştür. Ancak bu hesaplama yönteminde partinin çıkaracağı milletvekili sayısının altındaki sıralarda yer alan adaylar için yalnızca tercih oyları hesaba katılmakta ve bu adaylar partinin almış olduğu oydan yararlanamamaktadır.
- 1973 seçimlerindeki uygulamada, seçmenler-seçim çevresinin çıkaracağı milletvekili sayısına göre sayıları 1'den 8'e kadar değişen aday için tercih oyu kullanmak zorundaydı. Tercih çıtası ise yine milletvekili sayısına göre, geçerli oyların yarısından başlayarak, altıda bire kadar düşüyordu.
- 1983'teki düzenlemede ise listelere, çıkarılacak milletvekili sayısının iki katı aday yerleştirilmesi ve tercih oylarının milletvekili sayısı kadar olması zorunluluğu getirilmiştir. Sıralamayı değiştirebilecek tercih oylarının da, geçerli oyların en az yüzde 25'i oranında olması koşulu konulmuştur. (Ancak yasadaki bir geçici madde ile bu hükmün uygulaması ertelenmiştir.)
- En sade yöntem, 1991 seçimlerinde uygulanmıştır. Listelere, seçilecek milletvekili sayısının iki misli aday yerleştirilmesi ve bu adaylardan yalnızca birisi için oy kullanılması koşulu getirilmiştir. Sıralamanın değiştirilmesi için de geçerli oyların en az yüzde 15'i oranındaki tercihli oy alınması yeterli görülmüştür.
Tercih oyları, yalnızca iki seçimde sonuçları etkilemiş. 1973 seçimlerinde üç aday, 1995 seçimlerinde ise 52 aday -seçilemeyecek sıralarda yer aldıkları halde- kendilerine verilmiş olan tercih oyları sonucunda parlamentoya girebilmişlerdir.
* * *
Siyasal partilerle toplum arasındaki bağlar zayıflamış, seçmen siyasete ve partilere yabancılaşmıştır. Toplumun siyasete katılım düzeyi düşüktür. Tercihli oy, bu katılım eksikliğini bir ölçüde giderebilecektir. Uygulama bir yandan da, siyasi kadroları kamuoyuna yönelik siyaset yapmaya özendirecek bir faktör olarak görülmelidir.
Önerimiz, listelerde, bir seçim çevresinden seçilecek milletvekili sayısının en az iki katı adayın yer alması, listelerdeki sıralamasının da parti örgütünce yapılmasıdır. Listelere konulacak aday sayısı, tercihli oyun kullanılma yöntemi ve sonucu etkileyecek tercih oylarının oranı, geçmişteki uygulamaların ışığında belirlenmelidir.
|
[Ana Sayfa]
[İnsan]
[Yaşam]
[Türkiye]
[Politika]
[Yorum]
[Dış Haberler]
[Ekonomi]
[Borsa/Finans]
[Spor]
[Kültür/Sanat]
[Arka Sayfa]
[Yazarlar]
|
|
|
|
|
