Katılımcı yerel demokrasi Son yıllarda, yeni kentsel sivil oluşumlar ortaya çıktı. Bu oluşumların amacı kent yönetimlerini belediyelerin patronluğundan çıkarmak, yurttaşların karar mekanizmalarına katılmasını sağlamakNEVZAT ÇAĞLAR TÜFEKÇİ
1976 yılında Vancouver'de toplanan Habitat - 1 konferansı; Birleşmiş Milletler'in İnsan Çevresi, Dünya Nüfusu, Dünya Gıda, Sanayi Kalkınma Organizasyonu, Uluslararası Kadınlar Yılı Konferansları ile BM Genel Kurulu'nun kabul ettiği yeni uluslararası iktisadi düzenin devletlere yüklediği hak ve sorumluluklar bildirgelerinin hazırlamış olduğu düşünsel temele dayanıyordu.
Konferans iki önemli belge ortaya koymuştu: Bunlardan birincisi insan yerleşimleri konusunda Vancouver bildirgesi, diğeri de Vancouver (ulusal) eylem planıdır. Bildirge amaçları ve ilkeleri saptayan bir metindir. Bu metin incelendiğinde, temelde yerleşim sorununa bir 'insan hakkı' olarak yaklaşıldığı görülmektedir. Birey ve topluluk düzeyinde, insanların temel ihtiyaçlarının ve bu arada yeterli konut ile yaşanabilir, çekici ve etkin yerleşimler ve gerekli hizmetlerin insan onuruna yaraşır bir biçimde sağlanması insan hakkı olarak ele alınmaktadır. Ama yerleşim sorununun çözümünde tarihi değerlerin korunması ve insanlığın bir mirası olarak görülen çevrenin tahrip edilmesinin engellenmesi üzerinde de durulmaktadır. Bunun sağlanmasında ise devletler yani hükümetler sorumlu tutulmaktadır.
Vancouver toplantısında geliştirilen, yerleşim konusunun uluslararası düzeyde ele alınmasının gerektiği düşüncesi; BM Genel Kurulu'nun 19 Aralık 1977'de BM Yerleşim Merkezi'nin (Habitat) ve BM Yerleşim Komisyonu'nun kurulması kararının alınmasına yol açmıştır.
Vancouver Konferansı'nın üzerinden epey bir zaman geçtikten sonra Habitat-1'in önerilerinin gerçekleşmediği görüldü. Nedeni de; gelişmiş ülkelerin bu konuda üzerlerine düşen görevleri yerine getirmemesi ve temel unsur olan devletin çözüm önerilerinin yetersiz kalması idi. İlk toplantıda alınan kararların ve uygulama yöntemlerinin gözden geçirilmesi ile toplanan Habitat-II, Türkiye'nin ev sahipliği ile 1996 yılında İstanbul'da gerçekleşti. Bu yeni toplantının ana stratejisi ise insan yerleşimleri konusunda sorumluluğu sadece devlete değil, toplumdaki tüm sivil toplum kuruluşlarına yüklemesi idi. Böylelikle insanlar; kendi yaşadıkları mekânların düzenlenmesinde ve bu mekânlarla ilgili alınacak kararlarda ve uygulamaya ilişkin konularda söz sahibi olacaktı.Yeni yönetim anlayışı
Toplumdaki bireylere ve kuruluşlara; 'insan yerleşimleri' konusunda görev ve sorumluluklar yükleyen, 'sürdürülebilir kalkınma'nın sağlanmasının önemini vurgulayan bir başka konferans ise 1992 yılında Rio'da toplanan 'Kalkınma ve Çevre Konferansı-Dünya Zirvesi' toplantısı idi. Bu toplantıda kabul edilen eylem kararları da 'Gündem 21' olarak adlandırıldı.
2. Dünya Savaşı'nın ardından dünyada her alanda kalkınma anlayışı ortaya çıktı. Kalkınma sürecinde çevre ve insan unsurlarının önemi yeterince anlaşılamadı. Bu durumun zararlarının ortaya çıkması ile birlikte, dünyada kalkınma ve çevre arasındaki dengeyi sağlamayı amaçlayan 'sürdürülebilir kalkınma' kavramı ortaya çıktı. Sürdürülebilirlik: doğal kaynağı kalkınma amaçlı tüketirken, gelecek kuşakları düşünerek yerine yenisinin konulması anlamına geliyor. Böylece kalkınma için hammadde sağlanırken, doğa da korunmalı... Temel ihtiyaçların karşılanması, yaşam standartlarının iyileştirilmesi, eko-sistemlerin korunması, yönetilmesi ve daha güvenli bir geleceğe gidilmesi için 'küresel ortaklıklar' oluşturulacak. Bu amaç için de çok aktörlülüğün ve toplumsal uzlaşmanın sağlanması gerekiyor. İşte Habitat gibi, Rio gibi konferanslar, insanlığın bu ortak kaygılarının ve düşüncelerinin sonucunda gerçekleşen oluşumlardır.
Rio bildirgesinde yer alan ilkelerin uygulama belgesi şeklinde olan 'Gündem 21', yerel yönetimlerin görev ve sorumluluklarını da belirliyor. 1992 yılında Rio'da düzenlenen 'Kalkınma ve Çevre Uluslararası Konferansı Dünya Zirvesi' toplantısında yerel yönetim örgütlerinin ve yerel yönetimlerin sorunlarına ilişkin kabul edilen tüm kararlara 21. yüzyılı ifade edecek şekilde 'Yerel Gündem 21' adı verildi. Yerel Gündem 21, dünyanın çeşitli ülkelerindeki yerel yönetimlerce, sürdürülebilir bir kent yaşamı oluşturmak için kalkınma ve çevre arasında uyum sağlayabilecek her türlü düşünce, çaba ve eylemin kendine özgü bir model geliştirilerek tartışılması, görüşülmesi, eylem planlarının hazırlanması ve dünyadaki yerel yönetimlerin hazırladıkları bu eylem planının uluslararası toplantılarda tartışılmasını amaçlıyor.
Son birkaç yıl içinde ülkemizde Rio Konferansı'nın eylem programı olan 'Gündem 21' ve Habitat toplantılarının ortaya koyduğu bilinç doğrultusunda; yeni kentsel sivil oluşumlar ortaya çıktı. Bu sivil oluşumların amacı; kentin yönetimlerini belediyelerin patronluğundan çıkarmak, ama belediyelerin de içinde bulunduğu bir yönetim anlayışı ile kenti, beldeyi yönetmektir. Bu oluşumların temel amacı, yönetilenlerin söz söyleme (düşüncelerini açıklama) ve karar alma süreçlerine katılmalarının sağlanmasıdır. Yerel Gündem 21'le ilgili somut örneklerden bazıları ise şunlardır: Milas Kent Senatosu, Urla Kent Senatosu, Aliağa Kent Parlamentosu, İzmit Kent Kurultayı, Antalya Kent Konseyi ve Bursa, İzmir, Çeşme, Afyon, Bodrum 'Yerel Gündem 21' oluşumları... Tüm bu oluşumların amacı; sürdürülebilir kalkınma ile birlikte içinde bulunulan kentlerin daha iyi yaşanılabilir ve daha sağlıklı kentler haline getirilmesidir. 'Yerel Gündem 21' uygulamalarının ve çalışmalarının daha da artması ve yaygınlaşması dileğiyle...
Nevzat Çağlar Tüfekçi: Muğla Gazeteciler Cemiyeti Yön. Kur. Üyesi, DSP Milas Belediye Başkan aday adayı
|
