Küçük Ayasofya Geçen gün 'Cumhuriyet' gazetesinde Oktay Ekinci'nin deprem dolayısıyla Küçük Ayasofya Camii'nin uğradığı hasar üstüne bir yazısı yayımlandı. Daha sonraki günlerde, başka gazetelerde, Edirnekapı'daki Mihrimah'ın, Fatih Camii'nin de hasar gördüğü haberleri bunu izledi. Hepsiyle ilgili, hemen bir şey yapmak gerekiyor elbette; ama Türkiye'nin çabuk davranmakta ne kadar başarılı olduğunu, ayrıca tarihi eserlerine titizlik göstermekte nasıl şaşmadığını düşününce, insan bir çaresizlik duygusuna kapılıyor. Oktay Ekinci hasar ve onarım gereğine gelmeden önce, Küçük Ayasofya'nın (Sergios ve Bakhos Kilisesi) hikâyesini de anlatmış. Onun değinmediği bazı ayrıntıları da ben anlatayım istedim-belki birilerine harekete geçme enerjisi verir diye. Justinianus dönemi Bizans'ın parlak bir çağıydı. Sergios ve Bakhos, Ayasofya'dan birkaç yıl önce yapıldı. Mimarını tanımıyoruz. Ama on altı kirişin basık kubbesini (basık kubbe daha çok epey özgün bir plana sahiptir. Hikâyesi şöyle: Doğu Roma'yı güçlendiren Justinianus Batı Roma'yı da yeniden ele geçirmeye kalkışarak İtalya'ya ordu çıkardı. Generali Belisarius, Ravenna'yı ele geçirdi ve burada San Vitale Kilisesi'nin yapımına başlandı. Küçük Ayasofya'nın mimarını bilmiyoruz, ama Ravenna'daki kilise onun planına göre yapıldı. Hâlâ çok ünlü ve önemli bir kilisedir. Gel zaman, git zaman, Charlemagne eski Roma'yı yeniden kurduğu inancına kapıldı. Başkenti bugünkü Almanya-Belçika sınırında olan bir 'Roma'. Ama o da, Avrupa'da herkes de, şanlı Roma'nın yeniden dirildiğine içtenlikle inanıyorlardı. Bu mutlu olayı kutlamak üzere başkentte (Fransızca söylersek Aix-la-Chapelle, Almanca söylersek Aachen) büyük bir katedral inşa ettirdi. Bitim tarihi 805'tir. Ravenna'yı yaklaşık 250 yılla izleyen bu katedral çok büyüktür ve çağına uygun gotik öğelere sahiptir. Ama yapısal özelliklerine indirgediğimizde, karşımıza gene Küçük Ayasofya'nın planı çıkar. Yani bu küçük kilise bir tohum gibi, dünyanın belli başlı binalarının gerisinde yatar. Şimdi yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya kalan bina, böyle bir bina. Ama bu kadar da değil. İstanbul'un fethi Osmanlı mimarisini doğal olarak derinden etkiledi, çünkü Bizans'ın mimari başyapıtlarını çıplak gözle incelemek imkânı doğdu. Sinan, Süleymaniye'de (daha önce Bayezid Camii'nde olduğu gibi) anahatlarıyla Ayasofya'dan etkilenmişti. Ama bir yandan, Küçük Ayasofya'nın ilk örneği olduğu sekizgenin imkânlarını inceliyordu. Azapkapı'daki Sokullu'da ve Tahtakale'deki Rüstem Paşa'da deneyimlerini yaptıktan sonra, sekizgen planı, Edirne-Selimiye'de anıtsal ölçülerde uyguladı. Bu bakımdan Küçük Ayasofya, koca Selimiye'nin bile arkasında yatan tohum oluyor. Çok ilginç tabii, bir yanda Selimiye, bir yanda da Aachen Katedrali gibi iki tamamen farklı binanın aynı planda buluşması. Küçük Ayasofya yıllardan beri, rutubetten, yanından geçen trenin yarattığı sarsıntıdan mustariptir. Bunlara deprem eklendi. Bakalım, bir tedbir alınacak mı? Ne zaman alınacak?

Yukarı Çık

Geri Dön

Bugün yazan diğer yazarlarımızı okumak için tıklayın

Önemli Not: Internet'i kullanan ve dolayısı ile e-posta adresi bulunan yazarlarımızın adresleri, iletişim kurabilmeniz için yazılarının başında eklenmiştir. Eğer böyle bir adres göremiyorsanız, sözkonusu yazarımızın elektronik posta adresi yok demektir. Böyle bir durumda iletişim için künyemizde yer alan telefon ya da faks numaralarını kullanabilirsiniz.