| 9 Eylül 2000 |
Bir cümlesi olmak
'bir gün bir şey' yapmama'ya kuruludur.
Dalga yaratacak, pürüz çıkaracak
şeyler ayıklanır. Günün düzenini
bozacak bir şey istenmez. Biteviye
aksın istenir zaman. Ender olarak
bir şey olur. Bir rastlantı. Bir gazete
sayfasında birkaç satır. Günün
gidişi yön değiştirir. Zamanın içinde
bilinmeyen bir boyut açılır. Pürüz
çıkar. Ve hayret, cumartesi daha da
güzel olur. Olabilir.
Bütün bunları niye mi yazdım?
Sizi geometri ile ilgili bir yazıya
hazırlamak için. Cumartesi cumartesi.
En iyisi tam ortadan girmek.
"Geometri dolayımında sanattan sanata
fraktal halka, finans ve bilimler."
Aynen böyle. Bir konuşma başlığı.
Fransa'da yapılan bir yaz okulunda.
Malum milenyum etkinliklerinden biri.
Konuşmacı bir bilim adamı. Benoit
Mandelbrot. Fraktal geometrinin kurucusu
ve vaftiz babası. Fraktal geometri
klasik geometrinin bittiği yerden
başlıyor. Kısaca tanımı şöyle. Düzensiz
biçim ve yüzey yaratmak üzere
daha küçük ölçekte yinelenen
bir geometrik kalıp. En kısası ile
pürüz kuramı. Boyutun soyut
hali. Fraktal bir çizgi ya da düzlemi
bir iki üç ya da tam sayılı bir
boyutla ifade etmek mümkün değil.
Kuramı açıklamak ve tanımlamak
gereksiz. Soru en güzel, iç ve ufuk
açıcı yöntem. "Bir geometrik nesne
uzaktan ya da yakından bakıldığında
aynı biçimi alabilir mi?" Bu soruyu
Mandelbrot soruyor. Leibnitz'in çiğ
damlasını düşünün. Hani mini mini
çiğ damlalarından oluşan tek bir çiğ
damlasını. Ya da Blake'in tek bir
kum tanesinde gördüğü tüm dünyayı.
Fraktal, Latincenin fractere (kırılmak)
fiilinden eliyor. Bir nesnenin kırılarak
sayısız minik 'tıpkı nesne'ye ayrılması
hali. İşte bu, binyılların düzenli ve
pürüzsüz geometrisinin sonu.
Pürüz ve düzensizlik öcü oldular.
Bilim adamlarının istisna ve kural
dışı kategorilerine girdiler. Halbuki
'şeyler' genelde pürüzlü! İşte bunu
görmek Mandelbrot'a kısmet oldu.
"Mutlak bir sürpriz ve hayatımın
en büyük entelektüel mutluluğu"
dediği şey bu. Tu kaka denilenler ek
bilimin dışına atılan şeyleri bilimin
ortasına getirdi. Onlarca acayip soru
cevaplanamasa bile anlaşılır oldu.
Borsa haberlerinin değişkenliği ve
kırılganlığı nasıl ölçülür? Brötanya
kıyıları nasıl ölçülür? Fırtınanın
tam ortasında rüzgârın hızı nasıl
tanımlanır? Bir bulutun, bir alevin
ya da bir kaynağın biçimi nedir?
Fraktalin ilk ipuçları 1875'lerde geldi.
Mandelbrot'a kadar yüz yıl kuluçkada
kaldı. Mandelbrot yine de kendini
bir buluş sahibi, kâşif gibi görmediğini
söylüyor. G. Doré'nin sayısız melekçikten
oluşan 'Melek' tablosunu hatırlatıyor. Dali'nin
ünlü 'Ölümün Yüzünü' de. Bugün
geometride bir Mandelbrot cümlesi var.
Bildiğimiz bilgisayar grafiğinin temelinde
fraktal geometri var. Onun da altında
Mandelbrot cümlesi. Sanattan yola
çıkan halka ekran üzerindeki
sanatla tamamlanıyor. Mutlu bilim
adamının fraktal portresi de.
Radikal internet baskısında yer alan tüm metin, resim ve benzeri içeriğin hakları Doğan Gazetecilik A.Ş.'ye aittir. Hiçbir şekilde basılı ya da elektronik bir ortamda (CD, Internet vs.) kaynak gösterilse bile izin alınmadan kullanılamaz.