Videonun vazgeçilmezi ekran
Bu açıdan bakıldığında gerçekten de, Sweetie'nin sunulduğu biçimiyle video sanatının temeli olan TV ekranından izlemenin yerini video projeksiyon cihazlarına bırakmış olması, biraz da ölmesi demek. Çünkü TV ekranının boyutu ve video sanatının felsefi beraberliği göz ardı edilemez. Video görüntüsünü televizyon ekranından izlerken bir pencereden kutunun içine bakarız, oysa projeksiyon bizi duvara yapıştırır ve düzleştirir.
TV ekranı -sanatçısı tarafından aksi öngörülmedikçe video sanatı için elzemdir, çünkü bir yüzün yakın çekiminin karşısına geçtiğimizde boyutunun bizimkine eş olduğunu görürüz. Sinemada ise, bir yüzün yakın çekimi gerçeğinin on beş kez büyütülmüş halidir. Sinema salonunda video sanatının 'yüzyüzeliği' yaşanmaz. Sinema öncelikle sanatsa, televizyon bilimin evcilleştirilmiş halidir. Televizyon ekranını kullanan video sanatı da tasarımını bu gerçeklik üzerine kurar. Sweetie'nin kapsamındaki çalışmalar izlendiğinde video sanatçılarının kullandıklarİ/seçtikleri ortam ve araç nedeniyle yeniden sunmanın temsili (rerepresentation) ile uğraşmanın bilincinde olarak kuramsal bir temele oturdukları görülecektir. Medya araçlarının genel anlamda kuşandığı rol oluşturmak/yapılandırmak ise, video sanatının rolü bu kimliklerin yapısını çözümlemektir (deconstruction).
Seksenler kategorisinde yer alan Tamara Krikorian'ın 'Unassembled Information' (1977) adlı çalışması ve 90'lardan Tracey
Emin, Gillian Wearing, Georgina Starr'ın 'English Rose'u (İngiliz Gülü, 1996) kadın video sanatçılarının 'kişisel olan politiktir/
ideoloji aile içinde ve kişisel ilişkilerde üretilir/politik yapı önemsiz eylem, söz ve durumlarda da var olabilir.' sloganlarından hareketle gerçekleştirilmiş denemeler.
Krikorian, televizyonda saat başı haber sunan spiker görüntüsünün yol açtığı algı tembelliğini sorgulatmak ve kırmak için, ekrana sırtını dönüyor ve ses izinde düzgün bir haber metni yerine değişen dalga uzunluklarındaki radyo kanallarından konuşmalar ve müzik parçaları dinlettiriyor. Tracey Emin ve grubu ise, küçük kızların saç tokaları, kalem kutuları, çantalarını değiş-tokuş ettikleri gibi, birbirlerinin yerine geçiyor. 'Ben senim, sen bensin'. Kadınlara has bir oyun oynuyorlar: 'Birbirinin elbisesini/kimliğini giymek'.
Clio Barnard'ın 'Hermaphrodite Bikini' (1995) adlı çalışması 'laboratuvar ve sanal gerçeklik' ürünü 'asit' renkli sentetik kimlikleri ve onların iki dünya arasında gidip gelişini anlatıyor: Erkek kahramanın yıl boyunca bir organıymış gibi sutyen taşımak zorunda kaldığını anlattığı mutfak ile post-insan karakterlerinin, hermafrodit meleklerin yer aldığı ve böceksi dünyanın erotik fantezileri güdülediği bir 'sanal cangıl'.
'Soyma/sıyırma/koparma' kadın kimliklerine çok uyan fiillermiş gibi görünüyor. Kimliğin katmanlarına ayrılır bir şey olması ve 'birçoğuna geldiği' gibi soydukça çözümlenecek zannedilmesi, bunun içinden çıkılamaması ve işin klostorofobik bir hal alması 80'lerin
önemli video sanatçısı Tina Keane'in işine konu olmuş. Tina Keane'in 1992 yılında Ankara Alman Kültür'de 'x-ray' adlı video enstalasyon çalışmasını sergilemiştik. Keane bu sergiye ise 'Faded Wallpaper' (1988) (Solmuş Duvar Kâğıdı) çalışmasıyla katılmış. Video, Charlotte Perkins Gilmore'un kısa öyküsünden yola çıkarak bir kadının duvar kâğıdı ile takıntılı ilişkisini anlatıyor. Kâğıtlar söküldükçe, imgeler hastalıklı ve ısrarlı bir hale geliyor ve eşzamanlı olarak sözler ve sesler bu katlarla bilinç düzeyine çıkmaya başlıyor. 'Obsessive-compulsive' diye nitelendirebileceğimiz bu sessiz mücadeleyi izleyici de bir yandan paylaşıyor.

Bedene ilişkin takıntılar
Bu takıntılı halin sanatçının bedenine yönelmiş versiyonu Victoria Odhem'in 'Sleepless' (Uykusuz, 1998) adlı çalışması. İlk planda yakın çekimde uyuyan bir kadının başını görüyoruz. Koparma ya da yırtılmaya benzeyen bir sesin duyulmasıyla kadın saçlarını yolmaya başlıyor. Kamera aynı görüntü ölçeğini korurken açısını kuşbakışı pozisyona getirene kadar yükseliyor. Sesler kesildiğinde, uykudan uyandığını tahmin ettiğimiz kadın gözlerini kırpıştırarak bize rüya ve gerçek arası bir yerden bakıyor, başında bir iki tel saç kalmış olduğunu farkediyoruz. İngiliz kadın sanatçıların bazıları bedenlerine ve bedenlerinin ürettiği salgılara duyulan tiksintinin (abjection) yabancılaştırma yoluyla 'azami'ye ulaştırılarak sağaltılmasını sağlıyor. Sarah Pucill'in 'Backomb'u (1995) kadın saçının bedenden ayrı bir varlık olarak davranmaya başlamasını gösteriyor. Saç masum ve romantik bağlamından sıyrılıyor ve fallik bir metafor olarak tehditkâr ve tahripkâr bir hal alıyor. 'Pixillation' tarzında bir
animasyon ve endoskopik kamera yoluyla bir kez daha kadın bedeninin seyirlik bir parçası 'bulantı' yaratacak bir 'alien'e dönüşüyor.
Sweetie'nin seçtiği İngiliz kadın sanatçılar ulusal ve kültürel kimlikleri açısından 'öteki' durumunda değiller, ama kadın olmak durumundan beyaz, orta sınıf İngiliz kadın sanatçısı olsalar da 'ötekiliği' tanıyorlar. Kadına atfedilen kimliğin içine doğuştan itibaren zerkedilen 'itaat', 'ar duygusu', 'tevazu' kavramları Sweetie gösterisinde yer alan sanatçıların çalışmalarında 'başkaldırı', 'pervasızlık' ve 'dışadönüklük' yoluyla geri püskürtülüyor. Kişisel olanın estetiğini överken, birçoklarının işine gelen 'kadın duyarlılığı'na Sweetie'nin kadınları kayıtsız kalıyor.
Dulcinea Tel: 0 212 2451039
Prof. Dr. Deniz Derman: Bilgi Üniversitesi Öğretim Üyesi

Radikal internet baskısında yer alan tüm metin, resim ve benzeri içeriğin hakları Doğan Gazetecilik A.Ş.'ye aittir. Hiçbir şekilde basılı ya da elektronik bir ortamda (CD, Internet vs.) kaynak gösterilse bile izin alınmadan kullanılamaz.