| 11 Ocak 2001 |
ABD'de elektrik dersleri
gsak@radikal.com.trAmerika Birleşik Devletleri'nde garip bir şeyler oluyor. 21'inci yüzyıla girerken önce Amerikalıların, en azından Florida eyaletinde, sayı saymayı unutmuş olduklarını görmüştük. Buyurun şimdi de gündeme Kaliforniya eyaleti girdi. Kaliforniya'da Noel için hazırlanan 'resmi' çam ağacındaki ışıklar bu yıl eyalet valisi tarafından azaltıldı. Çünkü yeni teknolojinin beşiği olan Kaliforniya eyaletinde artık 'elektrik kesintileri' var. Öyle programlı bile değil. Resmi açıklamalara göre zamanı ve yeri önceden bilinemiyor. ABD'nin Kaliforniya eyaletinde garip bir şeyler oluyor.
Üstelik orada olup bitenlerin bizim burada olup bitenlerle de yakından ilgisi bulunuyor. Şimdi zannetmeyiniz ki, gündemi anlaşılmaz bir biçimde meşgul eden, 'Beyaz Enerji' Operasyonu'na değineceğiz. Enerji Bakanlığı'ndaki yolsuzluk iddialarının üzerine gidilmeye başlanması üzerine ortalığı saran tartışma, bizde 'Galiba ben bu tartışmanın bir bölümünü kaçırdım' duygusu uyandırıyor. Ama bir noktayı tespit edebilmek mümkün, 'Beyaz Enerji Operasyonu' geçmişe yönelik bazı usulsüzlük iddialarını içeriyor. Oysa enerji alanında memleketimizin uzak geleceğini etkileyebilecek kararlar da bugünlerde alınacak. Enerji piyasasında özelleştirme sonrasıyla ilgili yasal düzenlemeler halen Meclis'te görüşülüyor. Çıkacak yasada piyasanın yeni yapısı tanımlanırken bir de Elektrik Kurulu oluşturuluyor. İşte Kaliforniya'dan elektrik dersleri tam da Meclis'te bugünlerde ele alınmakta olan yeni elektrik piyasası düzenlemesini tartışmak için önem taşıyor.
Peki, Kaliforniya'da ne oluyor? ABD'nin iktisadi olarak hızlı bir biçimde büyüyen bu eyaletinde elektrik arzı artan elektrik talebini karşılamaya yetmiyor. Ne tuhaf değil mi?! Ortadaki problemin somut ve doğrudan nedeni bu. Ancak problemin kaynağında 1998 yılında elektrik piyasasında gerçekleştirilen 'serbestleştirme'nin tasarım biçimi de bulunuyor. Kaliforniya derslerinin birincisi de bu konuda: 'Dikkatsiz yapılan serbestleştirme sonradan karın ağrıtıyor.' Elektrik piyasasının yapısı ve çalışma esasları ile ilgili kamu düzenlemeleri yanlış tasarlandığı zaman ceremeyi 'sokaktaki vatandaş' çekiyor. Şimdilerde ABD'nin Kaliforniya eyaletinde yüzde 8 ile yüzde 15 arasında bir elektrik zammı konuşuluyor. Biz alışığız ama bu orası için inanılmaz bir artış. Elektrik dağıtım şirketleri ise bu düzeydeki bir artışın dahi kendilerini iflastan kurtaramayacağını söylüyorlar. Yaklaşık yüzer yıllık özel elektrik dağıtım şirketleri batmanın eşiğinde. Çünkü elektrik dağıtım şirketlerinin, elektrik satın aldığı üreticilerin fiyatları inanılmaz ölçüde yükselmiş bulunuyor. Talep artarken arz sınırlı kalınca, piyasadaki denge fiyatların yukarıya doğru intibakı ile temin ediliyor. İktisat kitapları da böyle diyor.
Halbuki 1998 yılında Kaliforniya elektrik piyasasındaki serbetleştirme adımının temel sloganı 'ucuz ve temiz enerji'ydi. Bu amaçla elektrik üretimindeki tekel kaldırılmış ve yeni şirketlerin bu alana girmesine imkân tanınmıştı. Beklenen artan rekabetle elektrik fiyatlarının düşmesiydi. Ama karşılaşılan sonuç yetersiz üretim kapasitesi oldu. Buradan ikinci bir ders daha çıkarmakta fayda bulunuyor: 'Her iktisadi problemin ille de piyasaya dayalı optimal bir çözümü bulunmayabiliyor.'
Kaliforniya eyalet valisi, 8 Ocak'ta, 1998 serbestleştirme adımını 'devasa bir hata' olarak nitelendirdi ve devletin enerji üretimine başlamasının yararından bahsetti. Bu arada müfettişler tam talep arttığında bakıma alınan elektrik santrallarını geziyorlarmış. Herkes bir 'fiyat manipülasyonu var mı?' diye yaman meraklanıyor. Ülkemizde elektrik piyasasının nasıl yeniden yapılandırılacağını daha dikkatli tartışmakta fayda bulunuyor galiba. Ne dersiniz? Finansal kriz değerlendirmelerinden bıkanlara pek yakında yeni bir pencere açıyoruz. Konumuz elektrik.
gsak@radikal.com.tr
Radikal internet baskısında yer alan tüm metin, resim ve benzeri içeriğin hakları Doğan Gazetecilik A.Ş.'ye aittir. Hiçbir şekilde basılı ya da elektronik bir ortamda (CD, Internet vs.) kaynak gösterilse bile izin alınmadan kullanılamaz.