| 25 Ocak 2001 |
Ne yapıyoruz?
gsak@radikal.com.trDün pek yakında Meclis genel kuruluna gönderilmesi beklenen 'Elektrik Piyasası Kanunu' tasarısına genel bir giriş yapmıştık. Bu çerçevede, gündeme getirilen tasarının yaklaşık on beş yıl geçikmiş olduğuna değindik. Bu tasarı ile önceden serbestleştirmeye başladığımız bir piyasaya sonradan biçim vermeye çalışıyoruz. Peki, ama nasıl bir biçim vermeye çalışıyoruz?
Hatırlayın önce Türkiye Elektrik Kurumu (TEK) vardı. Sonra bunu iki parçaya ayırmıştık: TEAŞ ve TEDAŞ. İlki elektrik üretimi, ithalatı ve iletimi ile ilgileniyordu. İkincisi ise elektrik dağıtımı ile. Bu arada üretim aşamasında özel şirketlere faaliyet gösterme izni verdik. Piyasanın çerçevesi belli olmadığı için özel kesim elektrik üretimi ile ilgili iktisadi riskleri üstlenmekte çekingen davranınca, Enerji Bakanlığımız TEAŞ'ı uzun vadeli fiyat garantileri vererek özel üretimi teşvik etmek zorunda bıraktı. Bu durum TEAŞ'ı güç duruma
soktu. Açın TEAŞ'ın konu ile ilgili raporlarına bakın. '..ülkemizdeki elektrik enerjisi fiyatlarını ülke koşullarına uygun düzeylerde tutabilmek için mevcut yap işlet devret sözleşmelerinde tarife ve alım garantileri indirilmesine gidilmesi gerekmektedir' demiyor mu? Aynı nedenle Resmi Gazete'nin 15 Kasım 2000 tarihli nüshasında yayımlanan hükümetimizin 2001 yılı programı içinde de aynı konu vurgulanmıyor mu? 'Sektörde uzun vadede rekabete açık serbest bir piyasa oluşturulması amacı, yürütülen uzun vadeli, yüksek tarifeli ve alımödeme garantili proje uygulamalarıyla bağdaşmamaktadır. Uzun dönemde sanayi ve genel ekonomiyi olumsuz şekilde etkileyeceği düşünülen yüksek maliyetli bir sistem gelişimi gözlenmektedir.'
Dünün sistemsiz serbestleştirmesine karşı şimdi getirilen kanun ile genel bir çerçeve çizilmeye çalışılıyor. Elektrik sektörü ile ilgili olarak yapılan serbestleştirme çalışmalarında üretim, iletim ve dağıtım işlevlerini birbirinden ayırmak hedefleniyor. Üretim ve dağıtım aşamaları rekabete açılırken, iletim aşaması doğal tekel konumunu sürdürdüğü için rekabete izin verecek bir biçimde devlet tarafından düzenleniyor. Yeni tasarı bu üç aşamayı birbirinden ayırmayı hedefliyor ve sektöre bir bağımsız düzenleyici otorite olarak Elektrik Piyasası Düzenleme Kurumu'nu getiriyor. Üretim aşamasında bundan böyle üç grup faaliyet gösterecek TEAŞ'ın bir parçası olan Elektrik Üretim A.Ş, özel şirketler ve kendi elektriğini üreten otoprodüktörler. Bu arada Elektrik Üretim A.Ş'nin elindeki üretim tesislerinin işletme haklarının da özel kesime devredileceği belirtiliyor. Bu aktörler tarafından üretilecek enerjinin yüksek gerilim hatları vasıtasıyla taşınması işini ise yine şu anda TEAŞ'ın bir parçası olan Türkiye Elektrik İletim A.Ş. gerçekleştirecek. Bu şirketin mülkiyeti devlette kalacak. Faaliyetleri herkese 'eşit işlem' yapmasını sağlayacak bir biçimde kontrol altına alınacak.
Böylece üretilen ve iletilen enerjinin kullanım yerlerine dağıtımı bölgesel dağıtım şirketleri eliyle gerçekleştirilecek. Bu amaçla ülkemiz 29 adet bölgeye ayrılmış durumda. Dağıtım şirketlerinin mülkiyetinin değil, işletme haklarının belli bir süre ile özel sektöre verilmesi bu tasarı ile hükme bağlanıyor. Belli bir bölgeye getirilen enerjinin perakende satışı için ise ayrıca perakende satış şirketleri olması planlanıyor. Ancak dağıtım şirketlerine de perakende satış lisansı verilebilmesi imkân dahiline sokuluyor. Yine dağıtım şirketlerinin üretim tesisi kurabilmeleri de tasarıya göre mümkün. Sayaçların değiştirilmesi ile birlikte elektrik tüketicilere kadar gelmiş olacak. Tasarı ile tüketiciler iki gruba ayrılıyor: Serbest tüketiciler ve serbest olmayanlar. Yıllık tüketimi
9 milyon kwh olanlara serbest tüketici deniyor. Ve serbest tüketiciler elektriği doğrudan istedikleri üreticilerden veya toptan satış şirketlerinden alabiliyorlar. TEAŞ'ın bir parçası da bu tasarı ile toptan satış şirketi haline geliyor ve aynı zamanda ithalat yapma hakkına da kavuşuyor. İleride özel toptan satış şirketlerinin de olması tasarıya göre mümkün.
Tasarı elektrik piyasasını rekabete açmak için böyle bir yapı tarif
ediyor. Peki, her şey açık ve amaca uygun mu? Bakın orası tartışmalı. Sıkılmadıysanız, ona da geliriz.
gsak@radikal.com.tr
Radikal internet baskısında yer alan tüm metin, resim ve benzeri içeriğin hakları Doğan Gazetecilik A.Ş.'ye aittir. Hiçbir şekilde basılı ya da elektronik bir ortamda (CD, Internet vs.) kaynak gösterilse bile izin alınmadan kullanılamaz.