| 29 Ocak 2001 |
Anı değil yaşamı yakalıyor
Pamukbank Fotoğraf Ödülü'nü kazanan Ani Çelik Arevyan'a göre fotoğraf, son yıllarda zamanı değil ama yaşamı görüntüleyerek çağdaş sanat müzelerine bile girdi
EVRİM ALTUĞİSTANBUL - Bu yıl ilki düzenlenen 'Pamukbank Fotograf Ödülü 2000' yarışmasını sanat ve reklam fotoğrafçısı Ani Çelik Arevyan kazandı. Yarışmada, fotoğraf tutkunlarının yaratıcılıklarını kısıtlamamak amacıyla herhangi bir konu sınırlaması getirilmemişti. Doğaçlama bir seçimle önceden ürettiği 11 fotoğraflık portfolyosunu yarışmaya sokan ve sayısı 300'e yaklaşan yarışmacı arasından sıyrılarak birinciliğe ulaşan Arevyan'la özellikle kavramsal fotoğrafın çağdaş dünya sanatında ve ülkemizde geldiği noktayı ele aldık. Konuşmamızda 'düşüncelerinin fotoğrafını çekebilmenin gayretinde' olduğunu söyleyen Arevyan, yapıtlarında birincil anlatım öğesi olarak ışığın önemini vurguladı.
Dünyanın keşfettiği yeni 'sanat dalı' olarak fotoğrafın, resmin eksiğini tamamladığı düşünülüyor. Katılıyor musunuz?
Özellikle son birkaç yılda bu, gerçekten benim de üzerinde fazlaca düşündüğüm bir durum. Konu şu ki, gelişen teknoloji ve ilerleyen çağın da etkisiyle sanatçılar sanki fotoğraf yoluyla anlatımı daha kolay ve daha çabuk sağlayabiliyorlar. Teknoloji, çağdaş düşünce ve sanat birleştiğinde, fotoğrafta anlatımı sağlamak adına daha reel sonuçlara ulaşılabildiğini düşünüyorum.
Bu, görsel imgenin gerçekliğe yakınlığından mı geliyor?
Bir bakıma evet. Bir de sanki, fotoğrafın 'görüşünüzü' daha iyi anlatabilme özelliği söz konusu. Ben hayalimdekini 'resmetmek' adına hiçbir zaman sıkıntı çekmiyorum. Çünkü fotoğraflarımı zaten ışıkla kuruyorum. Fotoğraflarımda göze ilk batan anlatım aracının ışık olduğunu düşünüyorum.
Karşılığını sokakta arayan fotoğraf, son yıllardaki uluslararası isimler ve ödülleriyle muhatabını bulmuş gibi, ne dersiniz?
Doğru. Klasik müze ve galerilerde, çağdaş sanatçıların gerek performanslarına, gerekse bire bir fotoğraflarına yer verilmeye başlandı. Bu, birebir doğruluğu yansıtmak ve imgenin oluş halini yakalamaya çalışmakla çok alakalı. Fotoğraf son zamanlarda zamansal değil, yaşamsal olanın görüntülenmesiyle söz konusu karşılığını buldu. Royal Academy'deki fotoğraflarıyla Wolfgang Tillmans'ı anımsayın; inanılmaz sıradan ama etkileyici ve sanatsal fotoğraflardı. Çünkü Tillmans izleyicinin çok yakın olduğu şeyleri kendisine geri verdi. Burada, insanlarla fotoğrafın ilişkisini sağlayan boyut olgusu da çok önemli.
Ani Çelik Arevyan fotoğrafta 'yaptığı' ve 'yapmadığı' şeyi ya da şeyleri anlatabilir mi?
Dokümanter fotoğraflar çekmiyor, fotoğrafı bir belge olarak görmüyorum. Bundan ayrı olarak fotoğraflarımda, düşüncelerimi yaşam/zaman ve olağan/doğal ilişkisi içinde devindirerek görselleştiriyorum. Fotoğraflarımda işlediğim çıplaklık, çıplaklığın Türkiye'deki 'çiğliği ve anlaşılmazlığı' nedeniyle yanlış ve sığ algılanıyor bana sorarsanız. Kaldı ki hangi fotoğrafımın daha çıplak olduğu, yapıtlarıma bakıldığında daha iyi görülecektir. Ben herhangi bir nü fotoğrafı erotik gözle görmediğim için onu çıplak olarak algılamıyorum. Algıyı çarpıtan, çıplaklığın bir türlü hazmedilemeyişi ve maalesef bu Türkiye'de bir mesele.
Kavramsal fotoğraf üzerine neler söyleyebilirsiniz?
Bence kavramsal fotoğraf çok güzel bir şey. İnsanın anlatmak istediğini biraz da karşısındakiyle paylaşıp ortaya çıkaran bir şey. Dökümanter fotoğrafta da elbette ki paylaşacak bir şeyler bulabilirsiniz. Ama kavramsal fotoğrafta, tıpkı bir resme, heykele baktığınızda ve en mühimi kendinizden bir şeyler de kattığınızda yaşadığınız ilişkiyi kurmanız söz konusu. Ben sanat fotoğrafı yapmadığımı iddia ediyorum. Çünkü sanat kelimesini, harcıâlem kullanmaktan özellikle kaçınıyorum. Ben, düşüncelerimin fotoğrafını çekmeye gayret ediyorum. Ve kendime soruyorum: Dur bakalım, bu yaptığın sanat mı? O yüzden bu tanımlamayı yapmakta zorlanıyorum doğrusunu isterseniz.
Sizi ödüle götüren fotoğraflar nasıl ortaya çıktı?
Fotoğrafları bir yerlere bir şeyleri yapmak için çekmiyorum. Bu yarışmaya da, aynı ay ve döneme denk gelen pek çok fotoğrafımdan rastgele seçmiş olduğum birkaç tanesiyle katıldım. Bana yarın bir şey söyleyin, hemen çıkarıp verebilirim. Tamamen öznel nedenlerle çektiğim bu fotoğraflar, yarın hazırlayacağım dizide de yer alabilirlerdi. Müziğin ve dansın gücü, fotoğraflarıma etki ediyor.
Müziği çok iyi hissediyorum. Nasıl birden çok oksijen alırsanız ve nefesiniz daralırsa, müzik de bana aynen öyle bir etki yapıyor. Çok heyecanlanıyorum. Ama ilginçtir, çok rahat bir insan olduğum halde hiç dans edemiyorum. Belki onun için fotoğraflarımda bu çıkıyor. Her şey 'çok aklımda'.
Arevyan'ın çalışmaları 10 Şubat'a dek Pamukbank Fotoğraf Galerisi'ndeki 'Kazananlar' sergisinde ya da www.pamukbank. com.tr/Turkce/Etkinlikler/FotoGaleri/ adresinde görülebilir. Tel: 0212 275 14 41
Radikal internet baskısında yer alan tüm metin, resim ve benzeri içeriğin hakları Doğan Gazetecilik A.Ş.'ye aittir. Hiçbir şekilde basılı ya da elektronik bir ortamda (CD, Internet vs.) kaynak gösterilse bile izin alınmadan kullanılamaz.