Tarih kapış kapışSon üç yılda Türkiye'den yurtdışına 888 tarihi eser kaçırıldı. Bugüne dek 29'u geri getirilebildi. Yetkililer 'Çözüm verilen cezaların artırılması' diyor ULAŞ YILDIZ
İSTANBUL - Açık hava müzesi görünümünde olan Türkiye, turistler kadar tarihi eser kaçakçılarının ilgi odağı. Türkiye'de, sadece son üç yılda 888 tarihi eser kaçakçılığı ortaya çıkartıldı; bu olaylarla ilgili 2 bin 249 kişi yakalandı. Kaçakçılar, müze, ören yeri, kütüphane, kazı evi, cami, kilise gibi yerlerden çaldıkları veya kaçak kazıyla buldukları eserleri yurtiçi ve dışında pazarlıyor.
Emniyet Genel Müdürlüğü Organize Suçlar ve Kaçakçılık Şubesi verilerine göre, kaçakçılık olayları en çok Ege ve Akdeniz'de görülüyor. Kaçırılan eserler, genellikle Almanya, ABD ve Britanya gibi gelişmiş ülkelere götürülüyor, buradan tüm dünyaya yayılıyor. Bakanlıktan sıkı önlem Türk mirasının yabancı koleksiyoncu ve müzelerin eline geçmesine engel olabilmek için Kültür Bakanlığı tarafından özellikle son yıllarda sıkı önlemler uygulanıyor. Bakanlığın 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu çerçevesinde aldığı tedbirler şöyle:
- Koleksiyonculara belge veriliyor; bu kişiler müze müdürlüklerince denetleniyor.
- Kültür varlığı ticareti yapmak isteyenlere kanun kapsamına girmeyen eserlerin alım satımı için müze müdürlüklerince eski eser ticareti ruhsatı veriliyor.
- İzinli define kazıları sayesinde kaçak kazıların önlenmesi amaçlanıyor.
- Bakanlık kamu personeline yılda iki kez bilgilendirici seminerler düzenlerken, müze müdürlüklerince de il güvenlik mensupları, ören yerlerine yakın oturanlar ve öğrencilere yönelik düzenli konferans ve seminerler veriliriyor, müze ve ören yerlerini tanıtıcı geziler yapılıyor.
Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu'na göre, kültür ve tabiat varlıklarının yıkılmasına, bozulmasına veya yok olmasına sebebiyet verenlerin beş yıla kadar ağır hapis ve para cezasına çarptırılması öngörülüyor. Bu ceza, eserlerin yurtdışına kaçırılması halinde bir kat artırılıyor.
Bu yaptırımların yeterli olmadığını düşünen İçişleri Bakanlığı'nın hazırladığı raporda, Kültür Bakanlığı'ndan almasını istediği önlemler ise şöyle:
- Cezalar artırılmalı.
- Kaçakçılık konusunda ilgili makamları haberdar edenler ödüllendirilmeli.
- Yabancı kazı heyetlerinin çalışmaları yakından izlenmeli.
- Çocuklara tarihi ve eski eser eğitimi verilmeli.
- Gümrük kapılarında polisiye tedbirler artırılmalı.
- Zenginler koleksiyonculuğa teşvik edilmeli.
- Kamuoyu eğitilmeli.
Interpol kanalıyla
İçişleri Bakanlığı'nın aldığı önlemler arasında ise, hazırlanan fotoğraflı envanteri, Gümrük ve Denizcililik Müsteşarlığı ile tüm gümrük kapılarına göndermek bulunuyor. Kaçırılmış eserler Dışişleri ve İçişleri Bakanlığı Interpol Dairesi kanalıyla yurtdışı temsilciliklerine iletiliyor.
Ayrıca ikili anlaşmalar ya da açılan davalar kanalıyla eserlerin iadesi sağlanmaya çalışılıyor.
Kültür Bakanlığı'nın çalışmaları sonucu bugüne kadar yurtdışına çıkartılan 29 eser, ikili girişimler ve açılan davalar sonucu geri getirildi. Halen Almanya, Rusya, Avusturya, ABD, Danimarka ile Britanya'da bulunan bazı eserlerin getirilmesi için çalışmalar sürüyor.Ne varsa götürmüşler Kültür Bakanlığı kayıtlarına göre bugüne kadar geri getirilen ve aralarında paha biçilemeyen Elmalı sikkeleri ile Boğazköy tabletlerinin de yer aldığı eserler şunlar:
Aphrodisias eserleri, Herakles Lahdi, Boğazköy tabletleri, Osmanlı tombak şamdanları, Elmalı sikkeleri, Girlandli Lahit, Marsyas heykeli, Aphrodisias friz bloku, Atatürk'ün gümüş sigara tabakası, Henkel koleksiyonunda bulunan eserler, Divriği Ulu Camii'ne ait ahşap pano, Manş Denizi batığındaki eserlerin bir kısmı, Eşrefoğlu Camii giriş kapısının süsleme panoları, Nuruosmaniye Kütüphanesi'nden çalınan Kuranıkerim, Aphrodisias ören yerinden çalınan yüksek kabartma baş , İzmir Müze Müdürlüğü bahçesinden çalınan kadın heykeli, İzmir Birgi Aydınoğlu Mehmet Bey Camii'nden çalınan minber kapısı, Erdek Müzesi'nden çalınan Torso, Osmanlı giysi koleksiyonu, Roma ve Bizans sikkesi, Antiochos- 1 baş fragmenti, gemici feneri. Geri almaya çalıştıklarımız İadesi için Almanya, Rusya, Avusturya, ABD, Danimarka ve Britanya nezdinde çalışmalar yapılan eserler şunlar:
lAlmanya: Boğazköy Sfenksi, Bergama-Zeus Tapınağı, Aphrodisias-İhtiyar Balıkçı heykeli, Konya-Beyhekim Camii mihrabı, Troia eserleri, Aydın'dan kaçırılan eserler.
lRusya: Troia hazineleri
lAvusturya: Üçlü Hekate heykeli ve Avusturya İnterpol'ünce ele geçirilen eserler.
lABD: Menil koleksiyonundaki Zeugma Mozaiği'ne ait parçalar, Herakles heykeli,
lDanimarka: Bu ülkenin David's Samling Müzesi'nde bulunan Diyarbakır Müzesi Sfenks Figürini, Akşehir Seydi Mahmut Hayrani Türbesi'ne ait sanduka, Cizre Ulu Camii tokmağı, İstanbul Nuruosmaniye Yazma Eserler Kütüphanesi'nden çalınan Kuran yaprakları.
lBritanya: Manş Denizi Batığı'nda ve Heathrow Havaalanı'nda ele geçirilen eserler. Mahkemelik ünlüler 'Çalıntı tarihi eser bulundurmak' suçundan yargılananlar arasında birçok ünlü isim de bulunuyor. İşte bunlardan bazıları:
l1998'de Sait Halim Paşa Yalısı'ndan çalınan dört tablo ünlü emlakçı ve orman mafyasına adı karıştığı için gözaltına alınan Nevzat Ak'ın bürosunda bulundu.
lÜnlü işadamı Halil Bezmen kaçakçılık suçundan İnterpol kanalıyla aranıyor.
lSosyetenin ünlü isimlerinden Ayşegül Tecimer'in adı da çok sayıda kaçakçılık olayına karıştı. Halen yurtdışında bulunan ve İnterpol kanalıyla aranan Tecimer, el yazması Kuranıkerim hırsızlığıyla ilgili olarak 4 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
lEvinde Roma ve Hellenistik döneme ait 13 parça tarihi eser bulunan manken Yasemin Koşal, 5 yıla kadar hapis istemiyle yargılanıyor.
l1998'de işadamı Güngör Tezel'in Şişli'deki evinde M.Ö. 4. yüzyıla ait 228 adet eser ele geçirildi.
l1997'de koleksiyoncu Nazmi Toker'in kızı Serpil Toker Roma ve Bizans dönemlerine ait 106 parça eseri satarken yakalandı.
l1997'de Amerika'da yaşayan Aysel Dere, koleksiyoner Reşit Kurhan'ın elindeki Roma ve Bizans dönemine ait 146 parça tarihi eseri almak isterken yakalandı.
l1998'de işadamı İlhan Kütük'ün evinde Yunan, Roma ve Bizans dönemine ait 108 parça eser bulundu.. Kütük gözaltına alındı.
l1998'de Taksim'deki Dilson Oteli'nin sahibi Nihat Koleğin'in Çubuklu'daki villasında 226 parça tarihi eser ele geçirildi.
l1998'de Manisa Gökçesren beldesinin eski Belediye Başkanı Mustafa Çalış'ın evinde Roma ve Bizans dönemlerine ait 24 gümüş ve bronz sikke ile beş tarihi eser ele geçirildi. Çalış serbest bırakıldı.
l1999'da Van bağımsız milletvekili Mustafa Bayram'a ait olduğu öne sürülen trilyonluk heykel ele geçirildi. Bayram, dokunulmazlığı nedeniyle serbest bırakıldı.
l2000'de İnterpol'ce aranan 'Kör Edip' lakaplı Edip Telliağaoğlu, İsviçre'ye girerken yakalanıp Türkiye'ye getirildi. Daha sonra serbest bırakılan Telliağaoğlu'nun adı pek çok kaçakçılık olayına karışmıştı.
Radikal internet baskısında yer alan tüm metin, resim ve benzeri içeriğin hakları Doğan Gazetecilik A.Ş.'ye aittir. Hiçbir şekilde basılı ya da elektronik bir ortamda (CD, Internet vs.) kaynak gösterilse bile izin alınmadan kullanılamaz.
|