Çocuklar defalarca dinleyip ezberledikleri bir masalı aynı haliyle tekrar tekrar dinlemekten büyük haz alırlar. Anlatıcının masalda yaptığı küçük bir değişikliğe katlanamazlar. Hele masalda, yedi cücelerin cadı hesabına çalışan katiller olduğu gibi köklü değişiklikler yapmaya kalkışırsanız, sizi yalancılıkla suçlayıp ‘hakiki’ masalı bir solukta anlatıverirler. Çocukların, divan altlarında öcülerin, kapı arkalarında hortlakların beklediği kaygı dolu bir iç dünyaları vardır. Hep sığınacak bir kucak, tutunacak bir el ararlar. Tanıdık, bildik olanı biteviye tekrarlama, tutup bırakmama arzuları, “yabancı” olana duydukları korkudan beslenir. Çocuklar, “bizimkilerin” tamamen iyi, ötekilerin tamamen kötü olduğu, son sözü güzel ve cesur kahramanların söylediği masalları tekrarlayarak avuturlar ruhlarını. Biz yetişkinler de her masalı dinlemeye hazır değilizdir. Ezberimizdeki kadim masalın “saygın” kahramanının kötülüklerini anlatan farklı bir versiyonunu merakla dinleyip anlamaya, sorgulamaya hazır olmamız, içimizdeki çocuğun korkularıyla ne kadar başedebildiğimize bağlıdır. Hele o çocuk, cehennem zebanileri, parçalayıp yutuveren hain canavarlarla sürekli korkutulmuşsa işimiz daha da zordur.

Artık eski masalla uyunmaz
Ergenekon masalı, korkularımız ve kahramanlıklarımız üzerine kurulmuş bir efsanenin veya “resmi cumhuriyet masalı”nın tersyüz edilmiş bir versiyonu. Üzerimize boca edilen canilere, bombalara, lav silahlarına, suikast planlarına, katliamlara, darbe günlüklerine vs. bakarak devlet, ordu, iktidar, rejim ve topluma değin yeni bir anlatı kurmaya çalışıyoruz. Yerden gökten fışkıran somut verileri dikkate alarak anlatabileceğimiz yeni masal, pek çoğumuzun dinlemezse uyuyamadığı malum resmi masaldan çok farklı. “Gurur duyup” bağrımıza bastığımız “şerefli” kahramanların ortaya çıkan kötü yüzlerine bakıp, yutulup yok edilme korkularımızın veya güçlü ve “saygın isimlere” olan bağımlılığımızın derecesine göre farklı tepkiler veriyoruz. Toplumun birlik, bütünlüğünü ve Cumhuriyet’i ayakta tutan bütün değerlerin bu eski resmi masalın değişmeden kalmasına bağlı olduğuna inananlar, her şeye rağmen onu savunmaya çalışıyorlar. Onlar iyiler ve kötülerin değişmeden kaldığı masallarını sonsuza kadar dinlemek ve gerekirse zorla herkese dinletmek arzusunda. Öte yandan bu travmatik yüzleşmenin ardından, “kabak tadı” veren eski masalı dinleyerek uyumanın imkansızlığını gören geniş bir kesim ise yeni masallar dinlemek için kulak kabarttı. Toplumda şimdilik ana eğilim, korkutup uyku kaçırmayan yeni bir masal dinlemek.

Yeni masallar, masalcılar aranıyor
Devletin ideolojik aygıtlarının anlattığı resmi masalı, samimi olarak benimsemiş geniş bir kesim, “ortaya dökülen bunca şey faso fiso olamaz” diye düşünmeye ve Ergenekon masalını, merakla dinleyip sorgulamaya başladı. Başta ordu olmak üzere resmi ideolojinin kutsal yapı taşları, bu kesimin zihninde yeniden anlamlandırılıyor. Bu zor ve sancılı bir süreç, çünkü toplumlar da çocuklar gibi parçalanıp yutulmaktan veya “Irak gibi”, “Gazze gibi” olmaktan korkarlar. Düzeni, her şeye rağmen ayakta tutan “bol mühimmatlı” kahramanlar ararlar. Kadim masalın anlatıcıları bunu çok iyi bildikleri için onları korkutup ürküterek, biraz rötuşlanmış eski masala razı etmek için uğraşıyorlar. Kötüler şanslı çünkü, eski masalın kurgusunun çöktüğü, yeni masalların, masalcıların arandığı bugünlerde, halka eski masalın hakikatini anlatabilecek Türkiye solunun sesi pek duyulmuyor. Çünkü ortaya çıkan “kozmik” ve “arkeolojik” Ergenekon gerçekleri, gerçeğe dokunan yeni bir masal anlatmak isteyen herkesi kendi kadim masalını da değiştirmeye zorluyor. Bir masalı, altüst edip tekrar anlatmak, anlatıcının kendi rolüyle de yüzleşmesini ve masaldaki yerini yeniden tanımlamasını gerektirir. Masal, dinleyenin gözünde hayatı yeniden anlamlandırırken, anlatıcı bu sürecin dışında kalamaz. Ancak bu hesaplaşmadan sonra, baş kötüyü yeniden tanımlamak ve “kötünün iyisiyle” demokrasi, özgürlük, eşitlik, adalet arayışının bir döneminde gocunmadan aynı yerde olmak mümkün olabilir. Masalın değişerek sonsuza kadar süreceğini bilmek “murada erilen” değil ama umut veren bir başlangıçla bitirip anlatmaya devam etmek. 

Aydınlanmış yanlış bilinç: Sinizm
Ergenekon, şimdiye kadar, ülkemizde etkinlikleriyle ilgili en fazla belge ve kanıt ele geçirilmiş bir terör örgütü. Ancak toplumun küçümsenmeyecek bir kısmı, Ergenekon’un, baş kötü AKP’nin, “Cumhuriyet’in saygın kişi ve kurumlarına” bir komplosu olduğunda ısrarcı. Kadim devlet masalını her şeye rağmen inatla anlatmayı sürdüren, en küçük bir değişikliğe katlanamayan bu kesimin tutumunu, “yanlış bilinç”le yani resmi ideolojiye samimi sadakatleriyle açıklayabilmek mümkün değil. Marx, ideolojiyi şöyle tanımlıyor: “Bilmiyorlar ama yapıyorlar”. Yani Marx’a göre, kendi önyargılarını ve içinde yaşadığı toplumun gerçeğini algılayışındaki çarpıklığı bilmeden eyleyen, ideolojik birey, yaptığını inanarak, içtenlikle yapar. Sözünü ettiğimiz kesimin, herkesin gördüğü olgusal gerçekleri görmesine ve bilmesine karşın bilmemezlikten, görmemezlikten gelmesi, yalnızca ideolojik körlükle açıklanamaz, bu görmezlikten gelmeyi anlamamızı sağlayacak kavram, “sinizm”dir. Sloterdijk, sinizmi, ideolojinin “yanlış bilinç” şeklindeki tanımından çıkarak, “aydınlanmış yanlış bilinç” olarak tanımlıyor. Sinik, gerçekliği akılcı bir açıdan değerlendirebilir ama ulaştığı sonuçların gerektirdiğini yapmaz. Bu yüzdendir ki, sinik bir aklın karşısında, anlattığı masalın boşluklarını, tutarsızlıklarını açıklamak işe yaramaz.. Çünkü sinik, görmemek için bakar veya görür ama görmezlikten gelmek için kendince hep bir nedeni vardır. Sinik dilin en sık kullandığı kalıp “Çok iyi biliyorum... ama yine de...”dir. “Çok iyi biliyorum terörizm kötüdür, ama yine de...” “Bu silahlar çok ürkütücü ama kim bilir kimin...”, “Bunlar Susurlukçu katiller ama bu saygın isimler...” gibi. Sinikler, tüm tutarsızlığıyla karşılarında sırıtan resmi masalı doğru ve inandırıcı olduğu için benimsemezler. Onlar masalla değil, çok daha pratik bir şeyle, onun ardındaki vaatle ilgilidirler: Kan, şiddet, darbe... Her ne yolla olursa olsun hep muktedir kalmak.

CEM KAPTANOĞLU: Prof. Dr., Eskişehir Osmangazi Üni.