Dönüşümü dönüştürmek
09/10/2009
Ayşe Buğra ve Kaan Ağartan'ın derlediği makaleler, gündemin ekonomi ile sıkça içli dışlı olduğu, piyasa sisteminin geçerliliğinin ve gelecekteki imkânlarının tekrar gündemde olduğu son dönemde ilgili tartışmalara farklı bir boyut kazandıracak bir bütün oluşturuyor
EKREM BUĞRA BÜTE (Arşivi)
Karl Polanyi, ilk kez 1944 yılında yayımlanan Büyük Dönüşüm adlı kitabında “19. yüzyıl uygarlığı çöktü” diyor. Kendi kurallarına göre işleyen serbest piyasanın toplumsal alandaki karşılığını yitirdiğini, tamamen doğal nedenlerle ortaya çıkan bu sonucun ise insan doğasının piyasa sistemine doğuştan zıt bir yapı göstermesinden kaynaklandığını vurguluyor. Kuramında son derece temel bir konumdaki bu argümanın etrafında oluşturduğu düşünce sistemi Polanyi’yi -özellikle 80’li yıllarla birlikte- son derece önemli bir noktaya taşıdı. Zira Polanyi ve kuramı, Andrew Sayer’in aktardığı üzere, söz konusu dönemde gündeme gelen neoliberal politikaların karşısına çıkarılan en önemli tezlerden biri olarak gösteriliyor.
Polanyi’nin günümüzdeki önemi
Karl Polanyi, düşünceleriyle hayatın birçok alanından insana hitap edebilmiş bir iktisatçı. Analizleri ve teorileri hem akademik çevreleri, hem de salt siyasal endişeler çerçevesinde bir araya gelen insanları etkileyebilmiş. Bununla birlikte Ayşe Buğra, Polanyi’nin Büyük Dönüşüm adlı eserine yazdığı önsözde, Macar düşünürün düşüncelerinin özellikle 80’li yıllarla birlikte gündeme gelmeye başladığını belirtiyor. Bu dönemin ekonominin toplumdan iyice kopmaya yüz tuttuğu yıllara tekabül ettiği, piyasa ve piyasaya bağlı ilişki biçimlerinin alternatiflerinin bile tartışılmadığı bir dönem olduğu düşünülürse Polanyi’nin günümüz açısından önemi bir nebze daha anlaşılacaktır. Zira Polanyi’nin tezi söz konusu dönemde serbest piyasanın ‘doğal’ bir sonuç olduğunu savunan liberal görüşe bir cevap oluşturmuştur.
Polanyi, sadece 20. yüzyılın en önemli ekonomi düşünürlerinden biri değil, aynı zamanda yakın dönem iktisat teorisyenlerinin günümüzü anlamlandırmak için sıkça çalışmasına başvurdukları önemli bir figür. Yaşadığı dönemde özellikle serbest piyasa sistemi ve ortaya çıkış biçimi üzerine oluşturduğu ekonomi politik teorisi, bugün iktisat çevrelerinde halen tartışılan, hatta günümüz şartlarına da uyarlanmaya çalışılan bir yapı arz ediyor. 21. Yüzyılda Karl Polanyi’yi Okumak adlı derleme, okuyucuya Polanyi, ekonomi teorisi ve günümüz ekonomisindeki karşılıkları üzerine ciddi bir tartışma sunuyor.
2005 yılında Boğaziçi Üniversitesi’nde düzenlenen ‘Toplumu ve Doğayı Meta Efsanesinden Korumak’ başlıklı 10. Uluslararası Karl Polanyi Konferası’nda sunulan bildiriler çerçevesinde hazırlanan 21. Yüzyılda Karl Polanyi’yi Okumak, sadece bir dönemin en büyük iktisat düşünürlerinden sayılan bir ismin kapsamlı bir portresini sunmak maksadıyla değil, aynı zamanda Polanyi’nin düşüncelerinin günümüz iktisat politikalarına yönelik imkânlarını tartışmak için hazırlanmış. Bu nedenle öne sürülen görüşlerde siyasal koşullar kendiliğinden öne çıkıyor. Ayşe Buğra ve Kaan Ağartan’ın derlediği makaleler, gündemin ekonomi ile sıkça içli dışlı olduğu, piyasa sisteminin geçerliliğinin ve gelecekteki imkânlarının tekrar tartışılmaya başladığı son dönemde ilgili tartışmalara farklı bir boyut kazandıracak bir bütün oluşturuyor.
Liberal algının gizem perdesi
Kitap dört farklı bölümden oluşuyor: İlk bölümde İkinci Dünya Savaşı sonrasında oluşan uluslararası düzenden neoliberal döneme geçişi Polanyi’nin bakış açısıyla, yani siyasi bir proje olarak ele alan makalelere yer verilmiş. İkinci bölümde ise yasa değişiklikleri aracılığıyla piyasa ekonomisini kurmaya çalışan bugünkü girişimler inceleniyor. Kitabın üçüncü bölümü Polanyi’nin analizlerini daha geniş boyutlarda tartışarak, günümüz şartlarındaki olanaklarını tartışırken, dördüncü bölüm söz konusu imkânlar hakkında örnekleri konu alan makaleleri içeriyor. Kitabın oluşturulmasına makaleleriyle katılan Guy Standing, Kevin Young, Ayşe Buğra, Manfred Bienefeld gibi isimler Polanyi’nin görüşlerini 21. yüzyılda okumanın imkânlarını son derece geniş bir çerçevede ve kapsamlı bir çalışmayla ele alıyorlar.
21. Yüzyılda Karl Polanyi’yi Okumak, ekonomik doktrinler tarihine, günümüz siyaseti ve gelecekteki davranış olanaklarına ilgi duyan her okuyucu için ilgi çekici bir kaynak. Kitabı derleyen ve yazısıyla katkıda bulunan Ayşe Buğra söz konusu işlevselliği en yalın biçimi ile özetliyor: “Piyasa ekonomisinin kendiliğinden, doğal bir düzen olduğuna dair liberal algının etrafındaki gizem perdesini dağıtmaya kitabın katkıda bulunacağını umut ediyoruz.”
21. YÜZYILDA KARL POLANYI’YI OKUMAK
Ayşe Buğra
Kaan Ağartan
İletişim Yayınları
2009
355 sayfa, 20,5 TL.
