Bir tıkla Uganda kurtulur mu?

Bir tıkla Uganda kurtulur mu?
Bir tıkla Uganda kurtulur mu?
Uganda'da çocukları kaçırıp kızları seks kölesi erkekleri asker olarak kullanan Joseph Kony'nin yakalanması için hazırlanan videolar tartışma konusu oldu
Haber: EDA UTKU / Arşivi

Uganda’da Tanrı'nın Direniş Ordusu adındaki hükümet karşıtı gerilla grubunun lideri Joseph Kony için çekilen videolar tüm dünyada tartışma konusu olmaya devam ediyor. Gerilla liderinin yakalanması için Görünmeyen Çocuklar Hareketi’nin çektiği videonun gördüğü büyük ilgi ardından tartışmaları getirdi. Bağışla gelen büyük paraları yerinde kullanmadığı için eleştirilen sivil toplum hareketi ikinci bir video yayımlayarak hem kendini savundu hem de Kony için tekrar kamuoyu oluşturmaya çalıştı.


İLK VİDEOYU 88 MİLYON KİŞİ İZLEDİ


Uganda’yı dünya gündemine getiren süreç şöyle gelişti: Görünmeyen Çocuklar Hareketi'nin(Invisible Children) kurucusu Jason Russell, Kony’nin yakalanmasını sağlamak için 5 Mart 2012'de bir video çekti. Bu videoda Uganda’da pek çok çocuğun kaçırılması ve çocuk askerlerden oluşan bir orduya katılmaya zorlaması, kız çocuklarının ise seks kölesi olarak kullanılmasından sorumlu Joseph Kony’ye dikkat çekiliyordu. Youtube’da yayın hakları sebebiyle kaldırılmasından önce, ilk video yaklaşık 88 milyon kişi tarafından izlendi. 






GÜVEN SARSILDI

İlk videoya tepki olarak yapılan başka video çalışmalarında, LRA’nın Uganda’yı 2006’da çoktan terk ettiği ve videoda anlatıldığı kadar aktif olmadığı söylendi. Bu da Kony videosunun güvenilirliğini sarstı. İlk kampanyanın bu denli ilgi görmesinin ardından, bunun sadece basit ‘farkındalık’ çalışması olmayabileceği konusunda yayınlar yapılmaya başlandı. Özellikle ilk videonun yayınlanmasından kısa bir süre önce Uganda’da petrol bulunduğuna vurgu yapıldı. Bu durum, videonun samimiyetinin sorgulanmasına yol açtı. Irak’taki hatayı yapmak istemeyen Amerikan yönetimi, bu kez dünya kamuoyundan onay almak istemiş olabilirdi.


VE İKİNCİ VİDEO

Görünmeyen Çocuklar Hareketi, bu hafta başında Kony 2012 çalışmasıyla tekrar gündeme oturdu. Kony’nin bu yıl içinde yakalanması için kamuoyu oluşturmayı, insanların dikkatini Uganda’da yaşananlara çekmeyi amaçlayan ikinci videoda eleştiriler de yanıtlanmaya çalışıldı. Uganda’nın eski başkan adaylarından Norbert Mao’nun görüşlerine yer verilen videoda, “Profesörler, akademisyenler ve diğerleri yazılarını yazsın, kitaplarını yayınlasın. Ama bu hareket (Kony 2012), sizi kalbinizden vuruyor ve silkinmenizi sağlıyor. Ta ki siz konuya ilgi gösterene kadar. Bu da ‘farkındalık’ yaratmanın özü. İnsanlar artık konuyla ilgilenmeye başladı” deniliyor. Pek çok politikacının parlamentolarında yaptıkları konuşmalara yer verilirken, “Binlerce mektup yazdınız ve bunlar işe yaradı” mesajı verildi. Videoda, 2006’da Uganda’yı terk eden LRA birliklerinin Güney Sudan’a ve Kongo’da yayıldığı, ancak bunun Kony’nin zayıfladığı anlamına gelmediği söylendi. 2008’den beri 2400 kişinin öldürüldüğü, ilk videonun yayınlanmasından itibaren geçen 4 haftada ise 57 çocuğun kaçırıldığı bilgisi verildi. Öte yandan bu sayılar, Kony’nin en güçlü olduğu zamanlardaki sayılardan çok uzak. İkinci video bugüne dek yaklaşık 1 milyon 300 bin kişi tarafından izlendi.


BAŞBAKAN’IN VİDEOSUNA İLGİ AZ


Video piyasadayken Uganda Başbakanı Amama Mbabazi, “LRA ve Joseph Kony Güney Sudan’a gitti, biz artık barış içinde yaşayan bir ülkeyiz” dediği bir açıklamayı Youtube’da yayınladı. Başkan Mbabazi’nin resmi açıklaması, Russell’ın videoları kadar alımlı değil ama hadiseye pek çok açıdan bakması gerekenlerin bu görüşü de dikkate alması gerekiyor. Farklı kullanıcılar tarafından da paylaşılan bu video yaklaşık 130 bin kişi tarafından izlendi.


PARALAR NEREYE HARCANDI?


Ancak Görünmeyen Çocuklar Hareketi ile ilgili kafaları karıştıran başka bir durum var. Geçtiğimiz yıl 13.8 milyon dolarlık bağış topladığını açklayan organizasyon, bunun küçük bir kısmını yardım programlarına aktardı. Amerikan CBS televizyonunun araştırmasına göre, bunun 8.9 milyonu harcanırken, yalnızca 3.3 milyon dolarlık bir kısmı Orta Afrika’daki programlar için kullanıldı. Geri kalan miktar ise pazarlama, yönetim, genel masraflar, medya ve “farkındalık ürünleri” olarak geçen posterler, tişörtler ve bilezikler için harcandı. Organizasyon, önemli olanın seslerini duyurmak ve daha fazla insana ulaşmak olduğunu söylerken, bu denli büyük paraların yalnızca tanıtım için harcanmış olması düşündürücü.


‘AKTİVİSTELERİN DRAMA GÜCÜ’


Yalnızca 30 dakikalık bir videoyu izleyip 10 dolarlık bağış yaparak, postayla evinize gönderilen posterleri duvarınıza asmakla, sosyal aktivist olunur mu? Bilim insanları bu konuya temkinli yaklaşıyor. İstanbul Bilgi Üniversitesi İletişim Fakültesi’nde çalışan Yrd. Doç. Dr. Erkan Saka, “İkinci video bu tip kar amacı gütmeyen kurumların yaptığı standart videolar gibi olmuş. Önceki videoyu eleştirenleri tatmin edeceğini sanmıyorum” dedi. Sata, Rusell’ın videosunun milyonlar tarafından izlenmesine rağmen Uganda Devlet Başkanı Mbabazi’nin videosuna fazla ilgi gösterilmemesini şöyle açıkladı: “Burada tabi aktivistlerin bir ikilemini görüyoruz. İlk videodaki dramatik, duygusal ton yerini rasyonel bir anlatıma bırakıyor. Bu da videonun etki gücünü azaltıyor. Aktivistlerin drama gücünü koruyarak, ama dış politika hedeflerinin tuzağına takılmayacak bir dil tutturmaları, bu bakımdan da epeyce yaratıcı olmaları gerekiyor. Yani diğer aktörlerin videolarının ve benzeri çalışmalarının etkili olmaması, biraz da teknik nedenlerle. Ama bunu aşsalar, daha yaratıcı olsalar bile, Kony 2012 videosunun başarısına yine de ulaşamayabilirler. Orada da ekonomik ve politik müdahaleler giriyor devreye.”

Psikolog Sevtap Çakmakçı, internet kullanıcılarının daha çok gençlerden oluştuğunu belirterek, bu tip videolara gösterdikleri tepkilerin grup aidiyetiyle açıklanabileceğini belirterek şöyle konuştu: “Uganda’da bir insanlık dramı, bir trajedi yaşandığı ortada. Ancak internet kullanıcılarının yaygın olarak ergenlik çağındaki gençlerden oluştuğu gerçeği düşünülecek olursa, konuyu yeniden gözden geçirmek ihtiyacı doğuyor. Ergenlik çağı gençlerin etkilere açık olduğu ve kendi bireyselliklerini grup aidiyeti üzerinden kurgulamaya çalıştıkları, etkilendikleri ve ödünç aldıkları fikirleri kendi fikirleriymişçesine benimsedikleri ve savundukları bir dönem. Öfke kontrolünün zaten güç olduğu, tepkiselliğin her alana yayıldığı ve kendileriyle bile tam barışık olamadıkları, hemen her şeye karşı oldukları bu dönemin ne kadar dikkatli ve iyi niyetli kullanıldığı da sorgulanmalı. Videonun izleyicilerinin daha çok lise çağı gençlerinden oluştuğu doğruysa, öncelikle konu hakkındaki bilgi ve buna bağlı bilinçlerinin doğru oluşturulması çok önemli. Ayrıca Amerika Birleşik Devletleri’nin dünyanın birçok köşesinde yaşanmış ve yaşanmakta olan insanlık suçlarına aynı duyarlılıkta yaklaşıp yaklaşmadığı da sorgulanmalı. İnsanlık tarihi açısından çok yeni ve yaraları hala kapanmamış birçok trajedi olduğu kuşkusuz. ‘Pasif internet aktivizminin’” insanda yarattığı iç rahatlığının kitleleri harekete geçirmekten uzaklaştırdığını düşünüyorum.”


KONY KİMDİR?

1962’de doğan Joseph Kony, Doğu Afrika’daki Uganda'da Lord Resistance Army-LRA (Tanrı'nın Direniş Ordusu) adındaki hükümet karşıtı gerilla grubunun lideri. Hükümete başkaldıran, ancak tam olarak neyi amaçladığı bilinmeyen Kony, 1986’da başlattığı isyanda çocuklardan oluşan bir ordudan yararlandı. Çocukları uyudukları yataklarından kaçıran Kony’nin grubu, kızarı seks kölesi olarak kullanırken, erkek çocukların eline silah verdi ve onları asker yaptı. İnsanlığa karşı suç işlediği için aranmakta olan Kony, yıllar içinde pek çok kez Uganda hükümetiyle ateşkes görüşmeleri yaptı, ancak bu süreçleri gücünü pekiştirmek ve asker sayısını artırmak için kullandı.