Eşitlik, kardeşlik ve bağbozumu

Eşitlik, kardeşlik ve bağbozumu
Eşitlik, kardeşlik ve bağbozumu
Özgürlük, eşitlik ve kardeşlik... Fransız Devrimi'yle dünyaya yayılan bu üç ilke, bugün Fransa'nın tarım sektöründe çiftçilerin birlik olmasında yatan felsefe...
Haber: VEDAT ATASOY / Arşivi

Bu haftaki yazıma hazırlanırken içimden geçen ‘güzel ve yalnız’ ülkem üzerinde oynanan oyunları haykırmak... Bu durumlarda bir yeri anlatmak, bir durumdan bahsetmek abes geliyor. Galiba kendimi Fatih Terim gibi hissediyorum!
Ama sahne boş durmamalı ve gazetenin sayfaları dolmalı. Her türlü karanlığa karşın bilgiyi, sanatı yüceltmeli, bıkıp usanmadan üretmeli, anlatmalı...
Bu hafta birçok yerde başlayan bağbozumunu düşünerek Fransa’da geçen sene katıldığım bağbozumundan bahsedeceğim. Ayrıca Fransa’yı şarap üretiminde lider yapan kooperatif sisteminden bahsedeceğim. Böylelikle son zamanlarda artan şarap ve dolayısıyla üzüm üretimi yapan çiftçilere bir nebze de olsa katkımız olur. 

Birlikten doğan güç: Fransa 
Fransa, AB ülkeleri içinde en büyük tarım üreticisi. Dünyada ise üçüncü... Fransa topraklarının % 50’si tarım amaçlı kullanılıyor. Dünyanın en güçlü tarım ülkelerinden birisi olmasının en büyük sebebi ise çiftçilerin oluşturduğu sendikalar ve kooperatifler. Fransa tarımını kısaca kooperatifler ağı olarak adlandırabiliriz. Fransa’da her 4 çiftçiden 3’ü bir kooperatife üye. 

Geçen sene, İz TV için hazırladığımız bir belgeselde bu sistemi araştırmıştık. ‘Orta büyüklükte bir ülkenin, nasıl dünyanın en büyük üreticilerinden olabildiğini’ incelemiş ve ortaya koymuştuk. Bunun için de Fransa’nın güneybatısında, Provence bölgesinde, Luberon Milli Parkı içinde yer alan küçük bir yerleşim birimi olan Apt’ı seçmiştik.
Bölge, UNESCO tarafından biyorezerv alanı ilan edilmiş.
Bu sebeple çevreye duyarlı, sürdürülebilir tarım yöntemleri kullanılıyor. Tarım üretiminin her aşamasının devamlı kontrol altında tutulduğu bu bölgede kimyasal gübre kullanımı kesinlikle yasak. 

Bu bölgeyi seçmemizdeki en büyük sebep, Fransa’nın en eski kooperatiflerinden Sylla... Sylla, 1925 yılında birkaç üretici tarafından kuruldu. Daha önce aracılar tarafından yürütülen ve bu sebeple devamlı dalgalanan fiyatlardan şikâyetçi olan çiftçiler, aralarında birlik oluşturarak bir kooperatif çatısında buluşmuşlar.
1970’li yıllarda markalaşmanın ilk adımını atmış ve kendi markasını üretmiş. 1000 hektardan fazla alanda üretim yapan kooperatife bugün 150 üretici üye.
Sylla Kooperatifi’nin yönetimi, şarabın bir kısmının kendi mağazalarında satılmasını, kalan kısmının ise daha büyük bir birlik olan Marrenon’a satılmasını kooperatif stratejisi olarak belirlemiş. Fransa’daki diğer satış stratejileri ise üretilen şarabın doğrudan dükkânlarda satılması ya da büyük üretim tesislerine verilmesi...
Marrenon, Sylla gibi 9 şarap üretim kooperatifinin birleşmesiyle oluşmuş daha büyük bir kooperatif sistemi. Bu kooperatifin varlığının sebebi, küçük kooperatiflerden gelen şarapların paketlenip müşteriye sunulması. Şişelemeyi ve paketlemeyi yapan küçük işletmeler olmasına rağmen bu yöntem Fransa’da çok yaygın. Gittikçe büyüyen bu kooperatif sistemi sayesinde dünya şarap üretiminin 5’te 1’ini üreten Fransa’da, küçük üreticinin dev karteller arasında yaşaması sağlanıyor. 

Apelasyona kısa giriş 
Apt’ın hemen yanı başında bulanan, Chateaneuf du Pape, Fransa tarım tarihinde çok önemli bir yer tutuyor. Bu ortaçağ kasabasında önce tüm Fransa, ardından da Avrupa ’nın tarım üretim şeklini belirleyecek bir fikir ortaya çıkmıştı: Apelasyon (Kontrollü Köken Adlandırması)...
1928 yılında, Chateaneuf du Pape’lı bir şarap üreticisi olan Baron Le Roy, mahkemeye başvurarak bölgesinin üretim şeklini onaylattı. Bu onay bir anda tüm Fransa’da çığır açtı ve 1935 yılında tüm ülkede uygulanmaya başladı. Detaylı olarak birkaç hafta sonraki yazımda anlatacağım bu sistem, Fransa’nın tarımda markalaşmasına sebep oldu. Bu sistem ile kısaca arazi koşulları, coğrafi konum, toplama şekilleri, ürünün dikim sıklığı gibi birçok faktör belli bir standarda bağlandı. Böylece artık üretilen üzümün değil bölgenin adıyla şarabın anılması sağlandı. Bu da şarabın dünya standardında markalaşmasını sağladı. Dünyaca ünlü Bordeaux, Chateaneuf du Pape, Margaux, St. Emilion, Cote d’or... İşte tüm bu ünlü şarap merkezleri, apelasyon sistemi sayesinde markalaştı. 

Özgürlük, eşitlik ve kardeşlik... Fransız Devrimi’yle dünyaya yayılan bu 3 ilke, bugün Fransa’nın tarım sektöründe çiftçilerin birlik olmasında yatan felsefe...
Mücadele ile geçen yıllardan sonra oluşan bu birlik, Fransa’yı tarımda en önemli ülkelerden bir haline getirdi.
Fransız çiftçileri için şarap, bir tarım ürününden çok fazlası. Kültür ve yaşam tarzı...
Birlikte, planlı bir şekilde hareket etmenin başarıya götüreceğinin en açık örneği. Köylünün gerçekten milletin efendisi olduğu Fransa’yı, karışıklıklarla boğdurulan Türkiye çok iyi analiz etmeli.

Jean Louis Piton 
Sylla ve Marrenon kooperatifleri başkanı 
Şu anda 150 üzüm üreticisinin üye olduğu Sylla Kooperatifi’nin başkanı Jean Louis Piton, 1980 yılından beri çiftçilik yapıyor. Kendisine ait 35 hektar üzüm, 12 hektar da kiraz tarlası var. 1860 yılından beri ailesine ait olan bağları işleten Piton, Sylla ile birlikte Marrenon Kooperatifi’nin de başkanı. “Üzüm aşkı olmadan bu iş yapılmaz” diyen Piton, ‘bazen birkaç yıl para kazanılmamasına rağmen bu işin aşkla yapıldığını’ söylüyor.
“Eski usul kooperatifçilikte yüzdesi kadar istediği gibi üzüm getirmesi esası vardı. Ama artık bu sistem kullanılmıyor. Ortaklık şartnamesine göre üretim yapmak zorunda. Belli bir kalitede üzüm üretmek zorunda. Eğer üretmezse üzüm kabul edilmez ve çöp olarak kabul edilir. Bu birkaç yıl bu şekilde devam ederse birlikten çıkarılır. Çünkü biz tüm dünya ile rekabet eden hızlı bir trenin içinde, en önde mücadele ediyoruz. Eğer şartlarımıza uyulmazsa bu tren yavaşlar.”
2 kooperatif başkanlığının yanı sıra 2 dönem Brüksel’de, Avrupa Komisyonu’nda Fransa’nın ‘Şarap Grup Temsilcisi’ olarak yer almış. Fransa adına sektörün çıkarları için mücadele vermiş. Piton, özellikle küçük alanlara sahip çiftçilerin birlikte hareket ederek hem pazarda hem de tarım politikalarında önemli bir güç olabildiğinin ete kemiğe bürünmüş hali.