İran kendine başkent arıyor

İran kendine başkent arıyor
İran kendine başkent arıyor
Başkentin Tahran'dan taşınması için somut bir adım atıldı. Mecliste kabul edilen öneriye göre kurulacak komisyon iki yıl üzerinde çalışıp başkent adayını belirleyecek.

İran meclisi 215 yıldır başkent payesini taşıyan Tahran’ın eskiden beri tartışılan ‘emekli edilmesi’ önerisini kabul etti. Başkentin ülkenin en büyük ve kalabalık şehri olan Tahran’dan taşınmasına destek verenler nüfus ve kirlilik sorunlarını gerekçe gösterirken hükümet, vekillerin tek başlarına böyle bir karar veremeyeceğini savunuyor. Resmi haber ajansı IRNA’ya göre 290 sandalyeli meclisteki 214 vekilin onayına sunulan plan 67 ‘hayır’ oyuna karşı 110 oyla kabul edildi. Plana göre Tahran Belediye yetkililerinden oluşacak bir konsey kurulacak, konsey 2 yıl boyunca araştırma yapıp başkentliğe en uygun şehri belirleyecek. Planda göz önünde bulundurulan belli bir yer adı geçmezken ülkenin batısında ve ortasında yer alan bazı şehirler şimdiden adaylıklarını koydu. Azeri basını yeni başkent olarak dördüncü büyük şehir Tebriz’in düşünüldüğünü yazdı. 

‘Rehber istemez’ kozu
12 milyon nüfuslu Tahran’ın artık başkentlik vasıflarını taşıyamadığını savunanlar, yeni bir başkent bulunması önerisine destek verirken yoğun hava kirliliği, trafiği, suç oranını ve deprem riskini gerekçe gösterdi. Biri 95 km uzunluğunda 100’den fazla fay hattı üzerinde oturan Tahran’da her gün bir deprem oluyor ve 8 şiddetinde bir deprem olasılığı bulunuyor. Başkentin değiştirilmesi talebinin altında birtakım gizli nedenler olduğu da öne sürülüyor. Bazı kaynaklar İsrail hava saldırılarına karşı önlem almak için başkenti Basra Körfezi’ndeki ABD üssünden uzağa taşıma amacı güdüldüğünü iddia etti.
Planın kısa vadeli bir çözüm olduğunu savunanlar da var. Başkenti değiştirmek yerine doğrudan kentin sorunları üzerine yoğunlaşılması gerektiğini belirtenler, başkent taşınsa bile nüfusun yer değiştirmeyeceğinin altını çizdi. Fikrin ‘pratik olmadığını’ belirten hükümet, plana karşı çıktı. Meclisten sorumlu Cumhurbaşkanı Yardımcısı Muhammed Ali Ensari, siyasilerin böyle bir yetkisi olmadığını belirterek “Dini lider Ayetullah Ali Hamaney’e danışmadan karar verilemez. Son söz her zaman ona aittir” diye çıkıştı. Meclis Başkanı Ali Laricani de planın yüksek maliyetli olduğunu savunup Anayasayı Koruma Konseyi’nin de karara destek vermediğini söyledi. İçişleri Bakanı Hüseyin Ali Emiri de halkın isteklerinin de göz önünde bulundurulması gerektiği ve planın büyük maddi sıkıntı yaratacağı uyarısı yaptı. Siyaset uzmanı Said Lelilaz da planın uygulamaya geçirilmesinin zorluğunun altını çizdi: “Plan hükümete milyarlarca dolara patlar. Daha vekillerin maaşı ödenemiyor.”
Daha önce İsfahan, Kezvin, Şiraz, Meşhed ve Hamedan’ın başkent olduğu İran’da Kaçar Hanedanı Ağa Muhammed Han 1795’te Tahran’ı başkent ilan etmişti. 1979 İran Devrimi’nden sonra da hükümetin merkezileştirme politikası sonucu yüz binlerce kişinin daha iyi şartlar için akın ettiği Tahran ülkenin siyasi, ekonomik ve kültürel merkezi halinde gelmişti. 20. yüzyılın başında şehrin nüfusu 250 binden 12 milyona çıkmış, bu yüzden çeşitli altyapı sorunları baş göstermişti. Ülke nüfusunun yüzde 11’ini ağırlayan Tahran’ın gelire yalnızca yüzde 25’lik bir katkısı var. 

‘SSCB’ye yakın değiştirin’

Yeni bir başkent seçilmesi fikri ise son 50 yıldır yetkililerin gündemindeydi. Devrim öncesinde ABD’nin Şah Rıza Pehlevi’den SSCB sınırlarına çok yakın olan Tahran’dan başkentliğin alınmasını istediği biliniyor. 1. Dünya Savaşı esnasında da Rus ve Britanya askerlerinin ülkenin bir bölümünü işgal etmesi üzerine başkentin taşınması kararı alınmış ama hayata geçirilmemişti. 2003’te 40 bin kişinin hayatını kaybettiği Bem depremi sonrası ise başkentin değiştirilmesi tartışmaları alevlenmişti.