İran'la nükleer pazarlıkta umut raundu

İran'la nükleer pazarlıkta  umut raundu
İran'la nükleer pazarlıkta  umut raundu
İran, nükleer krizin çözümü için Cenevre'de 5+1 grubuna önerilerini sundu. İlk tepkiler olumlu ama Batı somut garantiler istiyor.

Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani’nin ağustosta göreve gelmesinin ardından Batı ile gerilimleri düşürmeye yönelen İran dün BM Güvenlik Konseyi’nin 5 daimi üyesi ile Almanya’dan oluşan 5+1 grubuyla Cenevre’de nükleer pazarlığa oturdu. Nükleer programa ilişkin anlaşmazlığı üç aşamalı bir plan çerçevesinde 1 yılda çözüm hedefi koyan İran Dışişleri Bakanı ve Nükleer Başmüzakereci Muhammed Cevad Zarif, iki günlük toplantının ilk oturumunda ‘Gereksiz Krizi Bitirme ve Yeni Bir Ufuk Açma’ başlıklı çözüm önerilerini sundu.
AB Dış Politika Yüksek Temsilcisi Catherine Ashton’ın sözcüsü Michael Mann, Zarif’in çok faydalı bir PowerPoint sunumu yaptığını belirtirken ayrıntı vermedi. İhtiyatlı iyimser bir havadan bahsetse de dünya güçlerinin İran’dan somut ve yapıcı öneriler beklediğini kaydeden Mann “Güven arttırıcı önlemler İran tarafından gelmeli. İran’ın uluslararası hukuktan kaynaklanan yükümlülüklerini ihlal ettiğini düşünüyoruz” dedi. İran’ın nükleer programının barışçıl olduğunu ve askeri olmadığını ispat etmesi gerektiğini belirten Mann yaptırımların kalkması ihtimaliyle ilgili soruya şu yanıtı verdi: “Her zaman yaptırımlar için bir neden oldu ve yaptırımlar kalmaya devam edecek. Sahada somut gelişmeler olursa ancak o şekilde bir değişiklik olabilir.” 

Taviz yok, şeffaflık var

İran adına pazarlıkları fiilen yürütecek olan Dışişleri Bakan Yardımcısı Abbas Arakçı ise önerilerinin tıkanıklığı aşacak kapasitede olduğunu savunarak “Olumlu bir hava var. İlk tepkiler güzel” dedi. Arakçı dini lider Ayetullah Ali Hamaney’in nükleer silahların haram olduğuna dair fetvasının en önemli güven verici adım olduğunu belirtirken kendi önerilerinin İran’ın nükleer tesislerinde kullanılmak üzere uranyum zenginleştirmesinin sürdürülmesi, barışçı nükleer teknoloji konusunda taraflar arasında işbirliği, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın gözetiminde şeffaflık, tüm BM yaptırım kararlarının kaldırılması ve bu adımlara yönelik bir zaman çizelgesinin belirlenmesini öngördüğünü kaydetti. Zarif ise toplantı öncesinde üç aşamalı çözümün ilk ayağına bir en geç iki ay içinde geçmeyi umduklarını söyledi. Cenevre görüşmelerinin daha üst düzey bir toplantıya zemin hazırlaması beklentisini dile getiren Zarif, “Zorlu ve nispeten zaman alıcı bir yola çıkıyoruz’’ mesajı verdi. İran’dan asla nükleer silah üretmeyeceğini garantileyecek somut önlemler beklenirken Tahran uranyum zenginleştirmenin elektrik üretimi ve tıbbi araştırma dışında bir amaç gütmediğini söylüyor.

Üçüncü ülke formülü zor

Daha önceki müzakerelerde 5+1 grubu İran’dan yüksek oranda uranyum zenginleştirme programını durdurmasını, yeraltına inşa edilmiş olan Fordo tesislerinin kapatılmasını ve uranyum stokunun bir kısmının üçüncü bir ülkeye sevk edilmesini istemişti. Buna karşılık İran’a uygulanan altın, değerli madenler ve petrokimya ürünlerinin satışı ile ilgili yaptırımların hafifletilmesi önerilmişti. İran ise öneriyi yetersiz bulmuştu. Özellikle ABD ve AB’nin petrol ambargosu İran ekonomisine ciddi darbe vuruyor. Arakçı, pazar günü uranyum stokunun yurtdışına çıkarılması önerisini kabul etmeyeceklerini belirterek “Bu kırmızı çizgimizdir” demişti. İran’ın elinde en fazla yüzde 5 oranında zenginleştirilmiş has 6774 kilo uranyum ve yüzde 20 oranında zenginleştirilmiş 200 kilo uranyum var. 

İsrail: Yaptırımlar kalsın

Cenevre görüşmelerinden rahatsız olan İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu ise İran üzerindeki baskıyı hafifletmenin ’tarihi bir hata’ olacağı uyarısında bulundu. Netanyahu İsrail’in tek taraflı saldırma ihtimalini yinelerken “Önleyici saldırı dışlanmamalı” ifadelerini kullandı.