İran'la tarihi anlaşma

İran'la tarihi anlaşma
İran'la tarihi anlaşma

BM nin 5 daimi üyesi ile Almanya dan oluşan 5+1 grubunun İran la bir aydır sürdürdüğü nükleer müzakere maratonun 3. turunda heyecan yaratan bir anlaşm

5+1 grubu ile İran nükleer krizi bitirmek için anlaştı. Nükleer faaliyetlerin kısıtlanmasına karşın İran 7 milyar dolarlık yatırım muafiyeti elde etti.

BM’nin 5 daimi üyesi ile Almanya’dan oluşan 5+1 grubunun İran’la bir aydır sürdürdüğü nükleer müzakere maratonun 3. turunda heyecan yaratan bir anlaşma çıktı. İran’ın nükleer faaliyetlerini sınırlandırması karşılığında yaptırımların hafifletilmesini öngören geçici anlaşma, Cenevre’de dışişleri bakanlarının da devreye girdiği 4 günlük müzakerenin sonunda sağlandı. 1o yıldır ilk defa zenginleştirilmiş uranyum düzeyini yüzde 5’in üzerine çıkarmamayı kabul eden İran, anlaşmanın maddelerine 6 ay boyunca uyarsa yaptırımların hafifletilmesiyle yaptığı ihracattan 7 milyar dolar gelir elde edebilecek.
AB Dış Politika Temsilcisi Catherine Ashton başkanlığında yürütülen müzakerelerden önceki gece 03.00’te anlaşma çıktı. ABD’nin yayımladığı metne göre İran şu şartları kabul etti:
Uranyum zenginleştirme yüzde 5’in üzerine çıkmayacak.
% 20 zenginleştirilmiş 200 kg uranyum okside dönüştürülecek.
Yüzde 3.5 zenginleştirilmiş uranyum stoku arttırılmayacak.
Yeni santrifüj inşa edilmeyecek, böylelikle zenginleştirme kapasitesi dondurulacak. Mevcut 16 bin santrifüjün yarısından fazlası devre dışı bırakılacak.
Plütonyum üretmeye dönük Arak’taki ağır su reaktöründe faaliyetler durdurulacak.
Natanz ve Fordo santrallarının günlük denetimine izin verilecek.
Anlaşmayı denetlemek için bir komisyon kurulacak.
Bu şartların yerine getirilmesi koşuluyla İran’ın elde edeceği kazanımlar ise şunlar:
İran’ın petrol gelirlerinden biriken parasının 4.2 milyar dolarını kullanmasına izin verilecek. İran’ın banka hesaplarında bloke edilen parasının 100 milyar dolar olduğu tahmin ediliyor.
Buna karşın petrol satışının günde 2.5 milyon varilden 1 milyon varile düşürülmesine ve ayda 4 milyar dolarlık, 2012’nin başından beri de toplam 80 milyar dolarlık zarara neden olan yaptırımlar kaldırılmayacak. Ham petrol satışı artmayacak. Ancak dondurulan yurtdışı hesaplarına bu 6 ay boyunca 15 milyar dolar akacak. Ama İran bu paraya dokunamayacak.
Dondurulan paraların 400 milyon dolarıyla üçüncü dünya ülkelerindeki İranlı öğrencilerin eğitim masrafları karşılanacak.
Altın, değerli metaller ve petrokimya ticareti üzerindeki yaptırımlar 1.5 milyar dolarlık ihracat sağlayacak şekilde yumuşatılacak.
İran araba ile uçak parçaları edinebilecek.
6 ay süreyle İran’a yeni yaptırımlar uygulanmayacak.
Anlaşmanın sonuçları taraflarca farklı şekillerde yorumlandı. İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif anlaşmanın İran’ın uranyum zenginleştirme hakkının tanındığını gösterdiğini savundu. Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması’nın (NPT) 4. maddesinin barışçıl nükleer programa izin verdiğini vurgulayen Zarif “Anlaşmanın iki ayrı aşamada İran’ın uranyum zenginleştirme programının devam edeceğine ve ileride herhangi bir anlaşmaya kaynak oluşturduğuna inanıyoruz” dedi. Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani de büyük güçlerin İran’ın nükleer faaliyetlerini resmen tanıdığını ilan etti: “Yaptırım politikaları artık yenilgiye uğramıştır.” 

Yorum farkı
Buna karşın ABD Dışişleri Bakanı John Kerry ne NPT’nin ne de söz konusu anlaşmanın zenginleştirme hakkı vermediğini savundu. Bu konunun bu 6 ay içinde yapılacak müzakereler sonucu karara bağlanacağını vurgulayan Kerry “Büyük bir zafer elde etmiş edasıyla bu anlaşmanın nihai olduğunu söylemeyeceğim. Asıl amaç daha kapsamlı bir anlaşma elde etmek” dedi. 15 Ekim’de başlayan nükleer müzakerelerin 7-9 Kasım’daki ikinci ayağına Fransa ve İsrail’in itirazları damga vurmuştu.

‘ABD ve İran 6 aydır gizlice görüşüyordu’


ABD’nin 6 aydır İran’la gizli görüşmeler gerçekleştirdiği öne sürüldü. AP’ye göre Dışişleri Bakanı Yardımcıları William Burns ve Jake Sullivan ile Başkan Yardımcısı Joe Biden’ın bir danışmanı marttan bu yana 5 kez Umman’da İranlı yetkililerle bir araya geldi. Bunlardan yalnızca biri İran’daki cumhurbaşkanlığı seçimlerinden önce gerçekleşti. ‘Diplomasi kumarı’ olarak nitelendirilen görüşmeler, İran’la ‘bu kadar kısa sürede’ anlaşmaya varılmasının ve müzakerelerin ikinci ayağında ABD ile Fransa arasında çıkan gerginliğin de nedeni olarak gösterildi. Le Figaro 21 Kasım’da İran ve ABD’nin Afganistan, Irak ve Suriye’yi gizlice görüştüğünü yazmıştı. İran iddiayı yalanladı. {WASHINGTON/AP-HAARETZ}

Körfez ülkeleri rahatsız oldu


İran’ın Arap komşuları nükleer anlaşmaya farklı tepkiler verirken Suudi yetkililer kaygılarını gizlemedi. Suriye ve Irak anlaşmayı selamlarken Bahreyn Dışişleri şu açıklamayı yaptı: “Anlaşma içimizdeki korkuları yok etti.” Birleşik Arap Emirlikleri yetkilileri memnun olduklarını belirtti. Suudi Arabistan, Kuveyt ve Katar yetkilileri ortak bir tavır belirlemek için bir araya geldi. Bir Suudi yetkili “Korkarım ki İran bölgedeki siyaset açısından bir güvence aldığı için bir şeylerden vazgeçti. İran’ın çirkin bir planı var. Artık bu bölgede kimse rahat uyuyamayacak” dedi. Suudi uzmanlar ABD’nin hayal kırıklığına uğrattığıı yorumunu yaptı. {RİYAD/ REUTERS}

ABD: Tarihi karar


ABD: İLK ADIMI ATTIK
Başkan Barack Obama, İran’la anlaşmayı “Daha ilk adımı attık ama İran 10 yıldan bu yana ilk kez nükleer programını durdurdu ve programın kilit unsurları etkisiz hale geldi. Şimdi önümüzdeki aylara bakacağız. Kolay olmayacak ama üzerimize düşenleri yerine getireceğiz” diye savundu. Dışişleri Bakanı Kerry de “Anlaşma İsrail’i daha güvende kılacak” dedi.
İSRAİL: TARİHİ HATA
Başbakan Benyamin Netanyahu anlaşmayı ‘tarihi bir hata’ olarak nitelendirdi ve İsrail’in kendini savunma hakkı olduğunu söyledi: “ Bugün dünya daha tehlikeli bir yer haline geldi çünkü yeryüzündeki en tehlikeli rejim en tehlikeli silahları üretebilmek için önemli bir adım atmış oldu.”
RUSYA: HERKES KAZANDI
Devlet Başkanı Vladimir Putin “Dünya siyasetinin en zor düğümlerinden birinin çözülmesine az kaldı” dedi. Dışişleri Bakanı Lavrov ise kazanan ya da kaybeden olmadığını söyledi.
BM: CESARET VERİCİ
Genel Sekreter Ban Ki-mun “Uzlaşma tarihi bir anlaşmanın başlangıcı olabilir. Her türlü destek verilmeli” dedi.
AB: BÜYÜK ATILIM
AB Komisyonu Başkanı Jose Manuel Barroso, İran’la yürütülen nükleer müzakerelerde varılan anlaşmanın küresel güvenlik ve istikrar açısından büyük bir atılım olduğunu belirtti. Ashton’ın anlaşmaya varılması için 4 yıldır sarf ettiği çabalara dikkati çeken Barroso, “Şimdi önemli olan İran’ın nükleer programının barışçıl ve sivil amaçlı olduğu konusunda uluslararası topluma net garantiler verilebilmesi için tüm tarafların anlaşmanın uygulanmasında yapıcı işbirliğini sürdürmesidir” dedi.