Trampaya dönüş

Trampaya dönüş
Trampaya dönüş
Yunanistan'ın Volos kentinde euroyla alışverişe gücü yetmeyen küçük bir grubun yürürlüğe soktuğu alternatif para birimi TEM giderek yaygınlaştı.
Haber: ÖZGE BABACAN - ozge.babacan@radikal.com.tr / Arşivi

“Kendimi ilk kez özgür hissediyorum. Elimi cebime içgüdüsel olarak attım ama buna ihtiyacım yoktu.” Bu sözler geçen yıl işini kaybetmiş Yunan elektrik teknisyeni Theodoros Mavridis’e ait. Başkent Atina’ya yaklaşık 320 km. uzaklıktaki liman kenti Volos’ta, Mavridis gibi düşünen yüzlerce kişi var. Zira ekonomik krizin vurduğu, işsizliğin tavan yaptığı Yunanistan’da halk euro karşısında açlıkla sınanırken Voloslular geçmişteki gibi ama aslında yeni bir değiş tokuş sistemi geliştirdi. Kısaca ‘TEM’ olarak anılan bu sistem Yunancada ‘Topiki Enallaktiki Monada’ yani ‘Yerel Alternatif Para Birimi’ anlamına geliyor. Volosluları trampa yani takas dönemine geri döndüren sistem, kent sakinleri arasında bir nevi komün yaşamını da beraberinde getirdi.

‘TEM hayat kurtarıcı’
Suriye’de 2011’de çatışmalar başlamadan önce Ortadoğu ve Yunanistan arasındaki ticaret yolu üzerindeki en önemli kentlerden sayılan ve tütün, un değirmenleri, çimento fabrikası, demir ve çelik sanayiinin geliştiği Volos’ta, ‘TEM’ sistemi aslında 2010’da yaratılmış. Ancak ekonomik kriz sancılarının 2011 sonu ve 2012’de daha çok hissedilmesiyle TEM Voloslular arasında yaygınlaşmış. Nitekim şu an yaklaşık 1000 TEM üyesi mevcut. Birçoğu pazarda DVD ve yiyecek satan Christina Koutsieri gibi TEM’in ‘hayat kurtarıcı’ olduğunu düşünüyor. Koutsieri, 27 yıllık manav dükkânını, vergi ve fatura yükünden dolayı satmak zorunda kalmış. Ancak artık 1 euronun 1 TEM olduğu sistemle pazarda ürünlerini satıyor ve ihtiyaçlarını aynı yöntemle karşılıyor. Üstelik Koutsieri gibi kullanıcılar için illa bir meta kısıtlaması yok. Bunun yerine bebek bakıcılığı, dil kursu, kuaförlük veya tamirat gibi hizmetler alabiliyorlar. Mesela kuaför olan bir TEM kullanıcısının hizmeti sistemde 10 kredi olarak belirlenmiş. Kuaför bu kredileri daha sonra TEM market alışverişi için kullanabiliyor. Yani TEM sistemi trampa sisteminden biraz farklı. Örneğin insanlar soğan karşılığında süt ya da ekmek alabiliyor, ancak bir inek için bir altın saat vermek zorunda. Bunun yanı sıra kullanıcılar arasında karşılıklı bir değiş tokuş olmasına gerek yok. Sistem günümüz teknolojisiyle oluşturulmuş. Kişiler kendilerine internet üzerinden hesap açıyor ve üyelerin yaptığı tüm takaslar çek defterini andıran bir fişle bu sisteme işleniyor. Sıfır bakiyeyle başlayan kişiler daha sonra belirli bir sürede ödemek şartıyla 300 TEM borç kredi alabiliyorlar. Kişiler ayrıca SMS yoluyla ödeme yapabiliyor. Sistemin sıkı kuralları da var. Kimse 1200 TEM’den fazlasını hesabında biriktiremiyor ve 300 TEM’den daha fazla borç alamıyor.

TEM’in toplumsal etkileri
Volos’ta TEM kullanıcıları için hayatın daha cazip hale geldiği kuşkusuz. Çok sayıda restoran ve kafe TEM kullanıcılarına indirimli mönüler gibi teşvik edici teklifler sunuyor. Sistemin kurucularından emekli öğretmen Marita Houpis, “Herkes TEM ile bir şeyler paylaşabilir. Ellerimiz, gücümüz, aklımız, bilgimiz ve deneyimlerimiz var. Bizi değerli yapan da bu” diyor. Her cumartesi TEM kullanıcıları yerel bir üniversitenin desteğiyle kurulan merkezdeki büyük pazarda bir araya geliyor. Gıdadan kıyafete teknoloji aletlerinden hizmete kadar her şeyi trampa ediyorlar.
Bilinmezliğin içinde olduklarını belirten Voloslulara TEM yeni bir umut olmuş. Sistemin kurucularından sosyolog Yiannis Grigoriou, durumu şöyle özetliyor: “Bu sistem ilgi çekti çünkü insanlara ümit veriyor. Bu sistem sayesinde alacak ve verecek şeyler bulabiliyorlar.” Volos Belediye Başkanı Panos Skotiniotis, euroda kalmaları gerektiğini söylese de sosyal krizden çıkmak için bir fırsat olduğunu düşünerek TEM’e destek veriyor.
Volos’ta yaygınlaşan TEM başka bölgelere yayılmaya başlamış durumda. Atina’nın kırsalında, Korfu Adası’nda, ülkenin üçüncü büyük kenti olan Patras’ın kasabalarında ve Katerini’nin kuzeyinde benzer sistemler kullanılıyor. Hatta Fransa, İtalya, İspanya ve Britanya’da yerel para birimi sistemi planları yapıldığına ilişkin bilgiler var.