KOLAJ: MERT GÜRELÝ

Çekmeyi istediði filmi anlattýðý gün, o aný gerçekten yaþamýþtýk birlikte. Görsel zekâsý güçlü biri deðilimdir. Halbuki Semih baþtan aþaðý kocaman bir 'göz'dü. Hayatýmýzýn en isabetli kararlarýný ortada hiçbir þey yokken bile görebilen gözleri vardý

03/11/2007 (1178 defa okundu)

LEYLA ÝPEKÇÝ (ArÅŸivi)

Orada bir hayat yaþanýyordu
Filmin çekimleri baþlayalý bir ay olmuþtu. Yarýsýndan biraz fazlasý bitmiþ gibiydi. Ilýk sonbahar günlerinden biriydi. Salý günleri kurulan meþhur Tire pazarýndan geçmek durumunda kalmýþtým, zira tüm ana ve ara sokaklar 'pazar' oluyordu salý günleri. 'Yumurta'da unutulmaz bir yürüme sahnesine imza atan Semih'in annesi, benim deyiþimle 'annemiz' Semra Kaplanoðlu'nun Ege pazarlarýndan bize -Ýstanbul'a- koli koli yolladýðý yeþillikler arasýnda ilerliyordum. Narýn en dirisini, cevizleri, taze arapsaçý ve börülce demetlerini, mandalinanýn en sulusunu geçip, asma yapraklarýnýn, sarmaþýklarýn arasýndan dolaþarak, çekimin yapýldýðý eve vardým.
Orada bir hayat yaþanýyordu. Ayla (Saadet Iþýl Aksoy) mutfaða girmiþ börek yapýyor, Yusuf (Nejat Ýþler) arabasýný park etmiþ içeri giriyordu. Yemek sofrasý hazýrdý ve þahane bir koku kaplamýþtý ortalýðý. Naz Erayda (Sanat yönetmeni) týpký Semih gibi, o kokuyu duymazsa sanki eli kolu baðlanacak, filmin gerçekliðine eriþemeyecekti. Çekmecedeki rutubet kokulu çoraplarýyla, mutfaktaki baharat kavanozlarýyla, kurutulmuþ eriþtesiyle sahiden de uzun yýllardýr sürmekte olduðunu sandýðým evdeki bu yaþanmýþlýk, meðer sadece bir aydýr devam etmekteymiþ. Hem de gördüðüm tüm eþya ve ayrýntýlara, içeride çalkanan ruhlara da çok uzun yýllar sonra kavuþalý ancak bir ay olmuþmuþ. Aramýza 'Yumurta'yla birlikte katýlan Ýmad Aðababa'ya senaryodaki her sahnenin görüntüsünü daha o evi döþemezden, hatta bulmazdan çok önce tek tek çizdirmiþti Semih. Önce kâðýt üzerinde görmüþtü demek yine.
Önceki filmlerde kamera asistanlýðý yapan Özgür Eken'i 'Yumurta'da kendine görüntü yönetmeni olarak seçmekle isabetli davranmýþtý Semih. Çünkü Özgür, reklam ve dizi çektiði günlerden beri birlikte çalýþtýðý Semih'in ne istediðini ve aslýnda neyi istemediðini çok iyi biliyordu. Birbirlerine duyduklarý güven tamdý. Semih'in ýþýðý nasýl kullanmak istediði, yapay ýþýktan her fýrsatta nasýl kaçýndýðý veya karanlýkla olan iliþkisi Özgür'ün kamerasýndan yansýrken, sanki kendi debisine kavuþmuþ su gibi akmaya baþlamýþtý görüntüler. Bunu elbette yalnýz ben söylüyorum. Semih film bitene dek hiçbir þeyden emin olmaz, hiçbir þeye oldu demez, bir sabýr taþý kesilir ve kendi soru iþaretlerinden asla vazgeçmez. Baþtan aþaðý 'tek adam'dýr.
Oyuncularýndan oynamalarýný ve bir role bürünmelerini de hiç istemez. Sadece kendi olmalarýný bekler. Baþta bunu anlamak kimileri için kolay olur, kimileri için daha zordur. Nejat bu açýdan olaðanüstü baþarýlýydý. Hiçbir biçimde rol yapmýyordu. Kendindeki Yusuf'u ortaya çýkarýyordu sadece. Belki þunu anlamýþtý: Hepimiz içimizde sonsuz deðiþim ve sayýsýz niteliðe bürünme imkâný barýndýrýyoruz. Çünkü baþkasýný anlayabilmek, kendimizi bir baþkasýnda yeniden ve defalarca yaratabilmek gibi bir özelliðimiz var. Hepimiz baþkasýyla baþkasýyýz. Oyuncu için, aslýnda tüm sanatçýlar için eþsiz bir esin gizli bu bakýþta sanýrým.
Semih'in setinde oyuncular kendi benliklerinin sayýsýz provasýný yapabiliyorlar. Semih bu kývamý bulana dek epey gerginlik yaratýyor, beðenip beðenmediðini anlamak mümkün olmuyor. Oyuncularýn kendi kontrolü dýþýna çýkmasýna asla izin vermiyor. Yani her birinden yaratýlýþ niteliklerine uygun olarak kendi beklentisine cevap vermesini istiyor. Son derece kiþisel bir þey bu ve temelinde oyuncunun yönetmene kendini tamamen býrakabilmesini gerektiriyor. Yani: Güven duymayý. Ýþte bu yüzden 'Meleðin Düþüþü'ndeki Tülin Özen de, 'Yumurta'daki Nejat ile Saadet de basit gibi duran çok zor rollerin üstesinden baþarýyla geldiler bence. Güven ve mesafelilik Semih'in setinin anahtar kelimelerindendir.
Hikâyeyi ilerleyen bir olay kurgusuyla anlatmýyor Semih. Ýzleyiciyi bir hal üzerinde tutmaya çalýþýyor. 'Yumurta'daki en can alýcý sahnelerden birinde þu diyalog yaþanýyor sadece: "Annem ne için adak adamýþtý sen biliyor musun? Hayýr." En büyük aksiyon sahnelerinden birinde ise daldan bir nar koparýlýyor mesela. Ama bunlarýn anlamsýzca yapýldýðý sanýlmasýn. Veya bugünün en geçerli yöntemlerinden biri olan 'serbest çaðrýþým' tekniklerinden Semih'in medet umduðu hiç sanýlmasýn.
Her bir karenin ve bu karelerdeki belli belirsiz bir ifadenin filmin dramatik unsuruna katkýsý var. Onu çýkardýðýnýzda -mesela üst üste içilen birkaç bardak su- filmin en önemli meselesi sinemanýn diline çevrilmemiþ, yeterince dile gelmemiþ olabiliyor. Bu yüzden bir türlü bitmiyor çekimler. Uzuyor. Hayatýn normal akýþý bu olup çýktýðý için, bitirmek gibi bir derdi kalmýyor kimsenin. 'Yumurta'nýn zamaný hepimizi sürdürüyor. Semih'in filmlerinin çatýsýný oluþturan 'gündelik hayatýn metafiziði' bu olsa gerek. O bunu çok öncelerden beri biliyordu. Ýç perdelerine düþürmüþtü buðulu görüntüsünü. Biz ise þimdi seyrediyorduk.

Ýþitmek için susmak gerek
Oyuncularý hangi açýdan göreceðimiz de filmin dramatik yapýsýnýn bir parçasýdýr. Mesela 'Yumurta'da insanlar kadrajýn dýþýna bakýyorlar genellikle. Ve bunun bütünlük estetiðinden asla koparýlamaz bir anlamý var. Ýzleyici bunlarý keþfetsin istiyor Semih. Kendilerini filme katmalarýný, o anýn sonsuzluðuna kendi meþreplerince dahil olmalarýný istiyor. Sanki ayný yolculuða ayrý ayrý kanat çýrparak eþlik etmemizi istiyor bizden. Kendi senaryomuzla. Uyuþuk izleyiciler de filmdeki çeþitli katmanlara daðýlmýþ ipuçlarýný, kendilerini filme katma arzusu oranýnda yakalayabilirler. Son derece düz gibi görünen bir sahnede aslýnda ne olduðunu, sadece duyduðunuz þevkle orantýlý olarak anlayabilirsiniz bazen. Bir puzzle'ý tamamlamak, daha doðrusu tamamlamayý arzulamak gibi.
'Yumurta'nýn montajýnda ekibe Ayhan Ergürsel de katýlmýþtý. Þöyle düþünüyordum. Bir ses var, onu bazen duyuyor, bazen duymuyorsunuz. Ama biliyorsunuz ki orada. Sizde. Ýþitmek için susmanýz, susturmanýz gerek. Asýl yapmanýz gereken belli bir ahenk içerisinde bir sahneden diðerine devþirilmiþ zamanýn sihrini yansýtmak olmalý. Bu yüzden Semih'in filmlerinde montaj yaparken peþinden gideceðiniz þey asla öykünün ilerleyiþi deðil. Bir iç izlek var, onu takip etmeniz gerekiyor. Ve ilerledikçe görüyorsunuz: Senaryo ne kadar da ölü bir metinmiþ. Asýl, o üç boyutlu gerçekliði belli bir ritim ile yeniden hayal etmekmiþ bize düþen. Öðreniyoruz birlikte. Týpký 'Yumurta'nýn bizi davet ettiði o 'vaat edilmiþ' zaman gibi, usul usul. Hande de öðreniyor, Orçun da.
Bir yandan Aslý, 'Bal'ýn yapým ortaklýðý için seçilen projemizi sunmaya çeþitli ülkelere gidiyor. Rüya, 'Süt'ün bütçe ve hukuk iþlemleriyle uðraþýyor. Daðýtým, televizyon satýþlarý, yeni ortaklar, yurtdýþý gösterimleri, DVD haklarý vesaire. Filmden aldýðýmýzý filme koyuyoruz. Birlikte büyüyoruz. Semih'le çýktýðým en uzun yolculuk bu. Geniþ zamanlý 'karþýlaþma'.