İlk görüşte aşk
Romanda, Artin Efendi'nin ve ailesinin hayatı anlatılmaktadır. Artin Efendi 1883 yılında Süzmeciyan ailesinin oğlu olarak Adana'da dünyaya gelmiş, çıkan ayaklanmalardan sonra İstanbul'a sığınmış ve burada kâtiplik mesleğine intisap edip kısa zamanda piyasada sevilen ve sayılan bir muhasebeci olmuştur. Sevgili eşi Hırispine ile Pera'da yaşamaktadır. Bu hali vakti yerinde, çevresinde sayılıp sevilen adamın ileri bir yaşta Filomen adlı bir kızı olur. Dünyalar güzeli Filomen el üstünde büyütülmüştür, ne var ki çocukluğundan getirdiği bir sinir hastalığı vardır, anası ve babası kızın üzerine titremektedirler. Bir gün aslen bir Kürt ailenin oğlu olan Eşvak, Diyarbakır'dan İstanbul'a hukuk okumaya gelir. Delikanlı ile genç kız ilk görüşte birbirlerine âşık olurlar, Artin Efendi, dinleri ve ırkları farklı olduğundan değil kızının sinirlerinin bir evliliği yürütemeyeceğine inandığı için evlenmelerine karşı çıkar. Nitekim Artin Efendi'nin itirazlarına karşın evlenen gençlerin Serpil ve Uğur adında iki çocukları olur. Ama Filomen ev hayatının zorluklarına dayanabilecek midir? Doğuştan zihinsel özürlü olan Uğur'u nasıl bir gelecek beklemektedir?
Öte yandan Filomen'in bir de genç ve yakışıklı kuzeni Dikran vardır. Aşk uğruna Akademi'deki resim tahsilinden vazgeçecek kadar hayalperest biridir Dikran. Sevgilisi Dimitra 6-7 Eylül olaylarından sonra ailesiyle Türkiye'yi terk etmek zorunda kalınca, Dikran bir siyasi partiye katılır.
Markar Esayan, Artin Efendi'nin hayatını anlatırken arka planda Ermeni ve Rumların İstanbul'la iç içe geçmiş yaşantılarını, yaşadıkları semtleri, günlük yaşamlarını, iş alışkanlıklarını içeriden ve çok gerçekçi bir dille anlatır. Romanda kahramanlar İstanbul Ermenilerinin şivesiyle konuşurlar, bazı yerleşik sözcükleri Türkçe cümlelerin içinde kullanırlar.
Romandaki en çarpıcı bölümlerden biri 6-7 Eylül olaylarının anlatıldığı 'Zor Yıllar' bölümüdür. Artin Efendi ve bazı komşuları bu kanlı olaylar sırasında sağduyusunu koruyabilen Zeki Dayı, damadı Eşvak ve onun arkadaşları Korkut ve Ekrem beyler gibi bazı Türk dostlarının yardımıyla büyük zarar görmeden bu korkunç milli cinneti atlatırlar: "Eşvak çantayı çatı aralığındaki sandukaya gizledi. Bu kadar sürede yaşamının bu denli değişmesine şaşıyordu. Kısa bir süre evveline kadar hiç tanımadığı, bilmediği yaşamların ortasında bulmuştu kendisini. Evet, kendisi bir Müslümandı, ama artık bir Ermeni, bir Rum gibi düşünmek zorundaydı. Hayatında ilk defa azınlık olmanın yakıcı ezikliğini, çaresizliğini deneyimliyordu."
Nitekim Nişan Usta'nın çevresinde örgütlenmeye başlayan bir hareket yeni bir bilinçle hayata bakan Türkleri, Kürtleri, Ermenileri, Rumları, yeni bir demokrasi anlayışı çerçevesinde bir araya getirecektir.

Resmi ideolojiyi alt edenler
Fantastik metinlerde okura bir kararsızlık deneyimi yaşatılır. Anlatılan olaylar gerçek midir, yoksa yanılsama mı? Anlatılan şeyler bildiğimiz dünyanın yasalarıyla açıklanabilir mi, yoksa büsbütün bir başka gerçeklik düzeyine mi aittir? Dikran'ın ruhu sık sık vücudundan çıkıp kötü niyetli ya da kararsız kişilerin zihinlerine girmekte ve onları doğru kararlar vermeye yöneltmektedir. Bir arada yaşamanın yolu yerleşik davranış kalıplarından vazgeçmekten, yeni bir vatandaşlık anlayışını geliştirmekten geçmektedir, bu da hiç şüphesiz uzun yıllardır belletilen kuşku ve düşmanlıkların zihinlerden silinmesini gerektirmektedir. Esayan uzun uzun siyasi tahlillere girmek yerine fantastik bir yoldan zihinleri tazelemeyi dener. Adeta doğaüstü bir güçle donanan Dikran yanlış düşünenlerin, zihinlerine dalar ve onların düşüncelerini yönlendirir. Sihirli bir el her şeyi eğlenceli bir biçimde yola koymaktadır. Esayan'ın romanında yeni bir anlayışın temsilcisi olan ve Türkiye'de yaşayan herkesin yönetiminde yer aldığı Avrasya Partisi seçimi kazanır. İnsanlar sokaklara fırlar. Her yerde bir karnaval coşkusu sürmektedir. Ortaçağ karnavallarındaki gibi, insanlar kısa bir süre için de olsa baskıdan kurtulur, resmi ideolojiyi alt ederler. Acı ve gözyaşı yerini gülmeye ve kahkahaya bırakır, dışlananlar ve yok sayılanlar kısa bir süre için de olsa başa geçerler. Daha adil, daha mutlu bir dünyadır karnavalların dünyası.
Şimdinin Dar Odası azınlık edebiyatı açısından büyük önem taşıyor. Siyasi bir ütopya bir açıdan, perde, gerçeküstü bir sahneyle iniyor, yazar da bir çıkış noktası bulamıyor belli ki, ama tartışacak, konuşacak çok şey bırakıyor bize. Anlattığı hikâyeler ne söylüyor? Kullandığı dil, roman tekniği nasıl? Bütün bu öğeler nasıl bir ahenk içinde okura sunulmuş?
Okumaya değer şüphesiz.
NAZAN AKSOY: Bilgi Üniversitesi öğretim üyesi