'İzahlı Rüya Tabirleri' kitapları, şu son yirmi yıl içinde, kâğıt kalitelerini ya da kapak anlayışlarını pek fazla değiştirmeseler bile, hacimlerini ve isimlerini yenileyip, 'İslami Rüya Tabirleri Ansiklopedisi' oluverdiler

31/08/2001 (2006 defa okundu)

ELİF ŞAFAK (Arşivi)

Ötekinin sembolleri
İslami ibaresi önemlidir çünkü herkesin dini kendine, tabiri de dinine göredir. Örneğin bir Hristiyanın rüyasında kilise görmesi iyi ve hayırlı bir şeydir ama bir Müslümanın rüyasında aynı kilisenin etrafında, hele hele içinde dolaşması, hayra alamet değildir. Benzer şekilde rüyada görülen haçın İslami meali şöyledir: İşkence, acı, ıstırap, riyakarlık, yalancılık, sapkınlık... Bir Müslüman rüyasında Kuran - ı Kerim görürse, bu, Allah'ın sevgili kulu olduğuna delalettir. Oysa rüyada görülen İncil, rüya sahibinin birtakım günahlar işlemek üzere olduğuna ya da namuslu birine iftira atılacağına yorulabilir. Tevrat'a gelince, ne gariptir ki, İslamiyet ile Yahudilik, Hristiyanlığa nazaran çok daha yakın akraba oldukları ve benzer bir rüya tabiri geleneğinden yararlandıkları hâlde, İslami Rüya Tabirleri Ansiklopedilerinde
Yahudilik ile ilgili sembollere hemen hemen hiç rastlanmaz. Müslüman kişi rüyasında imam görür; papaz belki; ama haham asla.
"Öteki"nin sembollerini görmek böylesine hayırsızken, kendisini görmek neredeyse imkânsızdır. Rahibeler, keşişler, vaftiz anneleri, Budistler, hahamlar, siyahlar... Günboyu çoluk çocuk izlediğimiz dizilerde, filmlerde, haberlerde karşımıza çıkıp durabilir ama gece tek başımıza gezindiğimiz rüya aleminin eşiğinden içeri adımlarını atamazlar. Bu yüzden, İslami Rüya Tabirleri Ansiklopedileri, bu tür maddeler barındırmazlar. Ömer Seyfettin'in "Primo: Türk Çocuğu" isimli hikâyesinde mühendis Kenan Bey'in Batı'ya ve Batılılara duyduğu hayranlıktan arınıp, hem İtalyan karısından, hem de evdeki Rum hizmetçilerden kurtulduktan sonra ismini Primo'dan Oğuz'a çevirdiği oğluna verdiği nasihat burada da geçerlidir: "Her kuş, kendi türüyle uçmalı ve öteki türlerden mümkün mertebe uzak durmalıdır." Öyleyse, bir Müslüman ile gayr- i Müslimin aynı rüyanın eteklerinde dolaşırken kazara karşılaşmaları hâlinde bunun nasıl yorumlanacağı sorusu gereksiz bir sorudur. Eninde sonunda herkes kendi cemaatinin rüya sahasında uçmalıdır. Benzer şekilde, işçiler ya da burjuvalar da gelemez oralara. Rüya Tabirleri Ansiklopedilerinin kadim maddeleri, imtiyazsız ve sınıfsız rüyalara yöneliktir. Ulusal ya da etnik farklılıklara da yer yoktur tabiatıyla. Yeryüzündeki yetmişiki milletten, bahsi geçen ansiklopedilere girmeye hak
kazananlar umumiyetle ya Araplar
ya da Çingenelerdir. Her ikisi de
hayra yorulmaz.

Sınırsız mekân
İslami Rüya Tabirleri Ansiklopedilerinin zamanı, sonsuz - zamandır ilk bakışta. Yapılan tabirlerin içeriği eskimez; dolayısıyla, güncellenmez. 2002 senesi itibarıyla, kimse rüyasında kadı görmese, velev ki gördü, o kendini tanıtmadıkça gördüğünün bir kadı olduğunu bilmese bile, ilgili madde yerli yerinde durur. Benzer şekilde, padişah, cüppe, ejderha, define, kafur, asa, anber, anka kuşu, kaftan, kılıç, gibi maddeler de demirbaştan sayılır. Rüyada görülen veremin veya vebanın tabiri mevcuttur da, AIDS, kanser ya da hepatit B henüz ansiklopedilere girememiştir. Ne de bilgisayar, fax, CD ya da klonlanmış kuzu. Ancak bu, günümüz dünyasından hiçbir simgeye yer verilmediği anlamına gelmez. Jaluzi mevcuttur mesela; keza terminal, radar, robot, noter, ondüle, orkestra, fabrika, dershane, kalorifer, sinema,... hatta ıstakoz bile. Ama ıstakoz sizi yanıltmasın. Rüya tabirleri ansiklopedileri gündemi takip etmezler. Onların kendi takvimleri vardır. Yusuf'un ve firavunların âhir zamanına iğreti bir biçimde eklemlenmiş, kıyısından köşesinden tuttturulmuş fani modernite takvimi.
Rüya tabirleri ansiklopedilerinin mekânı, sınırsız - mekândır ilk bakışta. Sadece burada değil, her daim her yerde geçerli olduklarından, ülkeler -kıtalararası yolculuklarda onları da yanınıza alabilirsiniz. Ne var ki gittiğiniz yerde olur da çöl yerine tundra, çadır yerine igloo, ya da ödağacı yerine yağmur ormanları görürseniz rüyanızda, bunların tabirini bulamazsınız kitapta. İslami Rüya Tabirleri Ansiklopedileri coğrafi farklılıklarla ilgilenmezler. Onların kendi haritaları vardır. Arap yarımadasının çöllerinden, Binbir Gece Masalları'nın simyevi saraylarına uzanan, arada bu topraklara da uğrayıp, cennetin ırmaklarında son bulan, yarı dünyevi, yarı semavi bir harita.

Karanlık maddesi yok
Bu takvim ve haritaya rağmen, somutu soyuttan daha çok sever Rüya Tabirleri Ansiklopedileri. Somut ve tanımlanabilir olduğu sürece tahtakurusuna kadar her şeyin tabiri mevcuttur da, mesele hislerin ve soyutlamaların tekinsiz dünyasına gelince, burada işler biraz aksar. Örneğin "ışık", abajurdan kandile, ayışığından fenere, onlarca belirgin türe ayrılabildiği müddetçe, bir o kadar da ayrı, ayrıntılı açıklamayla karşılanır. Ne var ki tüm soyutluğu ve tanımlanamazlığıyla "karanlık" maddesi atlanmıştır. Rüyada karanlığı göremediğimiz varsayılır, ne de rüya içinde rüya. Bu kadar net bir biçimde dışlanmamakla birlikte, sevilmediği aşikâr soyutlamalardan biri de aşktır. Rüyada görülen aşk hayra yorulmaz. Bazen dinde sapkınlık, bazen bir yangının habercisi, çoğu zaman da felaket veya bela olarak anlamına gelir.
Rüya Tabirleri Ansiklopedileri, yer yer bir hayli çelişkili yorumlar yapmaktan çekinmezler. Aynı sembolün iki zıt tabirini peşpeşe, içiçe sunmakta hiçbir sakınca görmezler. Sunulan yorumlardan hangi birinin seçileceği çoğu zaman bunları okuyan kişiye kalmışken, kimi zaman da onun kişiliğine kalmıştır. Rüyada görülen hüzün, iyiye alamettir mesela. Ne var ki, bunun sadece iyi insanlar için geçerli bir yorum olduğu da hemen belirtilir. Eğer rüyayı görenin kendisi süfli mizaclı, kof yürekli mendeburun tekiyse, geçerli olan tabir bir öncekinin yüzseksen derece tersi olur. Dünyada değilse
bile, Rüya Tabirleri Ansiklopedilerinde iyilik eden iyilik bulur.
Oysa onlar esas itibarıyla kötü rüyalar için okunur. Zaten ansiklopedilerin pek çoğunun önsözlerinde, iyi rüyaları herkese anlatmakta bir sakınca olmamasına rağmen, kötü rüyaların dile getirilmemesi gerektiği ifade edilir. Kabûslarını kişi kendine saklamalıdır, tabii bir de rüya tabirleri kitaplarına. Böylece, Rüya Tabirleri Ansiklopedileri ile aramızda ümitsiz bir çelişkidir süregider. Biz karanlık yanımızın
tabirini arar dururuz onlarda; onlarsa karanlığı görmezden gelir.