Nezihe Muhiddin, ilkgençlik yýllarýndan itibaren kadýnlýk durumuna duyarlý olarak yetiþmiþ, II. Meþrutiyet'ten Cumhuriyet yýllarýna uzanan yaþamý boyunca mücadeleyi býrakmamýþ bir düþünür ve eylemciydi

15/09/2006 (1789 defa okundu)

BAHAR ÇUHADAR (ArÅŸivi)

Kadýn haklarý aktivisti
1889'da dünyaya gelen Nezihe Muhiddin'in ilk makalelerinin gazetelerde yayýmlanmasý, öðretmenlik yapmaya baþlamasýyla ayný yýl olan 1909'a denk geliyor. Muhiddin yazmaya baþladýðý andan itibaren 1930 yýlýna kadar kadýn haklarý için yürüttüðü etkinliklere hiç ara vermiyor. Ýlk romaný Þebâb-ý Tebah'ýn (Harcanan Gençlik) 1911'de yayýmlanmasýnýn ardýndan üç yüz kadar öykü, piyes, operet ve senaryoya imza atýyor, 1925'te Kadýn Yolu dergisinin yayýn yönetmenliðini üstleniyor. Muhiddin'in kadýn haklarý için kollarý sývadýðý örgütlü mücadelenin köþe noktalarýnda; 1913'te kurulan Osmanlý Türk Hanýmlarý Esirgeme Derneði, 1923'te kurucularý arasýnda bulunduðu Kadýnlar Halk Fýrkasý ve 1924'te Türk Kadýn Birliði yer alýyor.
Nezihe Muhiddin, hem Osmanlý kadýnýný sivil yaþama dahil etme mücadelesinde, hem de Cumhuriyet rejimiyle birlikte siyasal haklar için mücadele eden kadýn hareketinin öncüsü olarak göze çarpýyor. Muhiddin'in Osmanlý'yý Batý'nýn ilerici yönüyle geliþtirip ama mutlaka Batý'dan baðýmsýz olarak tasarladýðý ve kadýnlarý çýkarcý Avrupa ile mücadeleye çaðýrdýðý dönemlerden, Cumhuriyet rejiminde kadýnýn siyasi varlýðý için çabaladýðý döneme kadar uzanan düþünce dünyasýnda derin bir yolculuða çýkmak için þüphesiz en güzel adres Yaprak Zihnioðlu'nun Kadýnsýz Ýnkýlâp isimli çalýþmasý olacak...
Muhiddin'in siyaset sahnesinden nasýl silindiðini, roman ve öykülerinde yer yer karþýmýza çýkacak milliyetçi söylemin hangi düþünce yapýsýndan kaynaklandýðýný da burada bulmak mümkün. Bu üretken ve mücadeleci kadýnýn Mor Dizi tarafýndan günümüze aktarýlan kurgu dünyasýna geçmeden önce, 'edibe-i þehire'nin yaþamýnýn 10 Þubat 1958 günü Ýstanbul'da yalnýz olarak bir akýl hastanesinde sona erdiði bilgisini de not düþmek gerekiyor...

Tüm kurgu eserleri bir arada
Mor Dizi'nin kadýn tarihine olduðu kadar edebiyat tarihine de büyük bir katký olarak tanýmlanabilecek çalýþmasýnýn ilk üç cildinde Nezihe Muhiddin'in romanlarý kronolojik bir sýralamayla sunuluyor. Son cilt ise yazarýn makale, deneme, hitabe, edebiyat ve sanat üzerine yazýlarý ile Türk Kadýný isimli eserine ayrýlmýþ. Nezihe Muhiddin'in eserlerinin yer aldýðý derleme her þeyden önce, Osmanlý-Türk kadýn hareketinin öncülerinden olan bir ismin dünyasýný yansýttýðý için deðerli. Muhiddin'in kadýnlarý toplumda görmek istediði yer, kadýn-erkek iliþkilerine bakýþý, aþký ve sevgiyi yorumlayýþý, imparatorluktan cumhuriyete geçiþte toplumda yaþanan sancýlý dönüþümün kadýnlar ve erkekler üzerindeki etkileri, yazarýn roman ve öykülerinde karþýmýza çýkýyor. Muhiddin'in kahramanlarý yaþadýklarý dönemin koþullarýný kusursuz biçimde yansýtýyor. Ve bu kahramanlar, Muhiddin'in çaðdaþý yazarlarýn yarattýklarýnýn aksine cinselliklerini, iç dünyalarýnda ve dýþarýda yaþadýklarý þiddeti çekinmeden aktarýyor, okuyucuya.
Muhiddin'in romanlarýnda aþklar kimi zaman klasik bir romantizm tadýnda yaþanýyor. Okuyucu imkânsýz aþkýn, birbirine kavuþamayan bedenlerin acýsýný görmeye hazýrlanýrken, kendi bedenine tam anlamýyla hâkimiyet kurmuþ genç kadýnlarla karþýlaþýyor. Genç kýzlar sonuçlarýnýn kabul edilemez olduðunu bile bile cinselliklerini yaþamaktan çekinmiyorlar. Ancak Muhiddin'in özgürlüðü bir þekilde tatma fýrsatý sunduðu genç kadýnlarý, önünde sonunda 'gerçek sevgi'yi bularak, huzurlu aile ortamýnda çocuklarý ve onlarý 'gerçekten' seven eþleri ile mutlu yaþamlarýna devam ediyor.
Muhiddin'in Cumhuriyet'ten sonra yazdýðý Ateþ Böcekleri ve Güzellik Kraliçesi, bireylerin toplumsal deðiþim karþýsýnda dengelerini kaybetmelerini ve yaþadýklarý psikolojik þiddeti anlatýyor. Her iki romanda da kadýn karakterler aracýlýðýyla Muhiddin'in feminist düþünce yapýsýndan belirgin izler çýkýyor karþýmýza. Güzellik Kraliçesi'nin Belgin'in düzenli yaþamýnýn, ilk baþlarda kendisinin dahi kabullenmek istemediði 'güzelliði' ile nasýl sarsýldýðý anlatýlýrken, kadýn bedeninin tarihin her döneminde 'güzellik' sýfatýyla derecelendirmesine ve bunun psikolojik sonuçlarýna göz kýrpýyor, Muhiddin. Ateþ Böcekleri'nin iyi aile kýzý Hacer ise ülkenin ilk kadýn avukatý olarak, müstakbel kayýnbabasýnýn ilk zamanlar kendisiyle geçtiði dalgaya inat, yine yazarýn görmek istediði eðitimli ve güçlü Türk kadýný olarak karþýmýza çýkýyor. Nezihe Muhiddin'in Osmanlý yaþamýný konu alan romanlarýnda ise kadýna uygulanan ve kaynaðý eski gelenekler olarak gösterilen cinsel ve psikolojik þiddetle yüzleþiyoruz. Ancak yazarýn, Osmanlý konaklarýnda cinsel ve fiziksel þiddete maruz kalan karakteri, satýldýðý konakta Paþa'nýn gözdesi olan Zeynep bile (Benliðim Benimdir) benliðine sahip çýkmaktan ve isyan etmekten geri kalmýyor.
Muhiddin'in romanlarýnda göze çarpan bir diðer farklý noktaysa, yazarýn feminist bakýþ açýsýna raðmen, vatan savunmasý söz konusu olduðunda cinsiyetçi bir söylemi sahiplenmiþ olmasý. Yaprak Zihnioðlu, Nezihe Muhiddin'in milliyetçiliðinin saldýrgan olmaktan çok savunan olduðuna dikkat çeker. Bozkurt isimli eserde, köyünden Ýstanbul'a göç eden ve burada yoksulluðun türlü yüzüyle karþýlaþan küçük Mehmet'in öyküsü, yavaþ yavaþ bir kahramanlýk destanýna dönüþüyor. Askerlere 'Piç gâvurdan intikam almasý' telkin ediliyor. Muhiddin'in vatan savunmasý söz konusu olduðunda baþvuracaðý orduyu, þehitliði, þehit analýðýný yücelttiði þovenist dil onun milliyetçi düþüncelerinin ürünü olarak satýr aralarýnda yerlerini alýyor.
Muhiddin'in düþünce ve duygu dünyasýný yansýtan kurgu eserler, onu çok iyi tanýyan bir araþtýrmacý-yazarýn, Yaprak Zihnioðlu'nun yönetmenliðinde ve Türkçe olarak elimizde. Nezihe Muhiddin'i ve eserlerini tanýmak, geriye dönüp kendi tarihini eþelemek isteyen her kadýn için önem taþýyor. Darýsý Mor Dizi aracýlýðýyla tanýyacaðýmýzý diðer kadýn yazar ve düþünürlerinin baþýna...