Alain Jaubert'le bu ilk karşılaşmamız. Üstelik 'Cennet Vadi', hikâyesi, olayları, mekân ve insanlarıyla çok farklı bir kültüre aitmiş gibi görünüyor. Ancak hiç yabancılık çekmiyoruz

29/09/2006 (429 defa okundu)

A. ÖMER TÜRKEŞ (Arşivi)

Edebiyatı edebiyat yapan
Okyanuslar, denizler, uzaktaki egzotik ülkeler, gemiler ve gemiciler pek çok yazara ilham vermiştir. Bu yazarların pek çoğunun gemicilik deneyimini bizzat yaşadıklarını ve yazdıkları romanlara kendi deneyimlerini taşıdıklarını biliyoruz. Alain Jaubert, işte bu geleneğin mirasçısı. Gemilere ve denizcilere dair verdiği ayrıntılı bilgiler, aktardığı deneyimler, kullandığı terimler, olayların, olay örgüsünün ve karakterlerin gerçekliğinin kolayca kabullenilmesini sağlarken okuyucunun kurgusal dünyaya geçişini de kolaylaştırıyorlar. Ancak ne Moby Dick'i yazarken Melville'in, ne Lord Jim'i yazarken Conrad'ın ne de Gemici'yi yazarken Genet'nin okuyucuda salt bir gerçeklik, doğruluk duygusu yaratmak gibisinden niyetleri vardı. Jaubert'in de yok. Bütün bu yazarların aradıkları gerçeklik ya da doğruluk, insanlık durumunun derin kavranışıyla ilişkilidir.
Alain Jaubert, anlatıcının belleğinden çıkılan yolculuğu gemicilik bilgi ve deneyiminden gelen tasvirlerle zenginleştirirken sadece süslü ve etkili bir üslup arayışında değil. Tasvirler sadece denizi, gemiyi, kenti, kısacası doğanın aktarımını kapsamıyor. Yazar, dış dünyanın birbirleriyle ilişkili nesnelerden, süreçlerden, olaylardan, kişilerden, zamansal ve mekânsal parçalardan, oluşan yapısının anlatıcının zihninde nasıl bütünleştiğini göstermek için kullanmış tasvir gücünü. Tasvirler Antonio'nun anlatılan andan anlatım zamanına kadar geçen zaman dilimindeki duygu ve düşünce süreçlerini ele verecek bir derinlik sergiliyorlar.
Cennet Vadi, gemicileri, batakhaneleri, fahişeleri, erotizmi ve diliyle Jean Genet'nin Gemici'sini andırıyor. Jaubert, Genet gibi, dili mümkün olabilecek bütün zenginliği içinde kullanmış, kelimelerin dünyasına görsellik kazandırmak istemiş. Yukarıda sözünü ettiğim bütün mekânları, olayları ve olayların insan zihnindeki yansımalarını canlandırırmak için kimi zaman imgelere, benzetmelere başvuruyor, kimi zaman anlatım düzenini kesintiye uğratıyor, zaman zaman da sahneleri tekrarlama yoluna gidiyor. Kısacası roman sanatının ana malzemesinin hayal gücü olmadığını, iyi bir roman yazmak için o hayal gücünü yoğuracak zengin bir kelime haznesine, sağ sola savrulup gitmeyen bir olay örgüsüne, sağlam bir yapıya, doğru seçilmiş olay ve kişilere duyulan ihtiyacı bir kez daha anlıyoruz.
Alain Jaubert'le bu ilk karşılaşmamız. Üstelik Cennet Vadi, hikâyesi, olayları, mekân ve insanlarıyla çok farklı bir kültüre aitmiş gibi görünüyor. Ancak hiç yabancılık çekmiyoruz. Tersine, Freud'un sözünü ettiği türden, yadırganacak bir yakınlıktayız. Romanın sayfalarını çevirdikçe; "parçalardan hareket ederek ve herhangi bir plan izlemeksizin ilerledikçe, yaşamın dişleri arasında, çıplak vücutların, çehreler gibi suskun vücutların başlangıçlarına doğru yol aldıkça ya da başka yerde ve daha sonra", aslında aynı dili konuştuğumuzu göreceksiniz. Yaklaşık elli yıl öncesinde, dünyanın bir ucunda, sonsuz bir okyanusun öteki kıyısında geçen bu hikâyede, karşılaştığımız her şey, her olay, her mekân, her insan, her duygu ve düşünce öylesine evrensel ve yoğun bir dille anlatılmış ki, yabancılık yerini yerliliğe bırakıyor. Cennet Vadi edebiyatı seven okuyucular için yılın süprizlerinden bir tanesi, belki de birincisi.