Mustafa Kemal'in konuya iliþkin yaklaþýmý hatýrlanmalý.

1915'te yaþananlarýn bir toplu öldürme olayý olduðu, baþta Mustafa Kemal olmak üzere, dönemin aktörleri açýsýndan tartýþýlan bir konu bile deðildi. Ana tartýþma "Türklerin" nasýl "cezalandýrýlmasý" gerektiði üzerineydi

25/05/2003 (9530 defa okundu)

TANER AKÇAM (ArÅŸivi)

Türkler nasýl cezalandýrýlmalý?
Bu konuda ikinci bir kaynak, 1928 yýlýnda Genelkurmay Baþkanlýðý'nca, l. Dünya Savaþý'ndaki kayýplar üzerine yayýnlanan kitap. Yarbay Nihat tarafýndan yayýnlanan kitap Fransýzca bir eserin tercümesi ve Türkiye'yi ilgilendiren rakamlar, deðiþtirilerek ve düzeltilerek veriliyor. Genelkurmay'ýn verdiði sayýlara göre, l. Dünya Savaþý sýrasýnda, "800 bin Ermeni ve 200 bin Rum katl ve tehcir yüzünden veya amele tabularýnda ölmüþtür" denir. Bu bilgileri aktaran Y.H. Bayur, bu sayýlarýn "bizim resmi kaynaklara göre de doðru" sayýlmasý gerektiðini söyler. (Y.H. Bayur, Türk Ýnkýlap Tarihi, Cilt III, Kýsým IV, s. 787)
Þaþýrtýcý gelebilir ama 1915'te yaþananýn kitlesel bir kýyým olduðu gerçeði, o dönemi yaþayan herkes tarafýndan kabul ediliyordu ve bu asla bir tartýþma konusu deðildi. Elbette jenosit (soykýrým) kelimesi (ll. Dünya Savaþý sonrasýna ait bir terim olduðu için) o günlerde kullanýlmýyordu. 1915 yýlýnda yaþananlarý anlatmak için, "katliam, taktil, teb'id, kýtal" gibi kelimeler kullanýlýrdý. Mustafa Kemal'in Ermenilere yapýlanlarý "alçaklýk", "vahþet" olarak tanýmladýðý, "katliam" olarak adlandýrdýðý onlarca konuþmasý vardýr. Eylül 1919'da Sivas'ta M. Kemal'i ziyaret eden Amerikan Generali Harbord, "Ermeni kýtalýný o da takbih ediyordu" der. M. Kemal'e göre, "Ermenilerin katledilip sürülmeleri hükümeti ele geçiren küçük bir komitenin eseri"ydi. (Rauf Orbay'ýn yukardaki eseri) Yine ayný tarihlerde, ABD Radyo Gazetesi'ne verdiði mülakatta "Hiçbir yayýlma planýmýz yoktur... Ermenilere karþý yeni bir Türk vahþetinin olmayacaðýnýn garantisini veririz" der. (Bilal Þimþir, British Documents on Atatürk, Cilt I, s.171, Ankara 1973) Kazým Karabekir'e
6 Mayýs 1920'de çektiði telde, Karabekir'in, yeniden bir "Ermeni kýtalý" anlamýna gelecek her türlü giriþimden uzak durmasýný ister. (K. Karabekir,
Ýstiklal Harbimiz, s. 707) 24 Nisan'da Meclis'te yaptýðý konuþmada, 1915'te Ermenilere yapýlanlarý, "fazahat" (alçaklýk) olarak tanýmlar. (Atatürk'ün TBMM Açýk ve Gizli Oturumlarýndaki Konuþmalarý, Cilt I, s.59), vb, vb...
Býrakýn Ermenilere yönelik yapýlanlarýn bir katilam olduðunun tartýþma konusu olmamasýný, suçlularýn cezalandýrýlmasý gerektiði de açýk olarak savunuluyordu. 1919 Eylül'ünde, Ýstanbul'daki Ali Rýza Paþa Kabinesi ile M. Kemal arasýnda bir dizi yazýþma yapýlýr. Ýstanbul adýna yazýþmayý yürüten Harbiye Nazýrý Cemal, M. Kemal'in (Heyeti Temsiliye'nin) "Harp esnasýnda yapýlan her nevi cinayet faillerinin cezayi kanuniyeden kurtulamayacaklarý" yolunda bir açýklama yapmasýný ister. Cevabi yazýda M. Kemal, "Harp esnasýndaki suiidarelerin meydana çýkarýlýp tecziyesi, vatanýmýzda mes'uliyetin büyük ve küçüklere seyyan olduðunu, kanun devrinin tamamen bitarafane ve kemali adlü hakkaniyetle baþladýðýný idrak etmek ehassi amalimizdir", der. Üstelik bu cezalandýrmanýn, "birçok münakaþalara sebep olacak olan kaðýt üzerinde reklam tarzýnda neþriyattan ziyade bilfiil tatbikatile yârü aðyare izharýný daha muvafýk ve faideli" gördüðünü ekler. Yani M. Kemal'in beklediði cezalandýrmalarýn kaðýt üzerinde reklam amaçlý deðil, somut uygulama biçiminde olmasýdýr. (Nutuk, Cilt III, Vesikalar, Vesika 141-2, s. 164-6)
Kýrým suçlularýnýn yargýlanmasý, 1919 Ekim ayýnda yapýlan Amasya Görüþmeleri'nde ele alýnýr. Görüþmelerde üçü açýk ve imzalý, ikisi gizli ve imzasýz beþ protokol karara baðlanýr. 21 Ekim 1919 tarihli birinci protokolde, suçlularýn cezalandýrýlmasý iki ayrý madde de ele alýnýr: "1- Ýttihatçýlýðýn, Ýttihat ve Terakki fikrinin memlekette tekrar uyanmasý, hatta bazý alâiminin meþhut olmasý siyaseten muzýrdýr. 4- Tehcir dolayýsýyla irtikabý cürmedenlerin kanunen mücazatý adlen ve siyaseten elzemdir". Üçüncü protokol yapýlacak seçimlere iliþkindir ve Ermeni kýrýmý nedeniyle aranan Ýttihatçýlarýn seçimlere katýlmasýnýn engellenmesi gerektiði konusunda anlaþma saðlanýr. Bunun için Anadolu hareketi seçimlere
müdahale hakkýný kendisinde saklý tutar ve "Ýçtima edecek heyeti meb'usan meyanýnda þahsiyetleri Ýttihatçýlýðý mesavisile alâkadar ve tehcir ve taktil mesailile ve menafii hakikiyei millet ve memlekete münafi sair mesavi ile lekedar olan kimselerin bulunmasý caiz olmadýðýndan bu cihete mâni olmak için mümkün olan esbaba tevessül edilebilir" denir. (Nutuk, Cilt III, Vesika 159-160, s. 193-4)
Örnekleri sayfalarca aktarmak mümkün. Anlatmak istediðim þu: 1915'te yaþananlarýn bir toplu öldürme olayý olduðu, baþta Mustafa Kemal olmak üzere, dönemin aktörleri açýsýndan hiçbir biçimde tartýþýlan bir konu bile deðildi. Dönemin ana tartýþmasý, aðýrlýklý olarak, Paris Barýþ Görüþmeleri ekseninde yapýlýyordu ve Ermeni katliamý nedeniyle, "Türklerin" nasýl
"cezalandýrýlmasý" gerektiði üzerine idi. Suçlularýn yargýlanmasý cezalandýrmanýn bir biçimi idi. Anadolu'nun taksim edilmesi ise diðer biçim. Yani Batýlý güçler sömürgeci emellerini esas olarak Ermenilerin öldürülmüþ olduðu gerçeðinin arkasýna saklýyorlardý. M. Kemal ve arkadaþlarý, kýrým suçlularýnýn cezalandýrýlmasý gerektiðini kabul ediyor ama cezalandýrmanýn, Anadolu'nun paylaþýlmasý biçiminde olmasýna karþý çýkýyorlardý. Bugün, yalan ve efsaneler üretmekle uðraþacaðýmýza, Mustafa Kemal'in konuya iliþkin takýndýðý tutumu kalkýþ noktasý yapsak ve tartýþmaya oradan devam etsek epey mesafe katetmiþ oluruz.