Mustafa Kemal Atatürk.

Gazetelerde kamuoyunu etkileyecek konumlara sahip köþe yazarlarýnýn, hakaretlerde bulunmadan önce bu insanlarýn yazdýklarýna bakmalarýnda, sadece kamuoyuna yanlýþ bilgi vermemeleri açýsýndan deðil, mahcup duruma düþmemeleri açýsýndan da fayda var

12/11/2006 (2595 defa okundu)

TANER AKÇAM (ArÅŸivi)

Revizyona tabi tutulmak istenen
Eðer köþe yazarlarý, yazýlarýný yazmadan önce yayýnladýðým kitaplardan bir tanesinin bile kapaðýný kaldýrmak zahmetine katlanmýþ olsalardý, hem alýntýlarýn yapýldýðý kaynaklarý görecek ve mahcup olmayacaklar hem de tarihe bakýþýmýzýn hangi temellerde nasýl deðiþtirilmesi gerektiði konusundaki görüþlerimi öðrenmiþ olacaklardý. Sonuçta tüm iddialar son derece ayrýntýlý biçimde 'Ýnsan Haklarý ve Ermeni Sorunu' adlý kitabýmda dile getirilmiþti.
Mustafa Kemal'e ait alýntýnýn arkasýnda bilinmesi gereken "revizyonist tarih tezi" þudur: 1918-1923 arasýnda dönemin aktörleri iki ayrý ve ama birbirleriyle ilintilendirilen iki temel sorunla uðraþýyorlardý. Taraflar bu sorulara verdikleri cevaplara göre oluþuyor ve birbirleri ile iliþkilerini esas olarak buna göre belirliyorlardý. Birinci soru, Osmanlý Devleti'nin toprak ve egemenlik hakkýyla ilgiliydi. Ýkinci soru, Osmanlý Ýttihat ve Terakki Parti'sinin savaþ döneminde kendi vatandaþlarýna karþý iþlediði cinayetler konusunda ne yapýlacaðý idi. Bugün ikinci soru unutturuldu, tarih anlatýmýndan silindi. Ben bunu yeniden yazýyor ve mevcut tarih yazýmý ve algýlamasýnýn bu temelde deðiþtirilmesi gerektiðini öneriyorum.

Osmanlý'nýn egemenlik haklarý
Birinci soru etrafýndaki tartýþma þuydu: Osmanlý devletinin egemenlik haklarý aynen korunmalý mý? Bu devlete ait topraklar üzerinde yeni devletlerin kurulmasýna müsaade edilmeli mi? Eðer yeni devletler kurulacaksa bunlarýn sýnýrlarý nasýl belirlenecek? Birbirinden çok farklý önerilerin bulunduðu bu soruya verilen cevaplar iki ana grupta toplanabilir. Bir tarafta en azýndan 1918 Mondros Ateþkes Anlaþmasýyla belirlenmiþ sýnýrlar içinde bile olsa Osmanlý egemenliðinin sürmesi gerektiðini savunanlar vardý. Diðer tarafta ise sýnýr konularýnda aralarýnda anlaþmazlýk olsa bile, iþgal edilmemiþ bölgeler de dahil Osmanlý topraklarý üzerinde deðiþik devletlerin kurulmasý gerektiðini savunanlar bulunuyordu. Lozan ve Sevr anlaþmalarýnýn bu iki anlayýþa denk düþtüðü biliniyor.
Ýkinci soru etrafýndaki tartýþma þu idi: Savaþ sýrasýnda iþlenen cinayetler ve bu suçu iþleyenlere ne yapýlacak? Cezalandýrma nasýl olmalý? Ýþlenen cinayetlerin cezasýz kalmamasý gerektiði konusunda herkes hemfikir olmakla birlikte, bu cezanýn neleri ve kimleri kapsamasý gerektiði konusunda farklý görüþler vardý. Bir taraf, cezalandýrmanýn sadece suçlu görülen kiþilerin yargýlanmasý ve de bunlarýn sayýlarýnýn Ýttihat ve Terakki yöneticileriyle sýnýrlý olmasý gerektiðini savunuyordu. Diðer taraf, cezalandýrmanýn hem suçlu sayýsýnýn oldukça geniþ tutularak kiþilerin yargýlanmasý hem de Osmanlý egemenliðine son verilerek, parçalanma cezasý biçiminde olmasý gerektiðini savunuyordu.
Mustafa Kemal'in bu konudaki tutumu özetle þudur: Lozan'da kýsmi olarak gerçekleþen Misak-ý Milli'nin kabul edilmesi koþuluyla, savaþ sýrasýnda cinayet iþleyenlerin yargýlanmalarý iyi olur ve gereklidir. Yani Mustafa Kemal, a) savaþ sýrasýnda cinayetler iþlendiðini biliyor, bunu açýkça kabul ediyor ve kýnýyordu, b) bu suçu iþleyenlerin yargýlanmasý gerektiðini, Ekim 1919'da Amasya Protokolü'nde dile getirildiði gibi, "adlen ve siyaseten elzem" addediyordu. Fakat onun þartý Misak-ý Milli sýnýrlarýnýn kabul edilmesiydi. Bu þart yerine getirilmeyince, Sevr anlaþma koþullarýnýn belli olmasýyla birlikte tavrýný deðiþtirdi. Yani 1915 konusundaki tavrý, bugünkü "inkar" politikasýyla taban tabana zýttýr. Bugün Mustafa Kemal'in l. Dünya Savaþý yýllarýnda iþlenen cinayetler karþýsýnda takýndýðý tutum tamamýyla unutturuldu ve yok sayýlýyor. Ýþte revize edilmesi, yenilenmesi gereken budur.
Eðer 1918-1923'e damgasýný vuran iki farklý soruyu "toprak ve sýnýr sorunu" ile "insan haklarý" sorunu olarak tanýmlayabilirsek, bu tarih bugün esas olarak "toprak ve sýnýr" tarihi olarak okutuluyor ve öyle de algýlanýyor. Ýkinci boyut "insan haklarý" boyutu tamamýyla unutuldu ve yok sayýlýyor. Ben bu tarihin "toprak ve sýnýr tarihi" olarak algýlanmasýnýn eksik ve yanlýþ olduðunu, tarihin bu boyutuyla ilgili sorunun çözülmüþ telakki edilmesi ve bu anlamda "kapatýlmasý" gerektiðini ve ama "insan haklarý"yla ilgili boyutunun çözülmemiþ olduðunu ve açýlmasý gerektiðini düþünüyor ve savunuyorum. Özellikle AB'ye üye olmak isteyen bir Türkiye açýsýndan tarihle bu tarzda bir yüzleþme kaçýnýlmaz bir gerekliliktir.
Dolayýsýyla, günlük gazetelerde ilan edilen "soykýrýmý ispat etmek", "Türkiye'yi suçlamak" gibi iddialarýn gerçekdýþý olduðunun altýný özellikle çizmek isterim. 1915'te yaþananlarýn soykýrým olarak adlandýrýlabileceðini söylemekle, "soykýrýmý ispat etmek çabasý" arasýnda ciddi bir fark var. Ýsteyen istediði kavramý kullanmakta özgür ama görülmesi gereken þudur: 1915'te Osmanlý Ermeni vatandaþlarýna karþý iþlenen cinayetler ve katillere ne yapýlmasý gerektiði sorusu, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluþ yýllarýnda uðraþýlan sorunlarýn baþýnda geliyordu. Ve Mustafa Kemal'in bu soruya verdiði cevap, bugünkü devletin resmi politikasýyla taban tabana zýttýr. Onun, savaþýn o zor koþullarýnda takýndýðý tutumu benimsemek, bugün için yeterli olmasa bile, çözüme doðru bir baþlangýç için son derece olumlu zemin teþkil edecektir.

"Türklük" üzerine
1915 konusunda eleþtirel düþünceler geliþtirmek isteyen insanlara karþý yapýlan en önemli suçlama ve hakaretin, bizlerin "Türklüðe hakaret" ettiðimiz, "Türkiye'ye küfür ettiðimiz", "Türk milletini soykýrýmcý olarak suçladýðýmýz" vb. gibi iddialar olduðu bilinir. Bu suçlamalar her ne kadar ucuz, asýlsýz ve gerçek dýþý iseler de iþaret ettiði soruna yakýndan bakmakta fayda var. Taraflarýn birbirlerini kolektif kavramlarla tanýmlamalarý ve birbirleri hakkýnda kesin kanaatlere sahip olmalarýnýn yarattýðý sorunlardan söz ediyorum.
Görülen o ki, iki toplum arasýnda gerek tarih ve gerek bugünkü iliþkiler sadece ve sadece "Türk" ve "Ermeni" kavramlarýyla ele alýnýyor ve açýklanýyor. Ayrýca bu kavramlar da son derece negatif içerikle tanýmlanýyor. Bugün bir Türk için "Türk" demek "Ermeni olmayan ne varsa" odur. Bir Ermeni için ise "Ermeni" demek "Türk olmayan" bir þeydir. Her iki taraf da ötekini, kendisinin zýddý ve negatif olarak tanýmladýðý için, bir tarafýn ileri sürdüðü diðer tarafça kolaylýkla "hakaret", "küfür etmek" olarak telakki edilebiliyor. Bu nedenle, "1915'te Türkler Ermenileri soykýrýma uðrattý" cümlesi de, "1915'te Ermeniler Türklere ihanet etti ve katletti" cümlesi gibi taraflarda ciddi tepkilere yol açýyor. Çünkü, bugünkü Türk ve Ermeni kendisini doðrudan bu cümlelerde ifade edilen Türk ve Ermeni'yle özdeþleþtiriyor ve sonuçta kendisine hakaret edildiði sonucuna ulaþýyor.
Bu son derece kurgusal olan "Türk" ve "Ermeni" tanýmlarýnýn tarihi anlamamýza yardýmcý olamayacaðýný bilmek gerekir. Örneðin Ermenilerin imha edilme eyleminin baþ mimarý Bahaettin Þakir, Türktür ve ama onu 1916'da yakalayabilseydi, idam edeceðini söyleyen III. Ordu Komutaný Vehip Paþa da Türk. Yozgat Boðazlayan'da Ermenileri katletmekten suçlu bulunup idam edilen Kaymakam Kemal, Türktü. Ama onun cinayetlerini, "dine karþý aðýr suç" sayan ve "Allah'ýn gazabýndan korkarým" diyerek karþý çýkan, daha sonra da Kemal'in idamýna yol açacak en aðýr ifadelerden birisini veren Müftü Abdullahzade Mehmed de Türktür. Bu soyut kavramlar sadece geçmiþi deðil, bugün de birbirimizi anlamamýzýn, tanýmamýzýn önündeki en ciddi engellerdendir.
Bu konuyla uðraþmaya baþladýðým andan bugüne kadar, AGOS'ta yazdýðým yüzlerce makale de dahil, tüm kitaplarýmda bu konuya deðindim. Son kitabýn hem Türkçe hem de Ýngilizcesinde sadece "Türk" ve "Ermeni" kavramlarýný kullanarak tarih yazmanýn ne kadar tehlikeli olduðunun altýný çizdim. Konu hakkýnda yazýlan eserler içinde benim yazdýklarýmýn, taraflarý, kolektif kategoriler dýþýnda, sosyal aktörler olarak (parti, sýnýf, grup ne ise ona göre) tanýmlama çabasý nedeniyle özel bir yere sahip olduðuna inanýyorum.
Karþý tarafý monolotik, tekçi kavramlarla tanýmlamak yanlýþtýr. Örneðin, Türk'e ve Türklüðe hakaretle hiçbir sorun çözülemeyeceði gibi Ermeni insanýna hakaret ederek de bir yere varýlamaz... Bugünkü Türk'ü düþman gören, bugünkü Ermeni'yi düþman gören bir bakýþ sorun üretmeye devam eder. Birbirleriyle ciddi sorunlarý olan topluluklar arasýnda, sorun çözme yolunda atýlmasý gereken ilk ve en zor adým, asýrlarýn birikimiyle oluþmuþ bu önyargýlarýn kýrýlmasýdýr. Tarihte yaþanmýþ bir olayýn ne olduðuyla bugün onunla nasýl iliþki kurulacaðý iki ayrý olgudur. Tarihte yaþanmýþ olandan bugün için kin ve nefret çýkartabileceðiniz gibi, bu kinin ve nefretin doðmasýna neden olan þeyleri ortaklaþa kýnayarak karþýlýklý saygý temelinde güçlü bir gelecek kurmak da mümkündür.
Gazetelerde kamuoyunu etkileyecek konumlara sahip köþe yazarlarýnýn, hakaretlerde bulunmadan önce bu insanlarýn yazdýklarýna bakmaklarýnda, sadece kamuoyuna yanlýþ bilgi vermemeleri açýsýndan deðil, mahcup duruma düþmemeleri açýsýndan da fayda vardýr.