Günün Sözü
Bazý kitaplar tadýlmalý, bazýlarý yutulmalý, birkaçý da aðýr aðýr çiðnenmeli ve sindirilmelidir.
Francis Bacon
Tarihte Bugün
Takvimler 18 haziran tarihini gösterdiði zaman...1922 yýlýnda,
Küçük Mecmua adlý dergi, Ziya Gökalp tarafýndan Diyarbakýr’da çýkarýlmaya baþlandý. ( 33 sayý çýkan dergi, 5 Mart 1923'e kadar yayýmýna devam etti.)
1941 yýlýnda,
Türk - Alman Dostluk ve Saldýrmazlýk Anlaþmasý imzalandý.
1992 yýlýnda,
Hýrvat Savunma Konseyi Birlikleri (HVO) Mostar'ý iþgal etmeye baþladý.
|
 |
|
|
| Radikal gazetesinin ekleri bayi satýþ tarihinden iki gün sonra internete aktarýlmaktadýr. |
Cinsiyet deðiþtirme ameliyatlarý üzerine
|
|
Cinsiyet deðiþtirme Türkiye'nin gündemine Bülent Ersoy'la girdi.
|
Gerek yerel gerekse uluslararasý boyutta, özel olarak cinsiyet deðiþtirme eksenindeki hukuksal durum ve uygulamalar, geliþmeye ve deðiþmeye açýk
gibi görünüyor
29/04/2007 (13429 defa okundu)
ÖZLEM ALTIPARMAK (E-mektup | ArÅŸivi) Cinsel yönelim temelinde ayrýmcýlýk, en yakýcý insan haklarý sorunlarýndan biri olmasýna raðmen, üzerinde en az çalýþýlan konulardan birisi olma özelliðine sahip. Ýnsan cinsiyeti "kadýn ya da erkek" olarak tasnif edilmiþ durumdayken, fiili durum çok daha karýþýk bir halde... Geyler, lezbiyenler, biseksüeller, kadýnken ameliyatla erkek olan transseksüeller, erkekken ameliyatla kadýn olan transseksüeller, travestiler veya karþý cins kýyafetleri giyinenler (cross-dresser), aracinsiyetliler (intersexuals) veya hermafroditler (esas cinsel organlarý belirsiz olarak doðan çift cinsiyetliler), hadýmlar, kendilerine yöneltilmiþ
"cinsiyetiniz?" sorusuna ezberlerdeki þablon cevabý vermekte haklý olarak tereddüt yaþayacak dezavantajlý gruplar gibi görünüyor.
Cinsel yönelim konusunda azýcýk okuyup yazanýmýz, bir yerlerde mutlaka eþcinsellere ve eþcinselliðe karþý korku ya da ayrým ve hoþnutsuzluk içeren yaklaþým olarak tanýmlanabilecek 'homofobi' kelimesini duymuþken, son günlerde yeni bir kavram daha kulaklarýmýza çalýnýyor: 'Transfobi'. Transseksüel ve travestilerden korkma ya da hoþnutsuzluk olarak tarif edebileceðimiz transfobik olma hali, ne yazýk ki sadece heteroseksüellere mahsus bir düþünce þekli deðil. Bazý mekânlara ayrýmcý uygulamalarla eþcinsellerin alýnmadýðýndan þikayet edilirken, bazý gey ya da lezbiyen mekânlarýnda transseksüel ya da travestilerin istenmemesi gibi bir gerçeklik de ne yazýk ki var. Bu noktada transeksüeller ve travestiler, yukarýda örnek olarak saydýðýmýz cinsel yönelim temelli dezavantajlý gruplar arasýnda belki de en çok dýþlanan kesim olarak göze çarpýyor.
Ülkemizde, Bülent Ersoy'un yurtdýþýnda geçirdiði cinsiyet deðiþtirme ameliyatý neticesinde, toplumun ve yargýlama makamlarýnýn gündemine gelen transseksüellik gerçeði, sandýðýmýzdan çok daha eskilere dayanýyor. Resmi olarak bilinen ilk cinsiyet deðiþtirme ameliyatý 1952 yýlýnda Norveç'te yapýlýyor ve Amerikalý George Jorgensen bu ameliyatla kadýn olup Christine Jorgensen adýný alýyor. Ancak cinsiyet deðiþtirme isteminin dile getiriliþi bakýmýndan çok daha gerilere gitmemiz gerekiyor. Cinsel yönelimi konusunda tartýþmalar bulunan ve 218-222 yýllarý arasýnda Roma imparatoru olan Elagabalus, üç tanesi bilinen toplam beþ kadýnla evlenmiþ ve boþanmýþ. Tarihçi Cassius Dio, Elagabalus'un en istikrarlý iliþkisinin, kocasý olduðu ima edilen Hierocles adýnda, Karya'lý araba sürücüsü olan sarýþýn bir köleyle olduðunu söyler. Ýmparator Elagabalus, "Hierocles'in metresi, karýsý ve kraliçesi olarak çaðýrýlmaktan zevk alan" birisi olarak tanýmlanmýþ ve söylendiðine göre Roma imparatorluðundaki doktorlarýn en az yarýsýna, kimin onu bir kadýn cinsel organý ile donatabileceðini sormuþ. Yine bir diðer Roma imparatoru Neron'un emriyle, rýza dýþý da olsa, ilk cinsiyet deðiþtirme ameliyatýnýn yapýldýðý rivayet ediliyor. Ýddiaya göre, imparator Neron, bir öfke anýnda hamile olan karýsýnýn karnýna attýðý tekme sonucunda karýsýný öldürür. Ve büyük bir piþmanlýk içinde, karýsýnýn yüzüne en çok benzeyen kiþinin bulunmasýný ister. Bulunan kiþi, erkek ve genç bir köle olan Sporum olur. Neron'un emriyle cerrahlar Sporum'u kadýna dönüþtüren ameliyatý yaparlar ve ikili resmi olarak evlenir (1).
Genel olarak ayrýmcý olmak, iki kiþi ya da durum arasýnda bir farklýlýk olmamasýna raðmen farklý davranýþlarda bulunmak, kiþi ya da durumlar arasýnda ayrým yaratmak veya farklý durumlar söz konusu olmasýna raðmen benzer þekilde davranmak olarak açýklanabilir. Eþitlik ilkesi ile birlikte deðerlendirilmesi gereken cinsel yönelim temelindeki ayrýmcýlýk yasaðý, uluslararasý alanda, BM mekanizmalarý ve Avrupa Ýnsan Haklarý Mahkemesi (AÝHM) önünde 80'lerle birlikte tartýþýlýr hale geldi. 25 yýlý aþkýn süredir geliþen içtihat ve uygulamalarýn dayanaðýný, ayrýmcýlýk konusundaki en temel düzenlemeler olan Ýnsan Haklarý Evrensel Beyannamesi, Uluslararasý Medeni ve Siyasi Haklar Sözleþmesi ve Avrupa Ýnsan Haklarý Sözleþmesi (AÝHS) oluþturuyor.
AÝHM, 1980'li yýllarda, cinsel yönelim temelinde önüne gelen benzer olaylarda, ayrýmcýlýk yasaðý ya da diðer sözleþme maddeleri (özel hayatýn ve ailenin korunmasý ya da evlenme hakký gibi) yönünden bir ihlal bulgulamazken, son süreçte epeyce yenilikçi kararlara imza atýyor. Örneðin 1986 yýlýnda, kadýnken ameliyatla erkek olan Mark Nicholas Alban Rees tarafýndan kendisine erkek kimliði verilmemesi ve bir kadýnla evlenme hakký tanýnmamasý nedeniyle Ýngiltere aleyhine dava açýldý. Davada mahkeme, transseksüellerin nüfus kütüðüne yeni cinsiyetleri ile kaydolmalarý meselesinde, üye ülkelerdeki kültürel geleneklerin farklýlýðýna dayanarak, devletin takdir payýný çok geniþ tutmuþ ve bu davada AÝHS açýsýndan ihlal kararý vermemiþti. Ancak kararda "Bu sorun, özellikle bilim ve toplumdaki geliþmelere göre, sürekli bir incelemeye tabii tutulmalýdýr" þeklinde bir tespitte bulunmuþtu. Benzer bir konuda 2002 yýlýnda verilen Christine Goodwin/Ýngiltere kararýnda, AÝHM, bu konudaki geliþmelere, özellikle de özel hayatýn korunmasý açýsýndan devletlerin pozitif yükümlülükleriyle ilgili geliþmelere deðindikten ve genel kamu yararý ile bireylerin menfaatleri arasýnda gözetilmesi gereken menfaatler dengesini hatýrlattýktan sonra, 'bugünün koþullarýnda' baþvurucunun cinsiyet deðiþikliðinin hukuken tanýnmasýyla rekabete giren hiçbir önemli kamu yararýnýn olmamasý sebebiyle, özel hayatýn ve ailenin korunmasý hakkýnýn ihlal edildiðini tespit etti ve mahkeme ayný zamanda Goodwin'in bir erkekle evlenebileceðine karar verdi.
Goodwin davasýnýn ardýndan, ameliyatla kadýn olan ve kadýn olarak emekli maaþý alamadýðý gerekçesiyle ülkesi Ýngiltere'yi AÝHM'e þikayet eden 68 yaþýndaki transseksüel Linda Grant, özel hayatýn ve ailenin korunmasý hakkýnýn ihlal edildiði gerekçesiyle açtýðý davayý 2006 yýlýnda kazandý ve Ýngiltere, Grant'a tazminat ödemeye mahkum oldu. Karar, cinsiyet deðiþtirenlerin sosyal haklarý konusunda uluslararasý alanda önemli bir içtihat sayýlýyor.
Türkiye'de durum
Bir insanýn kendi hayatýný nasýl yaþayacaðýna, ruhuna nasýl bir bedende hayat vermek isteyeceðine sadece kendisi karar verebilir. Ancak bu kiþisel varolma isteminin ve þeklinin devlet tarafýndan kabul edilmesi zorunluluðu ve sorunu olarak, cinsiyet deðiþtirme ameliyatlarýnýn hukuksal bir boyutu da mevcut. Bizim mevzuatýmýzda, transseksüellerle ilgili olarak ilk hukuksal düzenleme 1988'de Türk Medeni Kanunu'nun 29. maddesine eklenen ve 2002 yýlýna kadar geçerliliðini koruyan bir fýkra ile oldu. Bu düzenleme ile cinsiyet deðiþtirme ameliyatý geçiren transseksüellerin, bu durumlarýný saðlýk kurulu raporuyla belgelendirilerek mahkemeye baþvurulmalarý halinde, mahkeme kararýyla nüfus sicillerine deðiþiklik yapýlmasý ve kadýn ya da erkek kimliði almalarý mümkün oldu. Kiþinin evli olmasý ya da çocuk sahibi olmasý mahkemeye baþvurmaya engel oluþturmadý, þayet kiþi evliyse evliliðin cinsiyet deðiþikliði kararý ile kendiliðinden son bulacaðý ve varsa müþterek çocuðun velayeti konusunda, mahkemenin karar vereceði düzenlendi.
2002 yýlýnda yürürlüðe giren Türk Medeni Kanunu'nun 40. md.'sinde ise, bu konuyla ilgili yeni ve farklý bir düzenleme yapýldý. Bu maddeye göre; "Cinsiyetini deðiþtirmek isteyen kimse, þahsen baþvuruda bulunarak mahkemece cinsiyet deðiþikliðine izin verilmesini isteyebilir. Ancak, iznin verilebilmesi için, istem sahibinin 18 yaþýný doldurmuþ bulunmasý ve evli olmamasý; ayrýca transseksüel yapýda olup, cinsiyet deðiþikliðinin ruh saðlýðý açýsýndan zorunluluðunu ve üreme yeteneðinden sürekli biçimde yoksun bulunduðunu uzmanlardan oluþan bir resmi saðlýk kurulu raporuyla belgelemesi þarttýr. Verilen izne baðlý olarak amaç ve týbbi yöntemlere uygun bir cinsiyet deðiþtirme ameliyatý gerçekleþtirildiðinin resmi saðlýk kurulu raporuyla doðrulanmasý halinde, mahkemece nüfus sicilinde gerekli düzeltmenin yapýlmasýna karar verilir."
Eski düzenleme ile kýyaslandýðýnda, evli kiþilerin ameliyat olamamasý, üreme yeteneðinden sürekli biçimde yoksun olma þartýnýn getirilmesi, ameliyatýn öncesinde mahkeme kararýyla izin alýnmasýný zorunlu kýlmasý ve ayrýca, ameliyat sonrasýnda nüfus iþlemlerinin yapýlabilmesi için ameliyatýn gerçekleþtiðinin raporla ispatlanýp mahkemece bu yönde karar alýnmasý gerekliliðini içermesi bakýmýndan önemli farklýlýklar mevcut. Bu düzenleme, evli kiþilerin ameliyat olamayacak olmasý, herhangi bir ön rapor ya da mahkeme kararý olmaksýzýn yurtdýþýnda ameliyat olup Türkiye'de nüfus sicilini düzeltmek isteyenlerin durumu ya da üreme yeteneðinden sürekli biçimde yoksunluk þartý bakýmýndan -ki bu sürekli yoksun olma hali "doðuþtan itibaren yoksunluk" olarak yorumlanýrsa, çocuk sahibi olan kiþilerin ameliyat olmasý mümkün olmayacaktýr- konunun AÝHM içtihatlarýyla birlikte tartýþýlmasýný gündeme getirebilecektir.
Uygulamada sorunlar
Yine uygulamada karþýlaþýlan sorunlardan biri olarak, ameliyat olmuþ kiþilerden, iþ baþvurusu esnasýnda nüfus kaydý talep edilmesi durumunda, ameliyat öncesi kimlik ve cinsiyetlerine dair mahkeme kararýnýn bu kayýtlarda yer almasý, bu kiþilerin özel hayatlarýnýn gizliliði açýsýndan rahatsýz edici ve hukuken kabul edilemez bir durum ortaya çýkarýyor.
Bir diðer tartýþma yaratabilecek konu, 2006'da yürürlüðe giren "Özürlülük Ölçütü, Sýnýflandýrmasý ve Özürlülere Verilecek Saðlýk Kurulu Raporlarý Hakkýnda Yönetmelik" uyarýnca "Özür Durumuna Göre Tüm Vücut Fonksiyon Kaybý Oranlarý Cetveli"ndeki transseksüellerle ilgili düzenlemedir. Bu cetvelde "Cinsel Kimlik Bozukluklarý -Cinsel Seçim Bozukluklarý" olarak kabul edilen transseksüalizm, fetiþizm, gösterimcilik, çocuða cinsel sevi ve sado-mazoizm (cetvelden aynen aktarýldý) yüzde 0-15 arasý bir özürlülük durumu olarak deðerlendiriliyor.
Türkiye'deki iç hukuk uygulamasýndan bir örnek vermek gerekirse, Danýþtay, sosyal güvenlik haklarý açýsýndan AÝHM kararý olarak yukarýda bahsettiðim Linda Grant davasýndaki benzer bir olayda, cinsiyet deðiþikliði ile kadýn olan davacýnýn babasýndan dolayý kendisine yetim aylýðý baðlanmasý için yaptýðý baþvurunun reddedilmesi üzerine önüne gelen bir davada, "Ameliyatla kadýn olan ve yargý kararýyla kadýn olduðu nüfusa tescil edilen kiþi, Emekli Sandýðý Yasasý'nýn kadýnlar için tanýdýðý tüm haklardan yararlanýr" kararý verdi (2).
Gerek yerel gerekse uluslararasý boyutta, özel olarak cinsiyet deðiþtirme eksenindeki hukuksal durum ve uygulamalar, geliþmeye ve deðiþmeye açýk gibi görünüyor. Birarada yaþamý savunmaya, farklýlýklarýmýzý yaþama ve yaþatma gerekliliðine en çok ihtiyaç duyduðumuz bu coðrafyada ve bugünlerde, gökkuþaðýnýn tüm renklerine sahip çýkalým.
1. http://tr.wikipedia.org/wiki/Elagabalus The Transsexual Phenomenon, Harry Benjamin, Transsexualism: Mythological, Historical, and Cross-Cultiral Aspects by Richard Green, M.D.
2. Danýþtay 10. Dairesi 27.12.1993 tarih, 1992/4706 E. 1993/5536 K. sayýlý kararý
ÖZLEM ALTIPARMAK: Avukat, Uluslararasý Af Örgütü Türkiye Þb. Hukuk Koordinatörü
|
Þu ana kadar deðerlendirmeye katýlan 3 üyemizin puan ortalamasýný yanda görebilirsiniz. Puan verme iþleminden yalnýzca üyelerimiz faydalanabilir.
|
puan
9 |
'Radikal2' ekimizdeki diðer haberler
|
|
 |
|
ÖZLÜ SÖZ #339
"Bunu cevaplamak çok ayýp Neþe Haným. O, programa renk kazandýrýyor."
Ünsal Oskay, Neþe Düzel'in "Popstar yarýþmacýlarýndan Bayhan'ýn cinayet iþlemiþ olmasý bu yarýþmaya ilgiyi artýrdý mý sizce?" sorusunu yanýtlýyor.
Haber Arama
Site içinde aradýðýnýz habere ait anahtar kelimeleri aþaðýya yazýp 'Ara' düðmesine basýnýz.
|
Yazdýr
Yolla