10 soruda 'gündelikçilerin' sosyal güvenlik hakkı

10 soruda 'gündelikçilerin' sosyal güvenlik hakkı
10 soruda 'gündelikçilerin' sosyal güvenlik hakkı
Haber: HACER BOYACIOĞLU / Arşivi

İş müfettişinin Fatıma Aldal’ın ‘iş kazası’ geçirdiği raporu gözleri yeniden gündelikçilerin sosyal güvenlik haklarına çevirdi. Sosyal Güvenlik Kurumu yetkilileri gündelikçilerin hangi haklara sahip olduğunu Radikal’e anlattı. SGK yetkililerinden edinilen bilgiye göre gündelikçilerin sigortalı olma hakları var. Sigortalı olmak isteyen gündelikçiler, SGK işvereni ile konuşmalı ve kısmi süreli iş sözleşmesi imzalamalı. Bu sözleşme üzerinden işveren, çalışanını çalıştığı gün sayısı kadar sigortalayabilecek. Bu miktar aylık kazancın yüzde 33,5’inin sigorta primi şeklinde ödenmesini gerektiriyor. Ayrıca gündelikçiler Gelir Vergisi’nden de muaf tutuluyor. Gündelikçiler, sigortaları yoksa Alo 170 ihbar hattını arayarak kayıtdışı çalıştıklarını bilgilendirecek ve böylece sigorta tescilleri yapılabilecek. SGK, halen üzerinde çalışılan yeni sistemin sigortalı çalışmayı kolaylaştıracağı görüşünde. Buna göre devlet bankalarla anlaşarak ev işçilerine ‘hizmet çeki’ ödenmesini sağlayacak ve sigorta da otomatik ödenecek.

Sosyal güvenlik mevzuatına göre, gündelikçilerin sigorta yaptırma hakkı var mı?
Halen sosyal güvenlik mevzuatının temelini oluşturan 5510 sayılı
yasanın 6. maddesine göre, ücretle ve sürekli olarak ev işlerinde çalışanlar haricinde ev işlerinde çalışanlar sigortalı sayılamıyor. Bu yasa maddesi, ücretli ve sürekli olarak ev işlerinde çalışanların sigortalı olabileceği olarak yorumlanıyor.

Bu konuda alınmış yargı kararları var mı?
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin bu konuda aldığı kararlar var. Yargıtay 10. Hukuk Dairesi aldığı kararlarda, ev işlerinde ücretli ve sürekli olarak çalışanların 24.11.1977 tarihinden geçerli olmak üzere sigortalı sayıldığını ve haftanın tamamında değil, belli günlerinde kısmen çalışılması durumunda da bu hizmetin süreklilik unsurunun gerçekleştiğini gösterdiğini belirtti. Yargıtay, bu nedenle ev işlerinde çalışanların sigortalı sayılması gerektiğine hükmetti.

Bu yargı kararı neden uygulanmıyor?

SGK mevzuatı ve yargı kararları, ev işlerini yapanların sigortalanması için “süreklilik koşulu” getiriyor. Bu da, tartışmalı bir kavram. Kimin hangi aralıklarla çalışması durumunda sigortalı yapılacağı konusunda bir netlik bulunmuyor, bu boşluk da birçok gündelikçinin sigortasız çalışması sonucunu beraberinde getiriyor. Ayrıca yetkililer, evin mahrem alan olduğunu; bu nedenle de söz konusu alanda denetimin zor olduğunu belirtiyor. Bu konuda bilinçlenmenin şart olduğunu kaydeden yetkililer, “İhbar olmadan bizim evleri denetlememiz ve tespitte bulunmamız çok zor” diye konuşuyor.

Sigortalı olmak isteyen bir gündelikçi ne yapmalı?
İşvereniyle konuşmalı ve kısmi süreli iş sözleşmesi imzalamalı. Bu sözleşme üzerinden işveren çalıştığı gün sayısı kadar çalışanını sigortalayabilir. Bir gündelikçi aynı eve ayda 5 gün gidiyorsa; bu 5 gün için sigortalanmış olur. Ayın kalan günleri içinse isteğe bağlı sigortalılığını kendisi yapabilir.

Gündelikçi olarak sigortalama durumunda, aylık prim ne olur ve ne kadar üzerinden hesaplanır?

Şu anki mevzuata göre, ev işlerinde çalışanlar için ödenecek prim oranı yüzde 33.5. Bu da, işverenin çalışana ödeyeceği rakam üzerinden ödeniyor. Düzenli olarak gittiği evde, günlük 100 lira alan ve ayda 5 gün giden bir çalışanın prime esas ücreti 500 lira olarak belirleniyor. Gelir vergisinden de muaf tutulma durumu söz konusu.

Gündelikçi olarak sigorta yaptıran birinin kıdem ve ihbar tazminatı hakkı doğuyor mu?
Gündelikçilik, İş Yasası kapsamında tanımlanmış durumda değil. Bu nedenle kıdem, ihbar tazminatı veya işsizlik sigortası ödeneği söz konusu olmuyor.

İş Teftiş Kurulu müfet-tişinin yaptığı “iş kazası tespitinin” önemi nedir?
İş Teftiş Kurulu müfettişinin İstanbul ’daki olayla ilgili olarak “iş kazası” tespiti yapması, bugüne kadar “süreklilik” kavramındaki kargaşanın giderilmesi anlamında önemli. Bu kararın, benzer soruşturmalar için de örnek teşkil etmesi ve gündelikçilerin sigortalılığının çok daha kolay tescil edilmesi bekleniyor.

Yakınlarını sürekli gündeliğe gittiği evde yaşanan kaza nedeniyle kaybedenler veya böyle bir ev kazasında yaralananlar ne yapabilir?

Sosyal Güvenlik Kurumu’na kişinin kendisi veya yakınlarının başvurması durumunda, inceleme yapılıyor. İddianın kanıtlanması durumunda malullük aylığı veya hayatını kaybeden çalışanın yakınlarına aylık bağlanması söz konusu oluyor.

Aynı eve düzenli olarak belli aralıklarla giden gündelikçiler, sigortaları yoksa ne yapabilir?
“Alo 170” hattını arayabilir. Kayıtdışı çalışanların Alo 170 SGK ihbar hattına bildirmeleri ile yapılacak incelemelerde, aynı evde sürekli olarak (belirli aralıklarla düzenli olarak) çalıştığı tespit edilirse re’sen sigorta tescilleri yapılabilir. Açacakları hizmet tespit davası ile de çalışanlar sigortalılık haklarını kazanabilir.

Gündelikçilerin sosyal güvenlik haklarıyla ilgili bir iyileştirme ufukta var mı?

Üzerinde konuşulan yeni sistemle, gündelikçilikte sigortalılık bürokrasisinin azaltılması hedefleniyor. Buna göre devlet, bankalarla anlaşma yaparak evinde işçi çalıştıranlara “hizmet çeki” verecek. Çeklerin parası kişilerin banka hesaplarından karşılanacak. Evinde gündelikçi çalıştıran kişiler ise bu çekleri çalışan şahıslara verecek. Bu kişiler de çekleri ilgili bankadan bozduracak. Bozdurma işlemi sırasında banka sigortalılıkla ilgili yükümlülükleri de üstlenecek. Bunun dışında başka modellerin de tartışma konusu olduğu, amacın ise bürokrasiyi azaltarak kayıtdışılık oranlarını düşürmek olduğu ifade ediliyor.

bigPara.com