8 saatte hayat değişti

122 madde
Hükümet, 122 maddelik Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu tasarısını, 'temel yasa' formülüyle Meclis'ten iki günde geçirdi. Ana muhalefet CHP, önceki gün başlayan oturumları, 'Söz hakkımız ve katkı şansımız kısıtlandı' diyerek protesto etti, ama iktidardaki AKP dikkate almadı.
Tek ciddi katkı
Oylamalar, AKP ve Anavatan adına üçer temsilcinin konuşmalarından ve bazı soruların yanıtlanmasından sonra, madde içerikleri okunmadan yapıldı. Tek ciddi katkı: AKP'li Ayva'nın itirazı üzerine, engelliler için kullanılan 'arızalı' ifadesi 'özürlü' oldu.
Tazminata rağbet
Milletvekilleri en çok, bazı emekli arkadaşlarının aldığı, ancak her vekile ödenmeyen 1270 YTL temsil tazminatı etrafındaki tartışmalarla ilgilendi. Sonuç: 72 milyon kişinin hayatı, madde başına dört dakikalık, toplam sekiz saatlik görüşmelerle değişti.
Haber: AHMET KIVANÇ / Arşivi

ANKARA - CHP'lilerin, katkıda bulunma hakları engellendiği gerekçesiyle protesto etmesine rağmen 'temel yasa' olarak görüşülen toplam 122 maddelik Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu tasarısı, önceki gün ve dün yapılan sekiz saatlik mesaiyle Meclis Genel Kurulu'nda kabul edildi.
Diğer bir ifadeyle 72 milyon kişiyi ilgilendiren tasarının önceki gün ve dün geçen toplam 122 maddesinin her biri için sadece dört dakika ayrılmış oldu. Üç bölüm halinde yapılan görüşmelerde AKP ve Anavatan grupları adına yapılan üçer konuşmanın ardından bazı milletvekillerinin soruları yanıtlandıktan sonra kalan sürede maddenin içeriği bile okunmadan, sadece numarası ve başlığı okunarak oylandı. Tasarıda yapılan kayda değer değişiklik, gözleri görmeyen AKP'li Lokman Ayva'nın, özürlüler için kullanılan 'arızalı' ifadesinin 'özürlü' olarak değiştirilmesine ilişkin önergeleri oldu.
Vekilin tazminat talebi
Öte yandan, bazı emekli milletvekillerine ödenen aylık 1.270 YTL'lik temsil tazminatını alamayan milletvekilleri, bu tazminatın herkese ödenmemesine itiraz etti. Bu durumu, "Milletvekilleri sahipsiz mi" diye eleştiren AKP'li Mevlüt Akgün'e yanıt Çalışma Bakanı Murat Başesgioğlu'ndan geldi: 'Düzenleme yapılsın ama öyle kaçak göçek değil." TBMM Genel Kurulu'nda dün görüşülen Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu tasarısında yapılmak istenen, milletvekillerine 'kıyak emeklilik' anlamına gelecek düzenlemeden son anda vazgeçildi.
Milletvekilleri bu görevde iki yıl kaldıktan sonra emekli oldukları takdirde, hem vekil maaşı alıyor, hem de emekli aylığı alabiliyorlar. 1999'dan önce görev yapan milletvekillerinden emekli olmayanlara, durumlarını telafi etmek amacıyla bugün itibarıyla 1.270 YTL'lik temsil tazminatı ödenirken, daha sonra milletvekili olanlara bu ödeme yapılmıyor.
'Yanlış anlaşılabilir'
43 yaşından genç olmaları ve hizmet süresini dolduramadıkları için emekli maaşı alamayan, temsil tazminatından da yararlanamayan AKP'li genç milletvekilleri, kendilerine de bu hakların sağlanmasını istiyor. Genç milletvekillerinin tasarıda bu yönde değişiklik yapma girişimini Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Abdullah Gül önledi. Abdullah Gül, CHP'nin tasarının görüşmelerine katılmadığına da dikkati çekerek, bu düzenlemenin kamuoyunda yanlış anlamalara yol açabileceğini, önergeden vazgeçilmesini isteyerek AKP'li vekilleri ikna etti.
Önergeden vazgeçilirken, tasarının önceki geceki görüşmeleri sırasında söz alan AKP'li Mevlüt Akgün, geçmişte milletvekilliği yapmış bazı kişilerin perişan olduğunu ifade ederek, bunun Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırı olduğunu savundu. Akgün, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Murat Başesgioğlu'na, "Milletvekilleri sahipsiz midir" diye sordu.
'Kaçak göçek olmaz'
AKP'li Mevlüt Akgün'ün "milletvekilleri sahipsiz mi" sözüne itiraz eden Çalışma Bakanı Başesgioğlu, milletin oylarıyla Parlamento'ya gelmiş insanlar olduklarını belirterek, şöyle konuştu:
"Milletvekillerinin özlük hakları konusunda, maalesef bir yanlış yargı var. Milletvekiline hiçbir şey yapmasanız, mevcut durumunu muhafaza etseniz bile, maalesef bu 'kıyak' tabiri literatüre girmiştir. Ama, şunu içtenlikle söylüyorum Türkiye'de siyaset pahalıdır. Milletvekillerimizin özlük hakları açısından, özgürce, rahatça görev yapabilecekleri imkânın kendilerine tanınması gerektiğini, her platformda söyledim. Ama, bunun düzenleme yeri, milletvekillerinin özlük haklarına ilişkin yasadır. Bu, bütün siyasi parti grupları, Meclis Başkanlığı, Parlamenterler Birliği, kamuoyu önünde açıkça bu hususları dile getirerek, öyle kaçak göçek değil, bütün açıklığıyla toplumla paylaşarak, milletimizin gözleri önünde, şeffaf bir şekilde yapılabilir; bunda çekinecek, gocunacak bir şey yoktur."
25 yaş sonrasında da sağlık hizmeti sürecek
Yasaya göre göre, herkes için zorunlu olan Genel Sağlık Sigortası (GSS) kapsamında 18 yaşından küçük çocuklar, kendisine bakmakla yükümlü anne veya babasının haklarından yararlanarak sağlık hizmeti alacak. Bu uygulama, çocuk eğer lise veya dengi okula gidiyorsa 20 yaşına kadar, yükseköğrenim görüyorsa ve evli değilse 25 yaşına kadar devam edecek.
Bakmakla yükümlü olunan kişi durumundan çıkan çocuklar 'erişkin' kabul edilecek ve GSS'nin (Genel Sağlık Sigortası) erişkinlere ilişkin düzenlemelerine tabi olacak.
Bu durumda ise, eğer söz konusu kişi çalışıyorsa zaten GSS primi ücretinden kesilecek. Çalışmıyor ve geliri de yoksa, bu durumda yoksul kişilere uygulanan primsiz ödemeler sisteminden yararlanarak, sağlık primleri devlet tarafından karşılanacak.
Emeklilik yaşı yükseliyor
Yeni işe giren kadın için 58, erkek için 60 olan emeklilik yaşı, yeni sistemde de 2035 yılına kadar aynen devam edecek. Ancak 2036 yılından itibaren iki yıllık sürelerle birer yaş artırılarak 2048 yılında kadın ve erkekte 65 yaşta eşitlenecek. Yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için yaş şartının yanı sıra 9 bin gün prim ödenmesi de gerekecek. Ancak işçilerde halen 7 bin olan prim gün sayısı kademeli olarak artırılarak 20 yılda 9 bin güne çıkarılacak.
Çalışma süresi yeterli olmayan ama yaşı, emekli olmak için gerekli yaş haddini üç yıl aşanlar yeni sistemde 5 bin 400 günde emekli olacak, kısmi aylık alabilecek. Mevcut yasada bu şekilde emekli olmak için 3 bin 600-4 bin 500 gün prim yeterli oluyor.
Yasada 12 Eylül de unutulmadı
Yasa, geçen yıl çıkarılan Belediye Kanunu uyarınca Emekli Sandığı'ndan emekli olan belediye başkanlarına ödenmeye başlanan 600 YTL ile 1000 YTL arasındaki makam tazminatının SSK ve Bağ-Kur emeklisi belediye başkanlarına da ödenmesini öngörüyor. Son anda yapılan değişiklikle, hayatını kaybetmiş belediye başkanlarından dolayı dul ve yetim aylığı alanlar ile emekli belediye başkanları vefat ettikten sonra onlara dayalı olarak dul ve yetim aylığı alanlara da söz konusu makam tazminatının ödenmesi kararlaştırıldı.
Ancak emekli belediye başkanları veya dul ve yetimlerinin makam tazminatı alabilmeleri için belediye başkanlığı görevine seçimle gelinmiş olması şartı aranacak. Böylece 12 Eylül döneminde askeri yönetim tarafından atanan belediye başkanları ile ölüm vb. nedenlerle yarım kalan süreyi tamamlamak üzere atanan belediye başkanları bu haktan yararlanamayacak. Dolayısıyla görev başındayken vefat eden Yüksel Çakmur'un yerine İzmir Büyükşehir Belediye Başkanı olarak atanan Aziz Kocaoğlu'nun durumunda olan başkanlar da 12 Eylül döneminde atananlarla aynı kategoride yer alacak. Kabul edilen bir başka önergeyle, öğrencilikte geçen sürelerini borçlanmak isteyen polislerin borçlarını ödeme süresi iki yıldan dört yıla çıkarıldı.
Yeni neslin işi zor
Mevcut emeklilerin aylıkları, yeni düzenlemenin emekli aylıklarını düşüren hükümlerinden etkilenmeyecek. Mevcut çalışanlar ise yeni sistemde ne kadar uzun süre geçirirlerse, o kadar olumsuz etkilenecek. Yasanın yürürlüğe gireceği 1 Ocak 2007'den sonra işe başlayanlar, mevcut çalışanlara göre daha olumsuz etkilenmekle birlikte, 2016 yılından sonra işe başlayanlara göre durumları daha iyi olacak. Zira 2016'dan sonra işe başlayanların aylıkları, bugünkü emsallerine göre üçte bir azalacak. Mevcut sistemde çalışılan her yıl için aylık bağlama oranı SSK ve Bağ-Kur'da yüzde 2.6, Emekli Sandığı'nda ise yüzde 3. Yeni sistemde ise aylık bağlama oranı herkes için 2015'e kadar yüzde 2.5, 2016 yılı başından itibaren ise yüzde 2 olacak.
Mevcut sistemde emekli aylığı
Çalışma süresinin tamamını mevcut sistemde geçiren bir memur, prime esas kazancı 1000 YTL ise, toplam 25 yıllık çalışma süresine karşılık yıllık yüzde 3'lük aylık bağlama oranından hareketle 750 YTL emekli aylığı alabiliyor. Aynı durumdaki SSK'lı ve Bağ-Kur'lu ise 650 YTL emekli aylığı alabiliyor.
2007 sonrası emekli aylığı
1 Ocak 2007'den sonra işe başlayan bir kişi ise işçi, memur, esnaf olduğuna bakılmaksızın emekli olduğunda, prime esas kazancı 1000 YTL olduğu varsayıldığında alabileceği emekli aylığı 545 YTL olacak.
2016 sonrası emekli aylığı
1 Ocak 2016'dan sonra işe başlayan aynı durumdaki kişi ise emekli olduğunda 500 YTL emekli aylığı alabilecek.
Geçişte geç emeklilik avantajı
Tasarı geçiş döneminde mevcut çalışanlara bir fırsat sunuyor. Mevcut sistemde SSK'da 9 bin prim gün sayısını, Emekli Sandığı ve Bağ-Kur'da ise 25 yıllık çalışma süresini dolduranların alabileceği emekli aylıkları, ilave çalıştıkları her yıl için SSK ve Bağ-Kur'da yüzde 1.5, Emekli Sandığı'nda ise yüzde 1 oranında artırılıyor.
Yeni sistemde ise 25 yıl öncesi veya sonrası ayrımı yapılmaksızın tüm çalışma süresi için her yıl başına emekli aylığı yüzde 2 oranında artırılacak. Bu nedenle mevcut sistemde emekliliği hak edenler yeni sistemde çalışmaya devam ettikleri takdirde avantajlı olacaklar. Bu avantaj memurlarda daha yüksek oranda gerçekleşecek. Mevcut sistemde, 9 bin prim gün sayısını doldurduktan sonra fazladan beş yıl çalışan işçi ve esnafın emekli aylığı yüzde 7.5, memurun aylığı ise yüzde 5 artıyor. Yeni sistemde ise ilave çalışılan beş yıllık süreye karşılık emekli aylığı yüzde 10 daha fazla olacak.