Akaryakıta 'Şener' ayarı

Hükümet, her yıl 2.5 milyar dolar zarara neden olan akaryakıt kaçakçılığını önleyebilmek için atağa kalktı. Kurumlar arasındaki koordinasyonu Başbakan Yardımcısı Şener sağlayacak.
Haber: DENİZ ZEYREK / Arşivi

ANKARA - Devlet, akaryakıt kaçakçılığının nedenlerini, nasıl yapıldığını, nasıl önleneceğini bilmesine karşın iki yıldır sonuç alamadı. Hazine'nin kayıp hanesine her yıl 2.5 milyar dolar yazılmasına neden olan akaryakıt kaçakçılığıyla mücadeledeki temel sorunun 'koordinasyonsuzluk' olduğu savunulurken, bu koordinasyonu sağlamakla Başbakan Yardımcısı Abdüllatif Şener görevlendirildi.
Başbakan Tayyip Erdoğan'ın başkanlığında önceki gün yapılan akaryakıt kaçakçılığı ile mücadele toplantısına Enerji, Ulaştırma, İçişleri, Adalet bakanlarının yanı sıra Gümrüklerden Sorumlu Devlet Bakanı Kürşad Tüzmen katıldı.
İletişimi sağlayacak
Toplantıda, daha önce ortaya konulan tespit ve mücadele önlemleri tekrar ele alındı. Başbakanlık'ta yapılan toplantıda, temel sorunun koordinasyonsuzluk olduğu sonucuna varan hükümet, koordinatör bakan olarak Abdüllatif Şener'i belirledi. Bakan Şener, bu çerçevede, ilgili kurumlar arasındaki iletişimi sağlayacak. Bürokratik tıkanıklıkların aşılması için uğraşacak.
Şener başkanlığında düzenli olarak akaryakıt kaçakçılığı ile mücadele toplantıları yapılacak. Türkiye'de akaryakıt ürünlerinin fiyatının büyük bölümü vergilerden oluşuyor. Doyayısıyla kayıt dışı satılan kaçak akaryakıtın fiyatı, yasal yollardan satılan akaryakıtın fiyatının üçte birine yakın. Birçok istasyon, kaçak akaryakıt satmaktan çekinmezken, denetimlerin yetersizliği ve yasal boşluklar kullanılıyor. Bu da önemli bir rant oluşmasına neden oluyor ve yıllık ortalama 2.5-3 milyar dolarlık bir kayıbın ortaya çıkmasına neden oluyor.
Göz göre göre yapılıyor
Akaryakıt kaçakçılığı ile ilgili mevzuatta hiçbir sorun yok. Petrol Piyasası Kanunu ve ikincil mevzuat her türlü önlemin önünü açıyor. Ancak, daha önce sınır ticareti kapsamında bile yapılabilen akaryakıt kaçakçılığı, kara ve denizden yapılıyor. Kaçakçılık pastasının önemli bir dilimini denizden yapılan kaçakçılık oluşturuyor. Akaryakıt ürünleri taşıyan deniz nakil araçlarındaki yükün, belgeler değiştirilerek milli mala dönüştürülmesi ve piyasaya sürmesi en yaygın ve etkin kaçakçılık yöntemi olarak biliniyor. Uluslararası sularda teslim alınan kaçak akaryakıt gizlice sahillere getirilerek kara tankerlerine aktarılıyor ve iç piyasaya sürülüyor. Türk gemilerine tanınan ÖTV'siz yakıt hakkı da akaryakıt kaçakçılığına alet ediliyor. Gemiler ÖTV'siz aldıkları akaryakıtı iç piyasaya sürüyor. Solvent ve asetik hidrokarbon gibi sanayi ürünü olarak ithal edilen malzemeler de akaryakıta katılmak suretiyle kaçak olarak piyasaya sürülüyor.
Karayolu ile yapılan akaryakıt kaçakçılığında kilit noktaları gümrük kapıları oluşturuyor. Kuzey Irak'tan Türkiye'ye giren petrolün kontrolsüz bir şekilde piyasaya sürülmesinin engellenmesi için alınan önlemler yetersiz kalıyor.
Kısıtlamalar işe yaradı
Günübirlikçi diye tabir edilen yük taşıtları önemli miktarda akaryakıtı kaçak olarak ülkeye sokuyor. Hükümetin son dönemde getirdiği kısıtlamalar bu yolun büyük ölçüde tıkanmasını sağladı. Ancak, kısıtlamaları aşmaya çalışan kaçakçılar Azerbaycan, İran menşeli kamyonları kullanmaya başladı. Ticari ve kargo tipi araçların da zaman zaman kaçak akaryakıt sokmak amaçlı kullandığı tespit ediliyor.
Kaçakçılığı önlemek için marker uygulaması şart
Hükümet ve ilgili kurumlar kaçakçılıkla mücadelede alınması gereken önlemleri de açık şekilde belirledi:

  • Marker ve yazarkasa uygulaması tavizsiz sürdürülmeli
  • Gümrüklerdeki olanaklar artırılmalı.
  • Karayolu ile transit akaryakıt nakliyatına son verilmeli
  • Akaryakıt depolarına elektronik sayaç zorunluluğu getirilmeli
  • EPDK'nın denetimleri tavizsiz yapılmalı, istasyonlardan düzenli olarak numuneler toplanmalı
  • Kaçak olarak yakalanan akaryakıtın depolama sorunu çözülmeli
  • Kaçakçılık yapan firmalar özel denetime tabi tutulmalı, gerekiyorsa bunun için özel denetim timleri kurulmalı
  • Kurumlar arası bilgi değişim ve koordinasyon etkili bir şekilde sağlanmalı
  • İthal edilen solvent türleri takip edilmeli
  • Petrol boru hatlarında güvenlik artırılmalı
  • Kaçak olarak yakalanan akaryakıtın millileştirilmesi sürecindeki sahte fatura düzenleme girişimleri engellenmeli
  • Boğazlardan geçen gemilerin yakıt ikmalleri sınırlandırılmalı

    Neden engellenemiyor?
    İçişleri Bakanlığı'nın tespitlerine göre, nedeni, kaçakçılık ve bunu engelleme yöntemleri bilinmesine karşın başarısız olunmasının nedenleri şöyle:
  • Müdahale konusundaki çokbaşlılık
  • Kurumlar arası koordinasyonsuzluk
  • Gerekli mevzuat değişikliklerinin hızla yapılamaması
  • Yakıt ikmal depolarının disiplin altına alınamaması
  • Habur başta, sınır kapılarındaki denetimlerin yetersizliği
  • Yakalanan araç ve yakıtın muhafazasında sorunlar yaşanması
  • Denetim işinden sorumlu EPDK başta, ilgili kurumların maddi yetersizlikleri.