'Bütçe halktan saklanıyor'

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) bünyesinde kurulan Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV), bütçe performansını değerlendirirken...
Haber: HANİFE ŞENYÜZ / Arşivi

ANKARA - Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) bünyesinde kurulan Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV), bütçe performansını değerlendirirken, IMF'ye verilen bazı verilerin yayımlanmayarak kamuoyundan saklandığını açıkladı. TEPAV'ın 2005 bütçesinin ocak-kasım gerçekleşmeleri üzerinden yaptığı değerlendirme şöyle:
TELEKOM ETKİSİ: Kasım ayı sonunda konsolide bütçe 5.4 milyar YTL kümülatif açık vermiştir. Buna göre bütçe dengesi yüzde 77.7 iyileşme göstermiştir. Bu iyileşmede 1.8 milyar YTL'lik Telekom özelleştirme geliri etkili oldu. Buna ek olarak faizdeki düşüş, YTL'nin değerlenmesinden kaynaklı faiz giderlerinin 2004'e göre yüzde 208 düşmesi ve geçici kurumlar vergisi tahsilatındaki dönemsel artış da etkiliydi.
FAİZ DIŞI KRİTERİ TUTMADI: IMF'ye verilen 24 Kasım tarihli niyet mektubunda eylül sonu konsolide kamu performans kriterinin karşılanamadığı görülüyor. Mektubun Türkçe metninde net olmayan ifadelerle bu hedefin karşılanamadığı kabul edilmekte ve bunun için IMF'den waiver (feragat) istenmekte. İlk niyet mektubundaki Ek F'de eylül sonu kümülatif faiz dışı dengesi büyüklüğünün 25.6 milyar YTL olması öngörüldü. Nitekim kasım izleme raporumuzda bu hedefe ulaşılmama riski belirtildi. Raporumuzdan sonra açıklanan niyet mektubundaki ifadelerden bu riskin gerçekleştiği anlaşılmaktadır.
BİLGİLER SAKLANDI: Hazine'nin web sitesinde halen eylül sonu konsolide kamu sektörü dengesine ait rakamlar girilmemiş. IMF'ye verilen 24 Kasım tarihli niyet mektubunun EK:A tablosunda da aynı döneme ait konsolide kamu sektörü dengesi rakamları mevcut değil (NA) olarak gösteriliyor. Ancak aynı niyet mektubunun 2 ve 3. paragrafında bu döneme ait performans kriterinin tutturulamadığı kabul ediliyor. Dolayısıyla bu verilerin IMF ile paylaşıldığı kadar kamuoyu ile de paylaşılmasının bir gereklilik olduğuna inanılıyor.
KORUYUCU HİZMETLER: Bir yandan sağlık harcamalarına üst limit getirirken öte yandan bir gece yarısı hükmüyle Sağlık Bakanlığı'nın sosyal güvenlik kuruluşlarından alacaklarının silinmesi hükümetin hedefleri ile çelişiyor. Silinen alacak tutarı 3.5 milyar YTL. Bu miktarın bakanlığa ödenmesi ve doğrudan önleyici hizmetlere (ana çocuk sağlığı, verem, kuş gribi gibi bulaşıcı hastalıklar, tıbbi araştırmalar, aşı üretimi vs.) ayrılması durumunda bu hizmetlere ayrılan kaynağın 10 katına çıkması anlamına gelir.
YASA İHLALİ: Şimdiye kadar taahhüt edilmiş ve devlet harcamalarının ödeneğe bağlanarak bir bütçe gideri olarak tasfiye edilmesi yerine, hiçbir ödenekleştirme yapılmadan tek kalemde silinmesi, mini-tahkim anlamına gelmektedir. Halbuki 2006 bütçesinin 5018 sayılı KMYKK'nın ruhuna uygun olarak hazırlanması umut ediliyordu. Zira 5018 sayılı kanunun en önemli maddelerinden bir tanesi de 'mali saydamlık' tır. 2006 bütçesi daha ilk anda bu ve buna benzer uygulamalarla 5018'in dışına çıkmıştır.
RİSKLİ ALANLAR: Yıl sonu ödeneğinin aşılması riski bulunan bütçe harcama kalemleri arasında personel, yeşil kart ve sosyal güvenlik kurumları, KİT görev zararları, kamulaştırma ve sermaye transferleri sayıldı. 11 ayda ödeneklerin; personelde yüzde 93,4, yeşil kartta yüzde 132.2, Emekli Sandığı'na yüzde 97.7, Bağ-Kur'da yüzde 100, SSK'da 106.7, tarımsal desteklemede yüzde 95.8 sermaye transferlerinde yüzde 124.4'ü v.b. kullanıldı.