Büyüme rekoru: Yüzde 9.9

DİE 2004 verilerini açıkladı: Türkiye'nin gayrisafi milli hasılası yüzde 9.9 büyüdü. Türk parası değerlenince, kişi başı gelir de 4 bin 172 dolara çıktı.

ANKARA - Türkiye ekonomisi 2004'te yüzde 9.9'luk büyüme hızıyla 1966'dan bu yana en yüksek büyüme hızına ulaşırken, gayrisafi yurt içi hasılası (GSYH) ilk kez 300 milyar doları aştı, gayrisafi milli hasıla (GSMH) ise 299.5 milyar dolara kadar yükseldi. Kişi başına gelir de 4 bin doları aşıp 4 bin 172 dolara kadar çıktı.
DİE Ekim-Aralık 2004 dönemi ile 2004'ün tümüne ilişkin GSMH ve GSYH sonuçlarını açıkladı. Buna göre 2004'ün dördüncü çeyreğinde sabit fiyatlarla GSYİH yüzde 6.3, GSMH ise yüzde 6.6 oranında büyüdü. Böylece ekonomi 2001 krizinden sonra arka arkaya 12 çeyrek dönem büyüdü. Dördüncü çeyrekte GSMH cari fiyatlarla 119.5 katrilyon lira olarak gerçekleşti.


Büyütmek için tıklayınız

Dolar bazında ise söz konusu dönemde yüzde 22.1 büyüyen GSMH, 82 milyar 443 milyon dolar oldu. DİE daha önce açıkladığı 2004 yılının önceki üç dönemine ilişkin büyüme oranlarını da yukarı doğru revize etti. Yüzde 12.4 olarak açıklanan birinci döneme ilişkin büyüme oranı yüzde 13.9'a, yüzde 14.4 olarak açıklanan ikinci döneme ilişkin büyüme oranı yüzde 15.7'ye, yüzde 4.7 olarak açıklanan üçüncü döneme ilişkin büyüme oranı da yüzde 5.7'ye çıkarıldı.
Türkiye'nin cari fiyatlarla gayrisafi milli hasılası (GSMH) geçen yıl yüzde 20.3 oranında artarak 428 katrilyon 932.3 trilyon liraya ulaştı. GSMH 1987 yılı sabit fiyatlarıyla ise yüzde 9.9 büyüyerek 135 trilyon 308 milyar liraya oldu. Milli gelir, dolar bazında döviz kurundaki düşüşün de etkisiyle yüzde 25.2 büyüyerek 299 milyar 475 milyon dolara yükseldi. 2003'te GSMH 239 milyar 235 milyon dolar düzeyinde gerçekleşmişti.
Hangi sektör ne etki yaptı?
Gayrisafi yurtiçi hasıla ise 2004 yılında sabit fiyatlarla yüzde 19.7 artarak 430 katrilyon 511 trilyon liraya yükselirken, 1987 yılı sabit fiyatlarıyla ise yüzde 8.9 oranında büyüme gösterdi ve 136 trilyon 692 milyar lira oldu. GSYİH, dolar bazında ise yüzde 24.6 artarak 300 milyar 578 milyon dolar oldu. Türkiye, ilk kez 300 milyar doların üzerinde ekonomik büyüklüğe ulaştı. GSYİH 2003 yılında ise 241 milyar 302 milyon dolar olmuştu.

Büyütmek için tıklayınız

2004 yılının son çeyreğinde GSMH büyüme hızının tahminlerin oldukça üzerine çıkarak yüzde 6.6 olarak gerçekleşmesinde tarımdaki yüzde 9.1'lik büyüme belirleyici oldu. 2004'ün üçüncü döneminde beklenmedik şekilde yüzde 1.4 küçülen tarım sektöründe son çeyrekte yaşanan yüksek büyüme sektörün 2004 yılını yüzde 2'lik büyümeyle tamamlamasına yol açtı.
Dördüncü çeyrekte sanayi sektörü yüzde 4 büyürken, inşaat sektörü ise üç çeyrek dönem aradan sonra yeniden yüzde 0.5 oranında küçüldü.
Ekonomide 2002 yılındaki yüzde 7.9, 2003 yılındaki yüzde 5.9 ve 2004 yılındaki yüzde 9.9'luk büyüme oranlarının yanı sıra TL'deki değerlenme nedeniyle kişi başına gelirde 2001 yılı sonrasında bir katlık artış yaşandı.
Milli gelirde tarihi zirve
2004'te 4 bin 172 dolara ulaşarak tarihinin en yüksek noktasına çıkan kişi başına düşen milli gelir, kriz yılı olan 2001'de 2 bin 105 dolara kadar gerilemişti. Türkiye'nin 1990 yılında 2 bin 712 dolar olan kişi başına milli geliri ilk kez 1993 yılında 3 bin 56 dolarla 3 bin doları aşmıştı. Kişi başına GSMH, Marmara depreminin yaşandığı ve ekonominin yüzde 6.1 küçüldüğü 1999'da 2 bin 828 dolara inmişti.
2001 ekonomik krizinden sonra kişi başına gelirde yaşanan hızlı artışlarda TL'deki değerlenme de etkili oldu. Dolar kurundaki düşüş, dolar bazında kişi başına gelirin Türkiye'nin büyüme oranından çok daha yüksek oranda artmasına yol açtı.
En fazla katkı ticaretten
Üretim yöntemiyle yapılan GSYİH hesaplamalarına göre 2004 yılında GSYİH'deki yüzde 9.9'luk büyümeye en yüksek katkı 2.9 puanla ticaret sektöründen geldi. Sanayi sektörü büyüme oranına 2.7 puanlık katkı yaparken, üçüncü büyük katkıyı ise 1.9 puanla ithalat vergisindeki artış yaptı. Tarım sektörünün büyümeye katkısı 0.2, ulaştırma haberleşme sektörünün katkısı 0.9, konut sahipliğinin katkısı 0.1, serbest meslek ve hizmetlerin katkısı ise 0.2 oldu. Kamu hizmetlerinin büyümeye önemli bir katkısı olmadı. Dış âlem gelirleri ise 1 puanlık bir büyüme sağladı.