Büyümenin dönüşü

Yılın ikinci üç aylık döneminde endişe yaratan yüzde 3.4'lük büyümeden sonra, tahminlerin aksine üçüncü üç ayda yüzde 7.3'e ulaşılması hükümeti ve iş dünyasını sevindirdi. Türk ekonomisinin dokuz aylık ortalama büyümesi de yüzde 5.5'e çıktı.
Sürpriz yükselişte, özel tüketim harcamalarındaki yüzde 11.2, yatırımlardaki yüzde 27.8 ve ithalattaki yüzde 11.9'luk artışlar etkili oldu. Yatırım bankası Morgan Stanley'in tahmini: "2005 rakamı yüzde 6.2 olur, 2006'da da yüzde 6.5 mümkün."

ANKARA - Yılın ikinci üç aylık dönemindeki yüzde 3.4'lük büyümeden sonra bazı ekonomi uzmanlarının resesyon (durgunluk) uyarısı yaptığı ekonomi, yılın üçüncü üç aylık döneminde yüzde 7.3 büyüdü. Üçüncü dönemde özellikle iç talepteki hızlı büyümenin etkisiyle başlayan bu hızlı büyüme yılın ilk dokuz aylık dönemindeki gayrisafi milli hasıla (GSMH) büyüme hızını da yüzde 5.5'le yıllık hedefin üzerine taşıdı. Yıllık yüzde 5 olan hedefin gerçekleşebilmesi için ekonominin son çeyrekte yüzde 3.4 büyümesi gerekiyor. Bunun üzerindeki büyüme ise yıllık hedefin aşılmasını sağlayacak. Son çeyrekte büyüme sıfır olsa bile yılın tamamındaki oran yüzde 4.2 olacak.
Temmuz-eylül aylarını kapsayan üçüncü üç aylık dönemdeki bu büyümeye üretim cehpesinden tarımdaki beklenmedik yüzde 6.4'lük üretim artışının yanı sıra, inşaat, ticaret ve ithalat vergisindeki büyümelerin önemli katkısı oldu. Harcamalar cephesinde ise özel nihai tüketim harcamaları, yatırım harcamaları ve ithalat büyümeye önemli katkı sağladı. Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) verilerine göre, bu yılın birinci üç aylık döneminde yüzde 5.3, ikinci üç aylık döneminde yüzde 3.4 olan büyüme hızı bu yılın üçüncü üç aylık döneminde yüzde 7.3 oldu. Geçen yılın aynı döneminde bu oran yüzde 5.7 idi. Aynı dönemde gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYİH) ise yüzde 7 büyüdü. GSYİH geçen yılın aynı döneminde yüzde 5.3, bu yılın ilk çeyreğinde yüzde 4.8, ikinci çeyrekte yüzde 4.2 büyümüştü.
DOLAR BAZINDA DURUM: Temmuz-eylül döneminde cari fiyatlarla yüzde 13 büyüyen GSMH 150 milyar 541 milyon YTL oldu. Kurdaki düşüşün de etkisiyle yüzde 23.2 büyüyen GSMH 112 milyar 1675 milyon dolara çıktı. GSYİH ise aynı dönemde cari fiyatlarla yüzde 12.7 artarak 150 milyar 516.9 milyon YTL'ye, dolar bazında da yüzde 23 artışla 112 milyar 148 milyon dolara ulaştı.
DOKUZ AYLIK GELİŞME: Dokuz ayda GSMH cari fiyatlarla yüzde 14 artarak 352 milyar 879.8 milyon YTL oldu. Dolar bazında yüzde 20.9 artış kaydeden GSMH 262 milyar 452 milyon dolara çıktı. Ocak-eylül döneminde GSYİH ise cari fiyatlarla yüzde 14 büyüyerek 353 milyar 980 milyon YTL'ye ulaştı. GSMH zımni fiyat deflatörü ise yüzde 8 oldu.
TARIM SÜRPRİZİ: Üçüncü üç aylık dönemde tarım yüzde 6.4'lük sürpriz büyüme kaydetti. Bu dönemde mevsimlik nedenlerle GSYİH'deki payı yüzde 20'yi aşan tarımdaki bu büyüme üçüncü çeyrekteki büyümeye 1.3 puan katkı sağladı. Sanayi sektörü ise yüzde 5.6'lık büyümeyle 1.4 puanlık katkı sağladı. Konut kredilerinin büyük canlılık sağladığı inşaat sektörü yüzde 19.7'lik büyüme kaydetti ve GSMH'deki yüzde 4 gibi düşük payına rağmen genel büyümeye 0.8 puanlık katkı yaptı. Daha çok ithalata dayalı iç talebin canlandırdığı ticaret sektörü bu dönemde yüzde 7.1 büyüyerek büyümeye 1.7 puanlık katkı yaptı. Ulaştırma ve haberleşme yüzde 7.4 büyüdü. Mali kuruluşlar yüzde 0.5 küçüldü, konut sahipliği yüzde 1.8, serbest meslek ve hizmetler yüzde 7.1, devlet hizmetleri yüzde 0.4 büyüme kaydetti.
SEKTÖRLERDE OCAK-EYLÜL: Ocak-eylül döneminde tarım yüzde 4.5 katmadeğer artışı sağladı. Sanayi yüzde 5, inşaat yüzde 19.7'lik büyüme yakaladı. Ticaret sektöründe yüzde 5.8 olan dokuz aylık büyüme ulaştırma ve haberleşme de yüzde 3.9'da kaldı, mali kuruluşlarda yüzde 0.1, konut sahipliğinde yüzde 1.6, serbest meslek ve hizmetlerde yüzde 5.5, devlet hizmetlerinde yüzde 0.2 büyüme yaşandı. İthalat vergisinde yüzde 10.5 artış gözlendi.
İÇ TALEPTE REKOR BÜYÜME: Büyüme hızına en önemli katkı tüketim cephesinden özel nihai tüketim harcamalarındaki yüzde 11.2'lik rekor artışla geldi. Hane halkının tüketimindeki bu artış büyüme hızına 7.5 puana yakın ciddi katkı sağladı. Dayanıklı tüketim mallarına talep yüzde 31, gıda ve içki tüketimi yüzde 10.3 gibi yüksek oranlarda büyüdü. İlk çeyrekte yüzde 4, ikinci çeyrekte yüzde 4.4 olan özel tüketim harcamalarında üçüncü çeyrekteki bu yüksek büyüme dokuz aylık büyümeyi yüzde 6.9'a taşıdı. Temmuz-eylül arasında devletin nihai tüketim harcaması yüzde 3.3 büyürken, yatırımlardaki sabit fiyatlarla büyüme yüzde 27.8'e ulaştı. Kamu yatırımlarının yüzde 32.8 arttığı üçüncü çeyrekte özel yatırımlar yüzde 26.7 büyüdü. Dokuz ayda kamu nihai tüketim harcamaları yüzde 3.9, yatırım harcamaları yüzde 18.1 arttı. Kamuda yatırımlar yüzde 32.7, özelde yüzde 15.9 yükseldi.
Bu arada, Bakanlar Kurulu toplantısı sonrasında açıklama yapan Adalet Bakanı Cemil Çiçek, muhalefetin Türkiye'de ekonominin kötüye gittiği yönünde eleştirilerde bulunduğuna dikkat çekerek şunları söyledi: "Söylendiği gibi olumsuz durum söz konusu değil. Rakamlar genel makroekonomik dengeler açısından hedeflerin tuttuğunu, tutturulacağını çok açık göstermektedir."