Çalışkan ve turizmci önde

Belediyelerin bütçe paylarına performans kriteri geliyor. 'Çalışkan' belediyelerin bütçe payı artırılacak. Eminönü gibi gündüz nüfusu ve Bodrum gibi yaz nüfusları yüksek olan belediyeler sınırlarındaki vergi gelirlerinden de yararlanabilecek.
Haber: AHMET KIVANÇ / Arşivi

ANKARA - Hükümet, genel bütçe vergi gelirlerinden belediyelere ve il özel idarelerine kaynak aktarımına ilişkin düzenlemelerde köklü değişikliğe gidiyor. Bütçe payının sadece belediyelerin ve illerin nüfusuna göre dağıtımından vazgeçiliyor. Nüfusun yanı sıra performans kriteri, gelişmişlik endeksi, kırsal nüfus ve o belediyede toplanan vergi gelirleri de dikkate alınacak.
Böylece Bodrum, Marmaris gibi yaz nüfusu artan, Beyoğlu, Çankaya gibi gündüz yaşayanların çok daha fazla olduğu ilçeler kendi sınırlarındaki vergi gelirlerinden de pay alabilecekler.
Performans değerlendirmesinin İçişleri Bakanlığı'na bırakılması ise iktidar yanlısı belediyelere kayırmacılık yapılabileceği eleştirilerine yol açtı. CHP Milletvekili Akif Hamzaçebi, performans koşulu getirilmesinin olumlu adım olduğunu ancak performans ölçümünün Sayıştay tarafından yapılması ve performans kriterlerinin yasada açıkça sayılması gerektiğini ifade etti.
Kanun tümüyle değişiyor
Belediye Gelirleri Kanunu'nu tümüyle değiştiren İl Özel İdaresi ve belediye gelirleri kanunu tasarısına göre, genel bütçe vergi gelirlerinden belediyelere yüzde 6, il özel idarelerine yüzde 1.12 oranında pay verilecek. Büyükşehir belediyelerine ise, belediye sınırları içerisinde yapılan genel bütçe vergi gelirleri tahsilat toplamı üzerinden yüzde 5 oranında pay verilecek.
Mevcut uygulamada da büyükşehir belediyelerine bütçe gelirlerinin yüzde 5'inin dağıtılması öngörülüyor. Ancak yasanın verdiği yetkiyi kullanan Bakanlar Kurulu 2002 yılından bu yana yüzde 5 yerine, yüzde 4.1 oranında pay dağıtıyor.
Tasarıda, Bakanlar Kurulu'na sadece bu oranı iki katına kadar artırma ya da kanundaki oranlara çekme yetkisi verildi. Böylece Bakanlar Kurulu'nun belediye ve il özel idarelerine aktarılacak bütçe gelirlerinden kesinti yapmasının önüne geçilecek.
Mevcut yasaya göre, bütçe gelirlerinin belediyelere ve il özel idarelerine dağıtımında, sadece belediyenin ve ilin nüfusu dikkate alınıyor. Yeni düzenlemede ise belediye paylarının yüzde 70'i belediyelerin nüfusuna göre, yüzde 10'arlık bölümü belediyelerin öz gelirlerinin toplam gelirlerine oranına; o ilçede toplanan verginin toplam vergi tahsilatına oranına ve performans sonuçlarına göre dağıtılacak. Performans ölçütü olarak İçişleri Bakanlığının yayımlayacağı değerlendirme sonuçları dikkate alınacak.
Nasıl dağıtılıcak?
İl özel idarelerinin paylarının ise yüzde 60'ı illerin nüfusuna göre, yüzde 10'arlık bölümü illerin yüzölçümü ve kırsal alan nüfusuna göre, yüzde 15'i illerin gelişmişlik endeksine, yüzde 5'i de o ilde toplanan vergi geliri toplamının genel bütçe vergi gelirleri tahsilat toplamına oranına göre dağıtılacak. Gelişmişlik endeksi Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı tarafından yayımlanacak.
Nüfusu 10 bin ve altında olan belediyelere eşit olarak dağıtılmak üzere her yıl bütçe kanunu ile Maliye Bakanlığı bütçesine yeterli miktarda ödenek konulacak. Bu ödenek, mayıs ve eylül aylarında iki eşit taksitte ilgili belediye hesabına aktarılacak.
Başarıyı İçişleri ölçecek
Tasarının gerekçesine göre, bütçe gelirlerinin belediyelere aktarılmasında o ilçede toplanan vergi gelirlerinin dikkate alınmasıyla, gece-gündüz nüfusu farklı olan büyük şehirlerdeki Beyoğlu, Çankaya gibi ilçe belediyeleriyle yaz-kış nüfusu arasında büyük farklar bulunan Bodrum, Alanya, Marmaris gibi turizm beldelerinin, belediye sınırları içerisinde elde edilen gelirden yararlandırılması sağlanacak.
Maliye kökenli CHP Milletvekili Akif Hamzaçebi, performans ölçütü getirilmesinin olumlu olduğunu söylerken şöyle dedi: "Performans ölçümü çok ciddi bir iş. İçişleri Bakanlığı'nın performans ölçümü konusunda birikimi var mı? Bana göre bu konuda Sayıştay'dan yararlanılması gerekir. Çünkü yeni yasaya göre Sayıştay tüm kamu kurumlarının performans denetimini yapacak. Performans değerlendirmesini bakanlığın yapması, iktidara yakın belediyelere ilişkin kayırmacılık potansiyelini de beraberinde getiriyor. Buna izin vermemek gerekir. Ayrıca, performans kriterlerinin ne olacağının da yasaya açıkça yazılması gerekir. Saydamlığın gereği budur."