Çıkış yasağı 'yüksek yargı'da

Kamu bankalarına, kredi borcu olanlar hakkında yurtdışına çıkış yasağı koyma yetkisi veren düzenleme mahkemelik oldu. Ankara 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, 5020 sayılı Bankalar Kanunu'ndaki hükmün...

ANKARA - Kamu bankalarına, kredi borcu olanlar hakkında yurtdışına çıkış yasağı koyma yetkisi veren düzenleme mahkemelik oldu. Ankara 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, 5020 sayılı Bankalar Kanunu'ndaki hükmün, seyahat özgürlüğüne aykırı olduğunu savunarak iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurdu. Mahkeme, bu özgürlüğün ancak mahkeme kararıyla sınırlanabileceğine dikkat çekerken, kamu bankalarına da 'siyasi veya malum nedenlerle yeterli teminat almadan kredi verdikleri' gerekçesiyle dokundurmada bulundu.
Batık bankalardaki tahsilatı hızlandırmak için çıkarılan kanunun, kamu bankalarına yurtdışı çıkış yasağı koyma yetkisi veren ek 5. maddesinin iptali istemli dava, Vakıflar Bankası'yla ilgili bir dosyayla gündeme geldi. Vakıfbank'a kredi borcu dolayısıyla hakkında yurtdışına çıkışına yasak koyulan bir kişi, kararın kaldırılması istemiyle Ankara 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nde dava açtı. Mahkeme, ek 5. maddenin, yurtdışı yasağı koyma yetkisini kamu bankalarına veren kısmının Anayasa'nın hukuk devleti, eşitlik ve özgürlüklerle ilgili 2, 5, 10, 13, 15, 23 ve 38. maddelerine aykırı olduğuna karar verdi. İptal için Anayasa Mahkemesi'ne başvuran mahkeme, istemini şöyle gerekçelendirdi:
HABERSİZ YASAK OLMAZ: Yasa, kamu bankalarına yurtdışına çıkış yasağı koyma hakkı verirken bunun usul ve esaslarını, itiraz yollarını belirtmemekte, ilgili kişi, kendisinin haberdar edilmediği bu karara ancak ya pasaport için başvurduğunda ya da gümrükten çıkış için pasaport kontrol bölümüne geldiğinde haberdar olmaktadır. Kişiler, havaalanları ya da gümrük kapılarında rencide edilmekte, maddi-manevi zarara uğratılmaktadırlar. Bunlar insan haklarına saygı ilkesiyle bağdaştırılamaz.
YASAĞI HÂKİM KOYABİLİR: Hukuk devletinde özgürlük kısıtlanması ancak hâkim kararıyla mümkün. Devlet kişinin temel hak ve hürriyetlerini kısıtlayan engelleri kaldırmakla görevli. Kredi borcu nedeniyle seyahat özgürlüğünü kısıtlamak, sosyal hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmaz. Devlet, bu yetkiyi sadece kamu bankalarına vermekle eşitlik ilkesine aykırı davranmaktadır.
BORÇ ÖDEMEK VATANDAŞLIK GÖREVİ DEĞİL: Kredi borcunun ödenmesinin vatandaşlık ödevi olduğunu söyleyebilmek mümkün değil. Kredi borcu nedeniyle yurtdışına çıkış yasağı konulması Anayasa'nın seyahat özgürlüğü maddesine (13. md.) aykırıdır.
SÖZLEŞMELERE DE AYKIRI: Düzenleme uluslararası sözleşmelere de aykırı. AİHS'ye ek 4 No'lu protokolün 2. maddesinde, herkesin ülkesi dahil bir ülkeyi terk etme özgürlüğü olduğunu belirtir. Kredi borcunun ödenmemesi, özgürlüğün sınırlanması şartları arasında yoktur. Anayasa da, kimsenin sözleşme yükümlülüğünü yerine getirmemesi nedeniyle özgürlüğünden alıkonulamayacağını 38. maddede hüküm altına almıştır. Özel hukuka tabi kredi sözleşmesine uyulmadığı için seyahat özgürlüğü kısıtlanamaz. Banka kredi verirken, siyasi etki veya diğer sebeplerden gerekli teminatları almayacak, sonra tahsil için seyahat hürriyetini kısıtlamasını sıradan görevlinin inisiyatifine bırakacak. Bu hukuk devletiyle ilgili olmadığı, temel hak ve hürriyetleri kısıtlayan engelleri kaldırmak göreviyle bağdaşmaz"