Devlet adeta 'Deli Dumrul' gibi

Doğalgaz fiyatlarındaki artış nedeniyle üretim maliyetleri satış fiyatının yüzde 20 üzerine çıkan özel sektör elektrik üreticilerinin, devletin dağıtım sistemini kullanmadıkları halde iletim kaybı ve dağıtım kaybı adı altında kendilerinden yüzde 6 oranında...
Haber: AHMET KIVANÇ / Arşivi

ANKARA - Doğalgaz fiyatlarındaki artış nedeniyle üretim maliyetleri satış fiyatının yüzde 20 üzerine çıkan özel sektör elektrik üreticilerinin, devletin dağıtım sistemini kullanmadıkları halde iletim kaybı ve dağıtım kaybı adı altında kendilerinden yüzde 6 oranında 'ayni' kesinti yapıldığı belirlendi. Otoprodüktörler sisteme 100 birimlik elektrik verdikleri halde, Türkiye Elektrik Üretim A.Ş. (TEİAŞ) bu miktarın yüzde 3'ünün iletim yüzde 3'nün de dağıtım sırasında kaybolduğunu belirterek, 94 birim elektrik verilmiş gibi işlem yapıyor. Elektrik kayıp ve kaçağının yoğun olduğu bölgelerdeki kesinti daha da artıyor.
Sektör temsilcileri ise, TEİAŞ'a yaptıkları ödemenin içinde zaten kayıp oranının bulunduğuna dikkat çekerek, bu durumun haksız uygulama olduğunu savunuyor. Sabancı Holding Enerji Grubu Başkanı Selahattin Hakman, oyunun kurallarında sonradan yapılan bu tür değişikliklerin yeni yatırımları caydırdığını söyledi.
Temmuzda 13 ilde yaşanan elektrik kesintisiyle su yüzüne çıkan Türkiye'nin karşı karşıya olduğu elektrik krizi konusunda bir ayı aşkın süredir çözüm bulunamazken, 'otoprodüktör' olarak adlandırılan ve kendi elektriğini kendisi üretip, ihtiyaç fazlasını da, şehir içlerindeki elektrik dağıtım sistemine sokmadan, sadece santrallarla yakın çevredeki sanayi kuruluşları arasındaki iletim hatlarını kullanarak satış yapan özel sektör elektrik üreticilerinden yeni bir yakınma daha geldi.
Sabancı Holding Enerji Grubu Başkanı Selahattin Hakman, otoprodüktörlerin toplam üretim güçlerine bağlı olarak Türkiye Elektrik İletim A.Ş.'ye her yıl belli bir bedel ödediğini, ayrıca kWh başına da yüzde 1.7 seviyesinde ödeme yaptıklarını; TEİAŞ ülke elektrik sistemini işlettiği için, yaptıkları bu ödemelere herhangi bir itirazları olmadığını söyledi. Ancak hükümetin 2004 yılından bu yana kendilerinden yüzde 3 iletim kaybı ve yüzde 3 oranında dağıtım kaybı adı altında 'ayni olarak' kesinti yaparak, ürettikleri elektriğin yüzde 6'sına el koyduğunu ifade eden Selahattin Hakman, bunun haksız bir uygulama olduğunu belirtti.
TEİAŞ'a ödedikleri paranın iletimdeki kaybı zaten içerdiğini kaydeden Hakman, buna rağmen yüzde 6 kesinti yapılmasının mantığı olmadığını dile getirdi. Hakman, bu uygulama nedeniyle ürettikleri 100 birimlik elektriğin 6 birimine devletin el koyduğunu, dolayısıyla ancak 94 birimlik bölümünü kullanabildiklerini veya satabildiklerini vurgulayarak, bu durumun sektörün zararını daha da artırdığını vurguladı.
'Yatırımları caydırıyor'
Elektrikte ayrıca yüzde 2 TRT payı ödediklerine de dikkati çeken Hakman, "Her şeyden önce enerji fiyatlarının içindeki maliyetlerin doğru olması lazım. Yüzde 6'lık kesinti, diğer kesintilerin üzerine ilaveten gelen bir şey. Ayrıca ödediğimiz yüzde 2 TRT payının elektrik iletim ve dağıtımıyla ne ilgisi var" diye konuştu.
Hakman, bu kesintilerin yanı sıra elektrik üretiminde kullanılan doğalgazdan alınan özel tüketim vergisinin (ÖTV) kaldırılması konusunda hükümetten bir çözüm beklediklerini söyledi. Şu an gaza ödedikleri bedelin elektrik fiyatının üzerine çıktığını, diğer giderlerle birlikte üretilen her birim elektrikte yüzde 20 oranında zarar ettiklerini, bu zararın sürdürülemeyeceğini ifade eden Hakman, "Bütün hesaplarımızı yapıyoruz. Nerede, ne kadar üretim yaparak, hangi müşterilere elektrik vermeye devam edeceğimizi belirleyeceğiz. Doğrudan elektrik verdiğimiz müşterilere belki devam edebiliriz. Artık bu zarara katlanamıyoruz" dedi.
Bir yandan TEİAŞ'ın, bir yandan Enerji Bakanı Hilmi Güler'in Türkiye'nin enerjide acilen yeni yatırımlara ihtiyacı bulunduğunu söylediğini anımsatan Selahattin Hakman, "Doğru, acilen yatırım yapılması gerekir. Ama böyle bir ortamda nasıl yapılacak? Siz belli varsayımla yatırım yapıyorsunuz, ancak bir süre sonra gelen ilave yüklerle zarar eden duruma düşüyorsunuz. Oyunun kurallarında sonradan yapılan bu değişiklikler yatırımcıların geleceğe dönük yatırım şevkini kırıyor, yeni yatırımı caydırıyor" diye konuştu.
DUY sistemi otoprodüktörün işine yarayacak
TEİAŞ yetkilileri, Dengeleme ve Uygulama Yönetmeliği (DUY) çerçevesinde 1 Ağustos'ta uygulanmaya başlanan sistemin otoprodüktörlere yaradığını belirtti. TEİAŞ'a bağlı Milli Yük Tevzi Merkezi yetkilileri, daha önce ihtiyaç fazlası elektrik üretimlerini ulusal sisteme vermek istemeyen otoprodüktörlerin 1 Ağustos tarihinden itibaren sisteme elektrik vermeye başladıklarını bildirdiler.
Ağustostan önceki dönemde otoprodüktörlerin sisteme verdikleri ihtiyaç fazlası elektriğe devlet tarafından sadece 30 yeni kuruş ödeniyordu. Ancak, 1 Ağustos'ta uygulamaya konulan yeni sistemde, otoprodüktör elektrik sistemine hangi saatte elektrik vermişse o saatteki geçerli fiyat üzerinden parasını alacak.
Örneğin önceki gün elektrik fiyatları tüketimin düşük olduğu gece saatlerinde 75.70 YKr, tüketimin yüksek olduğu saatlerde de 149.13 YKr'den oluştu. Dolayısıyla otoprodüktörlerin sisteme verdikleri elektrik için önümüzdeki dönemde daha yüksek bedel almaları söz konusu olacak.