Disiplin bütçesi umut verdi

Türkiye'nin IMF desteğinde sürdürdüğü ekonomi programının en önemli unsuru olan mali disiplin, ilk 6 ayda istikrarını sürdürürken, TOBB'un kurduğu Ekonomi Politikaları Araştırma Enstitüsü TEPAV/EPRİ, mali disiplinin kalıcılığı konusunda ciddi kaygılar bulunduğuna dikkat çekti.

ANKARA - Türkiye'nin IMF desteğinde sürdürdüğü ekonomi programının en önemli unsuru olan mali disiplin, ilk 6 ayda istikrarını sürdürürken, TOBB'un kurduğu Ekonomi Politikaları Araştırma Enstitüsü TEPAV/EPRİ, mali disiplinin kalıcılığı konusunda ciddi kaygılar bulunduğuna dikkat çekti.
Maliye Bakanlığı ocak-haziran dönemi 6 aylık bütçe sonuçlarını açıkladı. Buna göre, bütçe açığı 3.9 milyar YTL'de kalırken, faiz dışı fazla 19.5 katrilyona ulaştı. Bakanlık, "Bütçe açığı 2003'te bu senenin 6.4 katı (24.8 milyar YTL) ve 2004'te de 3.8 katı (14.6 milyar YTL) olduğu dikkate alındığında, sağlıklı bütçe yapısı açısından önemli aşama kaydedildiği ortaya çıkıyor" değerlendirmesi yaptı.
Açıklamada, faiz dışı fazlanın hedefe uyumlu kaldığı ve 2003'e göre yüzde 93.5, 2004'e göre yüzde 29.9 arttığı vurgulanarak, "Faiz dışı fazla hedefinin yüzde 71.6'sı gerçekleşti" görüşüne yer verildi. Aynı dönem bütçe giderleri yüzde 1.5 artarak 65.38 milyara çıktı. Giderler, 2003'e göre yüzde 1.2 azaldı. İlk 6 ayda ödeneklerin yüzde 42'si kullanıldı. Açıklamada, son iki yılda bu oranların sırasıyla yüzde 49.3 ve 45.9 olduğuna vurgu yapılarak, "Mali disiplinin güçlendirilmesi yönünde önemli mesafe alındı" denildi.
Vergi hedefin altında
Faiz giderlerindeki iyileşmenin devam ettiğine işaret edilerek, 2003'ün aynı döneminde 34,9 milyar YTL, 2004'te 29.6 milyar YTL faiz giderine karşın bu yılın ilk yarısında faiz giderlerinin 23.4 milyar YTL'de kaldığı vurgulandı.
Gelirlerin geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 23.5 arttığı, vergi gelirlerinin ise yüzde 21.9 artarak 48.6 milyar YTL'ye çıktığı belirtildi. İlk 6 ayda hedeflenen vergi gelirlerinin yüzde 45.6'sı tahsil edilebildi.
Raporda, dolaylı vergilerin vergi gelirleri içindeki payının 2002 sonunda yüzde 65.6'ya ulaştığına işaret edilerek, gelir dağılımını gözetmeyen vergi yapısı oluştuğuna dikkat çekildi. ABD'de dolaylı vergilerin yüzde 23.7, Meksika'da ise yüzde 60.9 olduğu belirtilerek, "Dünya dolaylı vergilere yöneliyor" savunmasına da gönderme yapıldı. Raporda, eğitime ayrılan kaynağın GSMH içindeki payının 1999'da yüzde 4.8 iken 2003'te yüzde 4.2'ye indiği, AB'de bu oranın yüzde 5.1 olduğu vurgulandı.
Maliye: Eleştiriler yanlış değerlendirmedir
Bütçeye yöneltilen eleştirilere de yanıt veren Maliye son günlerde bütçedeki iyileşmenin vergi artışı ile sağlandığı yorumlarına işaret ederek, bu iddiaların 'yanlış bilgi ve değerlendirmelerden kaynaklandığını' savunuldu. Savurganlığın önlenmesi sonucunda 2002'de yüzde 40.2 olan bütçe harcamalarının GSMH içindeki payının 2004'te yüzde 32,7'ye, faiz harcamaların payının yüzde 21.4'ten yüzde 19.5'e indiğine dikkat çekildi.
Vergi gelirlerindeki artışın da yeni vergilere dayanmadığı vurgulandı.
Bakanlık, vergi mükellefleri sayılarında azalma haberlerine de değinerek, azalmanın mevzuattaki değişiklikten kaynaklandığı ve ilk 6 ayda uzun süredir faaliyeti olmayan 402 bin 255 mükellefin kaydının silindiği belirtildi. Açıklamada, "Kaydı silinenler dikkate alındığında mükellef sayısında 121 bin artış görülmektedir" denildi.
TOBB'dan sivil takip
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği'nin (TOBB) kurduğu Ekonomi Politikaları Araştırma Enstitüsü TEPAV/EPRİ ise Batı'dakine benzer bir şekilde bütçe uygulamalarını takibe aldı. 'Bütçe takipçisi'(budget watchdog) olarak adlandırılan bu uygulamada TEPAV, bütçedeki mali disiplini bozan unsurları, eğitim ve sağlık gibi yetersiz kaynak ayrılan alanları belirleyerek kamuoyunun dikkatine sunacak.
'Mali İzleme /Haziran 2005' başlıklı ilk raporunda TEPAV 5 aylık bütçe sonuçlarına göre, mali disiplinin yüzde 64'ünün bir defalık tedbirlerle sağlandığını, harcamalarda kalıcı reforma gidilemediğine işaret edip, "Bu mali disiplinin kalıcılığına ilişkin ciddi kaygı oluşturuyor" denildi.