Doğalgazda 'Mavi' çıkmaz

Doğalgaz fiyatlarında Türkiye'nin indirim isteğine kulak asmayan Rusya, maliyeti daha fazla olmasına rağmen İsrail'e ucuz gaz vermeye hazırlanıyor.
Haber: DENİZ ZEYREK / Arşivi

ANKARA - Türkiye'nin Mavi Akım projesi çerçevesinde Rusya'dan aldığı doğalgazın pahalı olduğunu gösteren bir kanıt daha ortaya çıktı. Türkiye üzerinden Mavi Akım Doğalgaz Boru Hattı'nı kullanarak İsrail'e doğalgaz satmak isteyen Rusya'nın, aradaki maliyet artırıcı unsurlara rağmen İsrail'e daha ucuza doğalgaz vermek istediği belirtildi.
Türkiye'ye "Siz İsrail'den geçiş ücreti alın" teklifi getiren Rusya, Türkiye'nin "İsrail'e Türkiye satsın" önerisini reddediyor. Rusya'dan indirim alamayan Türkiye, İran'la yaşanan sorunlar nedeniyle kışın Rusya'ya bağımlı kalma tehlikesiyle karşı karşıya.
CHP'nin gündemden düşürmediği "Mavi Akım Doğalgaz boru hattı ile gelen doğalgazın fiyatının AKP döneminde artırıldığı" iddiası aydınlanmadan, söz konusu doğalgazın dünya fiyatlarından pahalıya alındığını gösteren yeni bir gelişme ortaya çıktı.
Başbakan Tayyip Erdoğan'ın geçen ay Rusya'nın sahil kenti Soçi'ye yaptığı ziyarette Rusya Devlet Başkanı Vlidemir Putin ile enerji konularını konuştuğu biliniyor. Söz konusu görüşmede, Rusya ile enerji alanında yapılacakların görüşüldüğü resmen açıklanmıştı. Edinilen bilgiye göre Türkiye Rusya'dan şunları istiyor:

  • Mavi Akım başta olmak üzere Rusya'dan üç ayrı anlaşma ile alınan doğalgazın fiyatında revizyon yapılsın. (Doğu hattından iki anlaşma ile alınan doğalgazın fiyatı petrol fiyatlarının olağanüstü artması nedeniyle fiilen etkisiz hale geldi. Mavi Akım ile alınan doğalgazın fiyatı daha da arttı)
  • Mavi Akım ile alınan doğalgazın İsrail gibi üçüncü ülkelere Türkiye aracılığı ile satılması.
  • Al ya da öde yükümlülüklerinin daha da esnetilmesi."
    Rusya'nın istekleri
    Türkiye'ye yakında yılda 30 milyar metreküp doğalgaz satacak olan Rusya, buna rağmen Türkiye'nin isteklerini karşılamak için önemli tavizler istiyor:
  • Tuz Gölü altında yapılacak olan yeraltı doğalgaz deposu, Rus şirketlerine yaptırılsın.
  • Rusya'daki enerji şirketlerine Türkiye'de doğalgaz dağıtım ve ithalat lisansları verilsin.
  • İskenderun'da kurulacak LNG terminalini Ruslar yapsın.
    Türkiye'nin halihazırda İran ile yaşadığı doğalgaz krizi pazarlıkta Rusya'nın ekmeğine yağ sürüyor. İran ile Türkiye arasındaki doğalgaz anlaşmasının feshedilmesi İran'ın bir yıl içinde 70 günden fazla süre ile doğalgaz verememesi nedeniyle mümkün.
    Anlaşma bozulabilir
    Türkiye, kaynak çeşitliliğini korumak istediğinden şu ana kadar bu yola başvurmadı, ancak İran'ın doğalgazın niteliğini sözleşmeye uygun hale getirme konusunda istekli olmaması fesih seçeneğini ön sıraya çıkarıyor.
    İran'ın Türkiye'ye göndermek istediği doğalgaz ağır hidrokarbonlar içeriyor, çiğlenme noktası yüksek olduğundan istenen amaçlarla kullanılmasını güçleştiriyor. İran'ın bu sorunu aşmak için maliyet artırıcı filtreleme sistemleri kullanması gerekiyor. Ancak İran bunu yapsa bile Türkiye'ye kış aylarında yeterli doğalgazı vermekte zorlanacak.
    Pahalı bir kış olabilir
    Uzmanlara göre BOTAŞ'ın karşı karşıya olduğu bu sorunlar ve petrol fiyatlarındaki olağanüstü artış, kış aylarında doğalgaz fiyatlarının artmasına neden olabilir. Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattının ekstra masrafları nedeniyle de mali açıdan sıkıntılı bir dönem geçiren BOTAŞ'ın Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) hükümeti sırasında uyguladığı 'zamsız doğalgaz' politikası çerçevesinde doğalgazı maliyetinin altında satmayı sürdüremeyeceği de ifade ediliyor. Eski bir BOTAŞ Genel Müdürü'ne göre bu kış zamlı doğalgaz ve elektrik kaçınılmaz olacak. Bu durum, ailelerin yakıt bütçelerini de sarsacak.
    'Ülkenizden geçiş için ücret isteyin'
    Ruslar Türkiye'nin kendilerine bağlı olduğu ve kış aylarında bu bağımlılığın artacağı bilinciyle taviz almadan fiyat indirimine yanaşmıyor. İsrail'e doğalgaz satmaya siyasi açıdan büyük önem veren Moskova, Türkiye'nin geçiş ücreti almakla yetinmesini istiyor. Moskova, Avrupa ülkelerine doğalgaz satışına da aynı kıstası getiriyor.
    Ancak Türkiye, kendi satın aldığı doğalgazı satmayı tercih ediyor. Üst düzey bir enerji yetkilisine göre Rusya'nın bu konuda Türkiye'ye "Geçiş ücreti ile yetinin" mesajı vermesinin altında yatan neden açık: "Üçüncü ülkelere satılacak doğalgazın fiyatı, Türkiye'nin aldığı fiyattan düşük olacak. Türkiye satarsa bunu görecek ve indirim isteyecek."
    Rusya'nın bu yaklaşımı, İsrail'e doğalgaz satılmasına stratejik önem veren Türkiye'nin de elini kolunu bağlıyor. Söz konusu projeyi Rusya'dan önce ortaya atan Ankara, Rusya'nın fiyat konusundaki katı tavrı nedeniyle kendi projesi konusunda ayak diretiyor.