Doğalgazda soğuk savaş

ABD, Türkiye ile harekete geçerek, Rusya'nın Orta Asya doğalgaz rezervlerini ele geçirme ve dünya doğalgaz piyasasında tekel olma planına müdahale etti.
Haber: DENİZ ZEYREK / Arşivi

ANKARA - ABD, Türkiye ile harekete geçerek, Rusya'nın Orta Asya doğalgaz rezervlerini ele geçirme ve dünya doğalgaz piyasasında tekel olma planına müdahale etti. Türkiye ve ABD'nin Aşkabat büyükelçileri, kısa süre önce Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile görüşen Türkmenistan Devlet Başkanı Türkmenbaşı'nı ziyaret ederek Hazar geçişli doğalgaz boru hattı projesini yeniden gündeme getirdi.
Yeni proje 230 kilometre uzunluğunda, Hazar Denizi'nin altından geçecek boru hattından 16 milyar metreküp doğalgaz taşınmasını öngörüyor. Putin'in Türkmenbaşı'na, Türkmen doğalgazının tamamını satın alıp Avrupa pazarlarına, üstelik Mavi Akım'la Türkiye üzerinden satmayı teklif ettiği ortaya çıktı.
Türkmenistan kilit ülke
Putin-Türkmenbaşı görüşmesinin hemen ardından harekete geçen ABD, Türkmenistan'ı Rusya'nın kıskacından kurtarmak için 'Türkiye üzerinden Avrupa'ya açılma' projesini yeniden gündeme getirdi. ABD'nin Aşkabat Büyükelçisi Tracy Jacobson, Türkiye'nin Aşkabat Büyükelçisi Hakkı Akil'le Türkmenbaşı'nı ziyaret etti. İki büyükelçinin görüşmesinde temel gündem maddesini, Türkmen doğalgazının Rusya'ya teslim edilmesinin sakıncaları oluşturdu. Türkmenbaşı atacağı adım konusunda hiçbir sinyal vermezken, ABD ve Türkiye somut adımlarla Türkmenbaşı'nı ikna etmeyi kararlaştırdı.
ABD ve Türkiye'nin Türkmenbaşı'na sunduğu yeni Hazar Geçişli Doğalgaz Boru Hattı, Türkmenistan'ın Hazar kıyısındaki doğalgaz tesislerinden Azerbaycan'ın Şahdeniz'deki üretim tesislerine uzanacak. Toplam uzunluğu 230 kilometre olan bu boru hattının ilk kapasitesi Mavi Akım Projesi gibi 16 milyar metreküp olacak. Amerika, Hazar'ın statüsü konusunda yaşanabilecek sorunlara karşı önlem alarak Bakü yönetimini de ikna etti.
Diplomatik yetkililer, doğalgazın Avrupa'ya satılmasının ardından miktarın 16 milyardan 50 milyara çıkarılabileceğini belirtti.
Rusya'dan 'sinsi' teklif
Putin'in Türkmenbaşı'na teklif ettiği proje, Türkmen doğalgazını Baltık üzerinden ve Mavi Akım aracılığı ile Türkiye üzerinden Avrupa'ya aktarılmasını içeriyor. Rusya'nın Mavi Akım'a paralel ikinci bir boru hattını tasarlamasının altında bu teklifin yattığı belirtildi. Gazprom, kısa süre önce Botaş ile yapılan görüşmelerde Mavi Akım'ın kapasitesini artırmayı teklif etmişti. Botaş da Avrupa'ya ve İsrail'e doğalgaz iletme projeleri nedeniyle bu teklife sıcak bakmıştı. Ancak, Gazprom'un teklifinin tekel olma planının parçası olduğu anlaşılınca Dışişleri Bakanlığı teklife temkinli yaklaşmaya başladı.
Gazprom'un Mavi Akım'ı büyütme teklifine olumlu yanıt vermek için ortaya konulacak koşul da şu şekilde dile getirildi: "Türkiye'nin Türkmenistan'dan satın aldığı doğalgaz, Rusya Federasyonu tarafından hiçbir komisyon alınmaksızın, Mavi Akım boru hattı ile Türkiye'ye iletilsin."
Dışişleri yetkilileri ise, konunun uluslararası boyutlarına dikkat çekerken, Özbekistan, Kırgızistan ve Kazakistan'daki gelişmeler ile Ukrayna'nın başına gelenlerin iyi değerlendirilmesi gerektiğine dikkati çekiyor.
Gazprom'un Türkiye'deki doğalgaz piyasasını ele geçirme arayışında olduğuna dikkat çeken dışişleri yetkilileri, Doğalgaz Piyasası Yasası'nın kontrat devirleri konusundaki maddesinin değiştirilmesini istediler. Diplomatik kaynaklara göre, yasanın mevcut hali Gazprom'a imtiyaz veriyor ve bu biran önce değişmeli.
Ukrayna krizi ve Sibirya soğukları ders oldu
Rusya-Ukrayna krizi ve Sibirya soğuklarının etkisiyle Türkiye'nin de arasında bulunduğu birçok ülke kışın en soğuk günlerinde Rusya'dan düşük doğalgaz aldı. Rusya'nın Ukrayna'ya yüksek fiyatı dayatması da doğalgaz tüketicisi ülkeleri endişelendirdi. Türkiye'deki 12 saatlik kesinti sanayii kuruluşlarının, elektrik üretiminin diken üstünde olduğunu ortaya koydu. Rusya'nın doğalgaz şirketi Gazprom'un, Ukrayna krizi sürerken, Kazakistan, Özbekistan ve Türkmenistan'da doğalgaz dağıtım, iletim ve üretim şirketlerini satın almaya başlaması, Avrupa ile ABD'nin de dikkatini çekti. Putin'in Türkmenistan'ın devlet başkanı Türkmenbaşı ile görüşmesi de büyük bir endişe kaynağı oldu.