Ekonomide 19 ödev

Belediyelere kıskaç
IMF'nin onayladığı niyet mektubuyla hükümet, 19 yapısal reform sözü verdi. Faiz dışı fazlada yüzde 6.5 hedefi sürecek. Belediye gelirlerinin yüzde 10'unu aşan borçlanma izne bağlı olacak, borç stoku sınırlanacak.
Ek tedbir yolu açık
Sıkı mali uygulamalara devam. Gerekirse ek gelir tedbirleri alınacak. Vergide tek seferlik düzenleme yok. Gelir vergisi reformu eylülde Meclis'te. KDV ile oynanmayacak. Kamunun alacaklarına af getirilmeyecek.

ANKARA - Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) 10 milyar dolarlık yeni kredi desteğini içeren yeni ekonomi programında yapısal reform taahhütleri damgasını vurdu. Anlaşma kapsamında 2006'ya ilişkin yaklaşık 3.8 milyar dolar borç, geri ödeme planı erken ödeme yerine normal ödeme takvimine alınarak 2007 yılına kaydırıldı.
Hükümet Niyet Mektubu'nda 19 alanda yapısal reform taahhüt ederken, kamu açıklarına kilit vurma operasyonu da belediye borçlanmalarına kadar genişletildi. Belediyelerin yıllık gelirlerinin yüzde 10'unu aşan borçlanmaları hükümetin iznine bağlanacak ve borç stokuna sınır getirilecek.
Devlet Bakanı Ali Babacan ile Merkez Bankası Başkanı Süreyya Serdengeçti'nin imzasını taşıyan yeni programa ilişkin Niyet Mektubu önceki gece IMF İcra Direktörleri Kurulu'nun onayını aldı.
"Hükümetimiz gösterdiği kararlı yaklaşımla Türkiye'nin ekonomik performansını baştan aşağı değiştirmiştir" denilen mektupta, iki yılda önemli başarılara imza atılmış olmakla birikte başarıların ileri götürülmesi gereğine işaret edildi. Mektupta, "kapsamlı ekonomik reform programımız bu amaçla oluşturulmuştur" denilerek, Türkiye ekonomisinin AB ülkeleri ekonomilerini yakınsamayı hedeflediği ifade edildi.
Mektupta kamu net borç stokunun GSMH'ye oranını program sonunda 10 puan düşürme hedefi doğrultusunda yüzde 6.5'lik faiz dışı fazla hedeflenmesine devam edileceğinin altı çizildi. Bu politikaların bütçenin dengeye yakın bir noktaya gelmesini sağlayacağı vurgulanarak, sıkı maliye politikasının, cari açığı kontrol altında tutacağı, yatırım ile büyüme için ihtiyaç duyulan kaynakları ortaya çıkaracağı ve faizlerin düşmesine katkı sağlayacağı vurgulandı.
Niyet Mektubu'nda, koşulların öngörülenden çok daha uygun seyir izlemesi durumunda, IMF'den daha fazla kaynak kullanımına gidilmeyeceği de vurgulanıyor.
Türkiye'nin orta vadeli büyüme beklentilerinin yükseltilmesi ve işsizliğin azaltılması için kapsamlı bir reform gündemi uygulamaya konulacağı belirtilen mektupta, ekonominin dış şoklara dayanıklılığını artırma ve IMF'den kaynak kullanımını sona erdirme stratejisi kapsamında uluslararası rezervlerin kuvvetlendirilmesine devam edileceği dile getirildi. 'Merkez Bankası'nın bağımsızlığının korunarak, enflasyonun düşük tek haneli seviyelere gerilemesinin sağlanacağı' vurgulanan mektupta şu taahhütler yer aldı:
İHTİYAÇ OLURSA EK TEDBİR: Uygulanan politikalar yeterli olmakla birlikte, gerekirse 2005 kamu maliyesi hedeflerine ulaşmak için ilave gelir ve harcama tedbirleri alınacak. Beklenenin üzerinde gerçekleşen gelirler, 2005 bütçe hedefine ulaşılmasını sağlamaya ek bir unsur olarak harcanmadan muhafaza edilecek.
CARİ AÇIK: Cari açığın 2005 yılında GSMH'nin yüzde 4.5'i seviyelerine gerilemesi ve programın kalan döneminde ise yüzde 3'e gerilemesi beklenmektedir.
KISA VADELİ FAİZE KURUL KARAR VERECEK: Merkez Bankası Para Politikası Kurulu kısa vadeli faizlerin belirlenmesinde 2006 başından itibaren tam yetkili olacak ve kurul tutanaklarının bir özeti yayımlanacak.
AÇIK 2007'DE SIFIRA YAKLAŞIR: Vergi politikasında yapılacak değişiklikler faiz dışı fazla hedefiyle uyumlu olacak, diğer yandan kayıt dışının kayıt altına alınmasını sağlayacak güçlendirilmiş vergi idaresi daha yüksek gelir tahsilatının yolunu açacak. Bu tedbirler neticesinde, kamu sektörü genel açığının 2007'ye kadar sıfıra yaklaşması beklenmektedir.
Vergi düzenlemeleri
Yüksek vergi oranlarından, bozucu etkili vergi araçlarından, bir defaya mahsus tedbirlerden mümkün olduğunca kaçınabilmek için vergi tabanı genişletilecek ve vergi idaresi iyileştirilecek. Vergi düzenlemeleri şunları kapsayacak:
GELİR VERGİSİ: Gelir vergisi reform yasası 2005 Eylülü'ne kadar Meclis'e sunulacak. Özellikle, gelir vergisi tabanının genişletilmesi, ücret ve ücret dışı tarifelerin birleştirilmesi, gelir dilimi sayısının azaltılmasıyla mükellefler ve gelir idaresi üzerindeki uyum yükünü azaltmak için gider indirimi sisteminin yeniden şekillendirilmesi öngörülüyor.
KDV İNDİRİMİ YOK: Pram boyunca KDV oranları veya kapsamı değiştirilmeyecektir.
KURUMLAR VERGİSİNDE AB'YE UYUM: Kurumlar vergisi rejimi, basitleştirme, verimlilik artışı sağlanması ve vergi tabanının genişletilmesi amacıyla 2005'in eylül ayına kadar gözden geçirilecek. Hedefi, kurumlar vergisini AB uygulamalarıyla daha fazla uyumlu hale getirmek.
VERGİ DAİRELERİ SSK PRİMİ TAHSİL EDECEK: Gelir İdaresi 2005 sonuna kadar büyük vergi mükellefleri birimini kuracak. Vergi İdaresi 2006'da sosyal güvenlik primlerinin tahsilatında daha fazla rol üstlenecek.
VERGİ DENETİMİNE PERSONEL TAKVİYESİ: Denetim görevlilerinin sayısı, orta vadede Gelirler Genel Müdürlüğü personeli sayısının yüzde 5'i düzeyinden yüzde 20'lik uluslararası standart oranına veya daha yüksek bir seviyeye kadar çıkarılacak.
BELEDİYE BORÇLANMASINA HÜKÜMET İZNİ: Yerel yönetimlerle ilgili yeni kanunlar, il özel idareleri ve belediyelere sıkı borçlanma ve borç miktarı sınırları getirecek. İl özel idareleri ve belediyelerin borç stoğu yıllık gelirlerini aşmayacak şekilde, büyükşehir belediyelerinin borç stoğu ise yıllık gelirlerinin 1.5 katıyla sınırlandırılacak. Bütün yerel yönetimlerin, yıllık gelirlerinin yüzde 10'unu aşan yeni iç borçlanmaları hükümet iznini gerektirecek. Belediyelerin gecikmiş borçları, ödeme kabiliyetine bakılarak tek tek ele alınmaya devam edilecek ve nihai uzlaşmalar kamuoyuna duyurulacak. Belediyelerin borç geri ödemeleri genel bütçe vergi gelirlerinden ayrılacak paylardan yapılacak kesintilerle güvence altına alınacak.
SAĞLIK İÇİN EK TEDBİR: Sağlık sektöründeki reformların getirebileceği olası ilave maliyet için ihtiyaç duyulduğu takdirde telafi edici mali tedbirler alınacaktır.
HARCAMA REFORMU: Bütçe harcamalarındaki katılığı azaltma, kamu hizmetlerinin kalitesini artırma amaçlı harcama politikası reformları başlatılacak. Kamu harcamalarının kapsamlı şekilde gözden geçirilmesi için Dünya Bankası'yla başlatılan çalışma kamu sektörü istihdamında, sağlık, eğitim, tarım ve yatırımlarda verimlilik artışlarını hedefleyecek.
PERSONEL GİDERİ AB'DEN YÜKSEK: Personel giderleri, temel harcamalar içinde AB ülkelerindekinden çok daha büyük pay almaktadır. Kamu istihdam ve ücret politikalarının kapsamlı gözden geçirilmesi çalışması yıl sonuna kadar tamamlanacak.
FİNANS SEKTÖRÜ: Reform planlarımıza katkı sağlamak üzere, fon ve Dünya Bankası'ndan 2006 yılının başında Finansal Sektörü Değerlendirme Programı'nın başlatılması talep edildi.
SEKTÖRÜN DENETİMİ: BD-DK'nın denetimi daha güçlendirilerek uluslararası en iyi uygulamalara yakınlaştırılacak. BDDK, İmar Bankası olayından hareketle bankacılık sektörünün gözetimi ve denetimine ilişkin olarak yapılan çalışmanın bulgularını dikkate alarak, kurumun organizasyon yapısını güçlendirmeye, yerinde ve uzaktan denetim faaliyetlerinin koordinasyonunu sağlamaya ve personelinin etkinliğini artırmaya yönelik olarak oluşturacağı bir tedbirler listesini uygulama takvimiyle Eylül 2005 sonuna kadar yayımlayacak. Türkiye'de mevcut finansal sektör denetiminin entegre bir yapıya kavuşturulması ihtiyacını değerlendirmek üzere bir komite oluşturulacak.
KAMU BANKASI AYRICALIĞINA SON: Kamu bankalarının ellerindeki devlet iç borçlanma senetleri ve yaygın şube ağları bu bankaların özelleştirilmesini güçleştiren unsurlar oldu. Her bir banka için hazırlanan spesifik stratejiler hem hükümet hem de kamu bankalarının yönetim kurulları tarafından 2005 yılı haziran ayı sonuna kadar kabul edilecek. Bu tarihe kadar kamu bankalarına özgü imtiyazların aşamalı olarak kaldırılmasına yönelik takvim hazırlanacak. Stratejik planlar kabul edilene kadar Ziraat ve Halkbank bilanço büyüklüklerini artırmayacak ve kredi verme işlemlerinde ihtiyatlı davranacak.
VAKIFBANK'IN İLK HALKA ARZI: Bankadaki özel sektör payını artırmaya ve sermaye tabanını genişletmeye yönelik ilk halka arz 2005 sonuna kadar yapılacak.
ÖZELLEŞTİRMEDEN1.5 MİLYAR DOLAR: Türk Telekom'un özelleştirilmesi, özelleştirme programımızda bir dönüm noktasıdır. Tüpraş'ın kalan yüzde 51 hissenin blok satış yöntemiyle satışı planlanmaktadır. Erdemir'in yüzde 46'lık hissesinin blok satış yöntemiyle 2005 yılı içinde özelleştirilmesi planlanmaktadır. Özelleştirmeden bu yıl 1.5 milyar dolar gelir bekleniyor.
YATIRIM ORTAMI: Sektörel izin işlemlerini tek müessesede toplayarak kolaylaştıracak sistem oluşturulması için yasal düzenleme hazırlandı. Hazine bünyesinde yatırımcılarla ilişkiler birimi güçlendirilerek piyasalarla olan iletişim geliştirilecek.
'Af yok' sözü verip tasarıyı Meclis'e getirdiler
IMF'ye sunulan niyet mektubunda IMF'ye önümüzdeki üç yıl af yapılmayacağı sözü veren hükümet, yeni stand-by'ın onaylanmasından bir gün sonra Maliye Bakanı Kemal Unakatın'ı hayali ihracat suçlamasından kurtaracak vergi affı yasa tasarısını TBMM'ye sundu.
Tasarı, hayali ihracattan, süresinde yurda getirilmemiş ihracat bedellerine, burslu eğitimlerini tamamlayamayanlara, hurdaya çıkmış araçların vergi borçlarına, kadastro borcu olanlara af getiriyor. Tasarı, Vergi Usul, Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Öğrenciler, Gider, Devlet Memurları, TÜBİTAK, YÖK, KDV, Dernek ve Vakıflar, Kamu Ortaklığı, Türk Parasının Kıymetini Koruma, Petrol ve Bankalar yasalarında değişiklik öngörüyor. Yapılacak değişikliklerle devlete olan borçlar yeniden yapılandırılıyor ve faiz borçları ise tamamen siliniyor.
Tasarı ile getirilen ve Radikal'in "Tam teşekküllü vergi affı" olarak duyurduğu düzenlemelerle, daha önce çıkarılan vergi barışı yasasından yararlanan ancak yükümlülüklerini yerine getirmedikleri için haklarını yitirenlere yeni bir olanak daha sağlanıyor. Sanal ortamda oynanan şans oyunlarına katılım bedelinin yüzde 20'si oranında vergi getiren tasarıyla Unakıtan'ın suçlandığı aracılı ihracatta naylon fatura kullanımında, aracılık yapan kuruluşların sorumlulukları kaldırılıyor. Böylece, Albaraka Türk gibi dava açılan ve Unakıtan'ın da yönetimde olduğu dönemle ilgili olarak suçlandığı hayali ihracat davalarında, aracı konumundaki şirketler cezalandırılmaktan kurtuluyor.
Hükümetin, dönemindeki 19 yeni ödevi ve uygulama takvimi şöyle:
Kamu maliyesi

  • Kamu kesimi alacakları için yeni af getirilmemesi (Sürekli Performans Kriteri).
  • Uzman pozisyonları ve atıl istihdamın giderilmesinde hedefleri aşan işletmelere yönelik sınırlı istisnalar hariç her bir işletmede işten çıkarılanların en fazla yüzde 10'u kadar yeni personel alımı yapılması. (Yapısal Kriter).
  • Maktu vergilerin ve KİT fiyatlarının 2005 yılı program varsayımlarıyla uyumlu olması. Bu düzenleme programda vergi ve fiyat artışı varsa söz konusu tarihe kadar tamamlanması anlamına geliyor (Yapısal Kriter, Haziran 2005 sonu).
  • Emeklilik reformu kanunu tasarısının TBMM tarafından onaylanması (Perfomans Kriteri, Haziran 2005 sonu).
  • Sosyal güvenlik reformuna ilişkin idari yapılanma yasasının TBMM tarafından onaylanması (Yapısal kriter, Haziran 2005 sonu).
  • Kamu Mali Kontrol Yasasında belirtilen ikincil yasal düzenlemelerin yürürlüğe girmesi (Yapısal kriter, Eylül 2005 sonu).
  • KİT'lerin kurumsal yönetişiminin güçlendirilmesine ilişkin yasal düzenlemenin TBMM'ne sunulması (Yapısal kriter, Eylül 2005 sonu).
  • Sağlık harcamalarının izlenmesi ve orta vadeli eğilimlerinin öngörülmesine ilişkin çerçevenin oluşturulması. (Yapısal kriter, Eylül 2005 sonu).
  • Gelir vergisi reformuna ilişkin yasal düzenlemenin hazırlanması (Yapısal kriter, Eylül 2005 sonu).
  • Gelir İdaresi kapsamında büyük vergi mükellefleri biriminin kurulması (Yapısal kriter, Aralık 2005 sonu).
  • Kamunun istihdam ve ücret yapısının gözden geçirilmesinin tamamlanması (Yapısal kriter, Aralık 2005 sonu).
  • Bankacılık Kanunu'nun TBMM tarafından onaylanması (Performan kriteri, Haziran 2005 sonu).
  • Kamu bankalarına ilişkin spesifik stratejilerin hükümet ve kamu bankaları yönetim kurulları tarafından kabul edilmesi (Yapısal kriter, Haziran 2005 sonu).
  • Kamu bankalarına özgü imtiyaz ve yükümlülüklerin aşamalı olarak kaldırılmasına yönelik takvimin hazırlanması (Yapısal kriter, Haziran 2005 sonu).
  • BDDK'nın, İmar Bankası olayından hareketle bankacılık sektörünün gözetim ve denetimine ilişkin olarak yapılan çalışmanın bulgularını dikkate alarak planladığı reformları açıklaması (Yapısal kriter, Eylül 2005 sonu).
  • Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu'nun, bankanın dahil olduğu risk grubuna açılan krediler dışındaki kalan tüm alacaklarının ihale yoluyla satılması (Yapısal kriter, Aralık 2005 sonu).
  • Vakıfbank'ın halka arzının başlatılması (Yapısal kriter, Aralık 2005 sonu).
  • Finansal sektör denetiminin entegre yapıya kavuşturulması ihtiyacını değerlendirmek için bulguları Mart 2006 sonuna kadar sunulacak şekilde bir komite oluşturulması (Yapısal kriter, Mart 2006 sonu).
  • Bankacılık Kanunu'nun uygulama yönetmeliklerinin tamamlanması (Yapısal kriter, Haziran 2006 sonu).
    6.2 milyar dolarlık tahsilat
    TMSF'nin batık banka alacakları sorununun giderilmesine stratejisi kapsamında 5.5 milyar doları 2007 sonuna kadar olmak üzere toplam 6.2 milyar dolar tahsilat hedeflendi. Niyet mektubunda söz konusu stratejinin satışın önündeki hukuki engelleri ortadan kaldırdığı da vurgulandı. Stratejinin ana unsurları öyle sıralandı:
  • Devralınan bankaların eski sahiplerinin 11'iyle TMSF'ye olan borçların nasıl ödeneceğine ilişkin protokoller halihazırda imzalanmış bulunmaktadır. Temerrüt durumunda TMSF vakit kaybetmeksizin ilgili süreci başlatacaktır.
  • Devralınmış bankalara ilişkin devam eden tüm temerrüt durumlarında, banka sahipleri hakkında yasal süreçler 2005 yılında işletilecektir.
  • İlk alacak satış ihalesi başarılı bir şekilde sonuçlanan TMSF, bankanın dahil olduğu risk grubuna açılan krediler dışındaki kalan tüm alacaklarını ihaleler vasıtasıyla 2005 yılı sonuna kadar satışa sunacaktır. Bu kategorideki kredilerin nominal değeri toplam olarak yaklaşık 1 milyar ABD Doları'dır.
  • Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu şirketlerdeki hisselerini ve devraldığı diğer varlıkları rekabetçi ihale yöntemiyle 2007 yılı sonuna kadar elinden çıkaracaktır. Bu strateji aynı zamanda varlıkların satılmasıyla birlikte TMSF'nin operasyonel yeniden yapılandırılması sürecini de içerecektir. Şemsiye banka Bayındırbank'ın çözüme kavuşturulması süreci 2007 yılı sonuna kadar tamamlanacak.
  • Hazine Müsteşarlığı'nın bankacılık sisteminin yeniden yapılandırılması ve batık banka zararlarının karşılanması nedeniyle TMSF'den olan alacaklarıyla ilgili sorun 2005 yılının eylül ayı sonuna kadar çözüme kavuşturulacak.