Ekonomideki küçülme hız kesti, büyüme umudu son çeyreğe taşındı

Ekonomide üç çeyrektir süren hızlı küçülme az da olsa hız kesti. Yılın üçüncü çeyreğinde ekonomi yüzde 3.3 daralırken ilk yarıdaki küçülmeyle dokuz aylık rakam yüzde 8.4'e çıktı 2008'in son çeyreğinden itibaren dört dönem üst üste daralan ekonomi Avrupa'da kabul edildiği gibi teknik olarak hâlâ resesyonda sayılıyor

İSTANBUL - Türkiye ekonomisinde üç çeyrektir süren hızlı küçülme az da olsa frene bastı. Ekonomi yılın üçüncü çeyreğinde yüzde 3.3 küçülürken, son dokuz aylık küçülme ilk ve ikinci çeyrekteki daralmanın etkisiyle yüzde 8.4 oldu. Yılın üçüncü çeyreğinde küçülmenin hız kesmesi son çeyrekte bu oranın hayli küçük olacağı umudunu doğurdu.
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), yılın üçüncü çeyreğine ilişkin Gayrisafi Yurtiçi Hasıla (GSYH) rakamlarını açıkladı. Buna göre GSYH yılın üçüncü çeyreğinde geçen yılın aynı dönemine göre sabit fiyatlarla yüzde 3.3 oranında azalarak 27 milyar 129 milyon lira olurken, yılın ilk dokuz ayında yine sabit fiyatlarla yüzde 8.4’lük düşüşle 71 milyar 294 milyon liraya geriledi.

En çok inşaat küçüldü
TÜİK’in 2009’un üçüncü çeyreğine ilişkin açıkladığı GSYH verilerine göre, söz konusu dönemde en fazla küçülme yüzde 18.1 ile inşaat sektöründe göründü. Geçen yılın üçüncü çeyreğinde inşaat sektörü yüzde 9.8 daralmıştı. İnşaat  sektörü bu yılın dokuz aylık döneminde de yüzde 19.5 küçüldü.
Yüksek oranda küçülme gösteren diğer sektörler arasında yer alan vergi-sübvansiyon yüzde 8.4 daralma yaşadı. Bu sektörde geçen yıl aynı dönemde yüzde 2.4’lük büyüme olmuştu. Üçüncü çeyrekte büyüyen sektörler arasında yüzde 9.5 ile dolaylı ölçülen mali aracılık hizmetleri öne çıktı. Mali aracı kuruluşların faaliyetleri sektöründe yüzde 7.8, gayri menkul, kiralama ve iş faaliyetleri sektöründe yüzde 6.3, balıkçılık sektöründe yüzde 6.2, oteller ve lokantalar sektöründe yüzde 5.2 büyüme kaydedildi. Üçüncü çeyrekte, ev içi personel çalıştıran hanehalkları yüzde 4.4, sağlık işleri ve sosyal hizmetler yüzde 3.6, tarım, avcılık ve ormancılık yüzde 2.7, konut sahipliği yüzde 3.8 büyüdü.

Rakamlar yine revize
TÜİK, 2009 yılı bir ve ikinci çeyrek verilerini revize etti. 2009 birinci çeyrek küçülme oranı yüzde 14.3’ten 14.7’ye yükseltilirken, ikinci çeyrekte yüzde 7 olan küçülme verisi ise yüzde 7.9 olarak düzeltildi.  Buna göre, 2009 yılı birinci çeyrek GSYH verileri iki kez revize edilmiş oldu. İlk açıklanan birinci çeyrek GSYH verilerine göre ekonominin sabit fiyatlarla yüzde 13.8 küçüldüğü açıklanmış, ikinci çeyrek verileriyle birlikte ilk çeyrek küçülme oranı yüzde 14.3 olarak revize edilmişti. Son açıklanan GSYH verilerine göre birinci çeyrekte küçülme oranı yüzde 14.7’ye yükseltildi. Birinci çeyreğe ilişkin son revizyonla, cari fiyatlarla GSYH daralma yüzde 2.7 olurken, cari fiyatlarla GSYH 209 milyar 789 milyon TL olarak gerçekleşti. TÜİK’in ikinci çeyrek verilerde yapılan düzeltme sonrası sabit fiyatlarla GSYH 23 milyar 285 milyon TL olurken, yüzde 4.4 küçülmenin yaşandığı cari fiyatlarla GSYH’de küçülme 229 milyar TL oldu. 

Cumhuriyet tarihinin rekoru az daha kırılıyordu
Türkiye 1945’te gördüğü yüzde 15.3’lük küçülmeden sonraki en yüksek küçülmeyi 2009’un ilk çeyreğinde yaşadı. İlk açıklanan veriler rekorun 1.5 puan altında olsa da, son revizyonlarla aradaki fark 0.6 puana indi. 2009 ilk çeyrekte yaşanan yüzde 14.3’lük küçülme oranına yakın en yüksek küçülmelerden bir diğeri ise yüzde 12.8 ile 1927 yılında görülmüştü. Böylece Birinci Dünya Savaşı, Kurtuluş Savaşı ve 1929 dünya ekonomik krizini atlatan genç Türkiye Cumhuriyeti’nin bile görmediği küçülme krizde ortaya çıktı.
Yılın ilk çeyreğinde görülen çift haneli bu küçülme 1932 yılında yaşanan yüzde 10.7’lik, 1941 yılında yaşanan yüzde 10.3’lük küçülmelerle birlikte Cumhuriyet tarihinin beş kez yaşanan çift haneli küçülmesinden biri oldu.
Ekonominin toparlandığına yönelik iyimser senaryoların gündeme getirildiği bir dönemde, TÜİK’in yılın ikinci çeyreğine ilişkin olarak açıkladığı yüzde 7’lik küçülme ise Türkiye’nin 2001 krizi dönemini hatırlattı. 2001 yılında Türkiye ekonomisi yüzde 5.7 küçülmüştü. İlk çeyrekte yüzde 14.7 oranında rekor bir küçülme yaşayan Türkiye ekonomisi, 2009 yılı dokuz aylık döneminde gerçekleşen yüzde 8.5 oranındaki küçülmeyle, yüzde 5.7’lik 2001 krizi döneminin üzerinde bir daralma yaşadı.
Türkiye ekonomisi dört dönem üst üste küçüldü. Avrupa’da kabul edildiği biçimiyle iki dönem üst üste küçülen ekonomiler, teknik olarak resesyona girmiş oluyor. 2008 yılının son çeyreğinde yüzde 6.5, 2009 yılının ilk çeyreğinde yüzde 14.7, ikinci çeyrekte ise yüzde 7.9 küçülen Türkiye ekonomisi, resesyon tartışmalarına da son noktayı koymuş oldu.

Canlandırma paketi işe yaradı
Cari fiyatlarla harcamalar yöntemiyle GSYH’ye bakıldığında üçüncü çeyrek itibarıyla cari fiyatlarla gayri safi sabit sermaye oluşumu yüzde 16.2 azalarak 38 milyar 879.5 milyon TL’ye geriledi. Yerleşik ve yerleşik olmayan hanehalklarının tüketimi geçen yılın aynı çeyreğine göre yüzde 5.8 artarak 195 milyar 231.7 milyon TL’ye çıktı. Böylece açıklanan ikinci canlandırma paketinin etkisi, üçüncü çeyrekte tüketimi artırdı.
Cari fiyatlarla harcamalar yöntemiyle GSYH’ye bakıldığında yılın dokuz aylık döneminde gayri safi sabit sermaye oluşumunun yüzde 17.5 azalarak 119 milyar 256 milyon TL’ye gerilediği görüldü. Yerleşik ve yerleşik olmayan hanehalklarının tüketimi geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2.2 artarak 532 milyar 426 milyon TL’ye çıktı.

Devlet harcadı
Devletin nihai tüketim harcamaları üçüncü çeyrek itibarıyla geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 10.9 artarak 33 milyar 651 milyon TL’ye, maaş-ücretler yüzde 11.4 artarak 19 milyar 111 milyon TL’ye çıktı. Üçüncü çeyrekte devlette mal ve hizmet alımları yüzde 10.1 artarak 14 milyar 739 milyon TL’ye çıktı. Üçüncü çeyrekte geçen yılın aynı dönemine göre özel sektör yüzde 17.1 küçülme ile 30 milyar 634 milyon TL’ye geriledi.
Devletin nihai tüketim harcamaları dokuz aylık dönemde yüzde 12.1 artarak 95 milyar 190 milyon TL’ye, maaş-ücretler yüzde 13.7 artarak 56 milyar 898 milyon TL’ye çıktı. Kamunun inşaat işlerinde harcamalar
yöntemi ve cari fiyatlarla GSYH’sı yüzde 2 azalarak 22 milyar 303.7 milyon TL olurken, özel sektör yüzde 20.9 küçülme ile 94 milyar 49 milyon TL’ye geriledi. (Radikal)