Ekonomiye petrol freni

Ham petrol fiyatlarındaki yüksek seyir, petrolü ithalatla karşılayan Türkiye ekonomisindeki büyüme hızını da frenledi. Büyüme hızıdaki yavaşlama yılın ikinci üç aylık döneminden itibaren hissedilmeye başlanırken...

ANKARA - Ham petrol fiyatlarındaki yüksek seyir, petrolü ithalatla karşılayan Türkiye ekonomisindeki büyüme hızını da frenledi. Büyüme hızıdaki yavaşlama yılın ikinci üç aylık döneminden itibaren hissedilmeye başlanırken, petrol fiyatlarında varil başına yaşanan her 5 dolarlık artışın Türkiye ekonomisinin büyüme hızını 0.3 puan aşağı çektiği hesaplandı.
Devlet İstatistik Enstitüsü, yılın ikinci üç ayına ilişkin büyüme oranlarını 12 Eylül'de açıklayacak. Özellikle üretim cephesinden gelen öncü göstergeler yılın ikinci üç aylık dönemindeki büyümenin hem geçen yılın aynı dönemine hem de bu yılın ilk üç ayına göre hız kestiğine işaret ediyor. Yılın ikinci üç aylık dönemine ilişkin büyümenin yüzde 5'in altında kalacağı tahminleri yapılıyor.
İthalat 177 milyon varil
2004 yılında yüzde 9.9'a çıkan büyüme oranının bu yıl önemli ölçüde hız keserek yüzde 5 hedefinin de altında kalma olasılığında yüksek petrol fiyatlarının önemli rolü olduğu belirtiliyor.
Yapılan hesaplamalara göre petrol fiyatlarındaki varil başına her 5 dolarlık artış, sadece ham petrol faturasındaki artış nedeniyle yıllık bazda Türkiye ekonomisindeki büyüme hızını 0.3 puan aşağı çekiyor. 10 dolarlık artış büyüme hızını 0.6 puan, 20 dolarlık artış 1.2 puan aşağı çekiyor.
Türkiye yılda ortalama 177 milyon varil ham petrol ithal etmek zorunda bulunuyor. Varil başına fiyatlarda yaşanan 5 dolarlık artış yıllık bazda ham petrol faturasını 890 milyon dolara yakın artırıyor. 10 dolarlık artışın yıllık faturası 1.8 milyar dolara, 20 dolarlık artışın getirdiği ek fatura ise 3.6 milyar dolara kadar çıkıyor.
Türkiye'nin 2004 yılındaki milli geliri 300 milyar dolar olmuştu. 5 dolarlık fiyat artışı nedeniyle yapılan fazladan ödeme bu tutarın yüzde 0.3'ü, 10 dolarlık ödeme yüzde 0.6'sı 20 dolar fazla ödeme de milli gelirin yüzde 1.2'si kadar bir büyüklük meydana getiriyor.
Türkiye yılın ilk altı ayında 45 dolara ulaşan ortalama varil fiyatıyla yaklaşık 84 milyon varil ithalat yaptı. Yılın kalan altı ayında da 95 milyon varillik ithalat yapılabileceği hesaplanıyor. Son haftalarda 70 dolara çıkan fiyatlar dikkate alındığında bu yıl sadece ham petrol için Türkiye'nin 2004 yılına göre 4 milyar dolar fazla ödeme yaparak 10 milyar dolarlık fatura üstleneceği hesaplanıyor.
Bu yıl fazladan ödenecek 4 milyar dolarlık ham petrol faturası, GSYİH büyüme hızını 1.3 puan aşağı çekecek. Ancak ham petrol fiyatlarındaki yüksek seyrin milli gelir büyüme hızı üzerindeki olumsuz etkisi sadece ödenen ek faturayla sınırlı kalmıyor. Diğer alanlarda da üretim ve harcamaları olumsuz etkileyerek büyüme hızını dolaylı olarak aşağı çekiyor.
Fatura 7.1 milyar dolar
Türkiye'nin bu yıl haziran sonu itibarıyla son bir yıldaki toplam petrol ithalatı 7.1 milyar dolara ulaştı. Bundan önceki 12 aydaki ithalat ise 5.26 milyar dolardı. Haziran sonu itibarıyla son bir yılda 2 milyar dolara yakın olan ek petrol faturası her ay hızla büyüyor. Bu hızlı büyüme de Türkiye ekonomisindeki büyümeyi yavaşlatıyor.
Yüksek ham petrol fiyatları ve buna bağlı artan fatura cari işlemler açığındaki büyümede de önemli rol oynuyor. Önceki yıllarda yüksek büyümenin bir sonucu olarak gösterilen cari işlemler açığındaki büyüme bu yılki ekonomik büyümenin hızlanmasına yardımcı olmuyor. Türkiye ham petrol ithalatının en büyük bölümünü Rusya'dan gerçekleştiriyor. Rusya'yı sırasıyla İran, Libya ve Suudi Arabistan izliyor.
'Dünya da etkilenecek'
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başekonomisti Fatih Birol, Türkiye'nin petrol faturasının bu yıl yaklaşık 6 milyar dolar artışla 11.5 milyar dolar olacağını açıkladı. Sanayileşmiş 26 ülkeye enerji konusunda danışmanlık yapan ve OECD'nin bir kuruluşu olan IEA'nın başekonomisti Birol, geçen hafta Reuters haber ajansına yaptığı açıklamada "Eğer bu yıl petrol fiyatının ortalaması 50 dolar olursa, bu, dünya ekonomik büyümesinden 0.8 puan götürür" diye konuşmuştu.
"Yüksek petrol fiyatları ülkelerin cari açıklarını büyütüyor. Bundan da en çok Türkiye gibi gelişmekte olan ülkeler olumsuz etkileniyor" diyen Birol, OPEC'in taahhüt ettiği projelerin yıl sonunda hayata geçmesiyle 2006 başında arzda artış olacağını, ancak bunun bile piyasayı rahatlatmaya yetmeyeceğini söyledi. Birol, konuşmasını şöyle sürdürdü: "ABD'nin petrol talebi eylül-ekimde azalacak. Ancak hemen sonra ABD'nin ısınma yakıtı ihtiyacı başlayacak. Bu nedenle bu yılki kış çok kritik. Eğer yeni projeler yerine getirilmezse fiyatlar yükselebilir."