Enerjide ihmalin faturası ağır

Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu 1999'dan bu yana her yıl uyarıda bulunarak, halen işletmede olan elektrik santrallarında iyileştirme yapılırsa yıllık üretimin 11-11.5 milyar kilovat saat artacağını belirtti.
Haber: AHMET KIVANÇ / Arşivi

ANKARA - Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu 1999'dan bu yana her yıl uyarıda bulunarak, halen işletmede olan elektrik santrallarında iyileştirme yapılırsa yıllık üretimin 11-11.5 milyar kilovat saat artacağını belirtti.
Yıllarca uyarıya kulak tıkandı. 2008 yılında Türkiye'nin elektrik kesintisiyle karşı karşıya kalacağının anlaşılması üzerine bu yıl iyileştirme yatırımı yapılmasına karar verildi. Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ) Genel Müdürü Sefer Bütün, 2009 yılına kadar gerçekleştirilecek 750 milyon dolarlık yatırımla üretimin 12 milyar kilovat saat artacağını belirtirken, AKP'li Hüsnü Ordu elektrik kesintisini önlemek için trenin kaçtığını söyledi. Ordu, kurumlar arasındaki görüş ayrılığı nedeniyle kendi iktidarları döneminde de 3.5 yılın kaybedildiğini belirterek,
"Türkiye'ye çok büyük bir kötülük yapıldı" diye konuştu.
CHP'li Kemal Sağ yaptığı açıklamada iyileştirme yatırımlarının, Türkiye'yi nükleer santrala mecbur kılmak için kasıtlı olarak geciktirildiğini savundu.
Türkiye Elektrik İletim A.Ş.'nin (TEİAŞ) elektrik arz/talep projeksiyonuna göre, Türkiye'nin işletmedeki ve inşa halindeki elektrik üretim tesisleri, iyimser senaryoya göre 2009 yılından itibaren, kötümser senaryoya göre ise 2008 yılından itibaren elektrik tüketimini karşılayamaz hale gelecek ve Türkiye elektrik kesintisi riskiyle karşılaşacak. TEİAŞ'nin bu görüşü Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından da paylaşılıyor. EPDK, gerçekleşme olasılığı yüksek senaryoya göre elektrik sıkıntısının 2008'de başlayacağı tahmin ediliyor..
Türkiye'in 2005 sonu itibarıyla toplam elektrik üretimi 161.5 milyar kilovat saat (kw/h), tüketimi ise 160.3 milyar kw/h. Üretimin 67.8 milyar kilovat saati kamu, kalanı ise özel sektör tarafından gerçekleştiriliyor. TEİAŞ'nin yüksek talep projeksiyonuna göre 2008 yılındaki elektrik talebi, mevcut üretim tesislerinin kapasitesinden yüzde 6.2 oranında daha fazla olacak. Bir diğer ifadeyle elektrik üretimimiz, ihtiyacımızın ancak yüzde 94'ünü karşılayabilecek.
Sekiz yıl kaybedildi
İhtiyacın geri kalan bölümünü, eğer komşu ülkelerin o dönem elektrik üretim fazlası varsa döviz ödeyerek ithal edeceğiz ya da geçmişte olduğu gibi elektrik kesintileriyle karşı karşıya kalacağız. Yüksek Denetleme Kurulu (YDK), 1996 yılında özelleştirme kapsamına alındığı için bakım ve iyileştirme yatırımı yapılmayan santrallar hakkında 1999'dan itibaren uyarıda bulunarak, iyileştirme yatırımı yapılması durumunda üretimin yıllık 11-11.5 milyar kw/h artacağı görüşünü dile getirdi. YDK'nın uyarıları, bugüne kadar dikkate alınmadı.
Yatırıma yeni başlanıyor
EÜAŞ Genel Müdürü Sefer Bütün, söz konusu iyileştirme yatırımlarına bu yıl başlayacaklarını ve 750 milyon dolarlık harcamayla elektrik üretiminin 12 milyar kilovat saat artacağını söyledi. Bütün, ancak yatırımların, elektrikte arz sıkıntısının baş göstereceği 2009 yılının sonunda tamamlanabileceğini belirtti.
750 milyon dolar
3 milyar dolara eşit mevcut santrallardaki elektrik üretiminin 750 milyon dolarlık yatırımla 12 milyar kw/h artırılması, 300 megavat gücünde beş adet, 150 megavat gücünde de bir adet termik santralı kurulması anlamına geliyor. Aynı elektriği üretmek için kurulacak 1500 megavat gücündeki bir nükleer santralın yapım maliyeti ise asgari 2.5-3 milyar dolar olarak hesaplanıyor. Fakat bir nükleer santralin inşaatı ancak yedi yılda tamamlanabiliyor.
AKP: Kötülük yapıldı
AKP Kütahya Milletvekili Hüsnü Ordu, konuyu geçen hafta TBMM KİT Komisyonu'nda EÜAŞ'ın hesaplarının denetimi sırasında gündeme getirdi.
YDK'nın uyarıya başladığı 1999'dan bu yana sekiz yıl geçtiğini, bunun üçbuçuk yıllık döneminin de kendi iktidarlarına ait olduğuna dikkat çeken Ordu, Enerji Bakanlığı, EÜAŞ, EPDK, Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) ve Hazine arasındaki görüş ayrılığı nedeniyle bugüne kadar gerekli adımın atılmamasını eleştirdi.
Bürokratlara, "Eski hükümetler bir yana üçbuçuk yıldır neredeydiniz" diye soran Ordu, eğer iktidara geldikleri sırada yatırımlara başlanmış olsaydı 750 milyon dolarlık yatırımla en kötümser tahminle üretimin 11 milyar kilovat saat artmış olacağını vurguladı. Hüsnü Ordu, şöyle konuştu:
"Oysa biz daha yeni programlama yapmışız. Yatırımlar 2009 yılında tamamlanmış olsa bile elektrik sıkıntısı 2008 yılında başlamış olacağı için, tren kaçtı. Bu bir yana; eğer bu yatırımlar daha önce yapılsaydı şu an pahalı doğalgazdan elektrik üretmek yerine, yerli ucuz kaynaklardan elektrik üretecektik ve böylece hem sanayicimiz, hem vatandaşlarımız OECD ülkelerinin en pahalı elektriğini değil, daha ucuz elektrik kullanacaktı. Ne yazıkki ülkenin elindeki imkânları kullanamamaktan dolayı Türkiye'ye çok büyük bir kötülük yapıldı."
CHP'li Sağ: Kasıt var
CHP Adana Milletvekili Kemal Sağ ise, kamuya ait santralların iyileştirme yatırımlarının, Türkiye'yi nükleer santrala mecbur bırakmak için kasıtlı olarak ihmal edildiğini söyledi. Sağ, geçmişte de kasıtlı elektrik kesintileri yapılarak doğalgazla pahalı fiyata elektrik üreten santralların devreye sokulduğunu belirtti.
İyileştirme yatırımı ne anlama geliyor?
Mevcut termik santrallarda kömür kalitesinin düşük olması nedeniyle bir çok santral kapasitesinin çok altında üretim yapıyor.
Oysa bu kömürün kalorisi, çeşitli yöntemlerle artırılabiliyor. Bazı santrallarda de baca gazı arıtma sistemi ve elektro filtre olmadığı için ünitelerin bir kısmı devre dışı çalışıyor.
Bu durumdaki Muğla Yatağan, Kemerköy ve Yeniköy santrallarında toplam 8 ünite bulunmasına karşın, üç ünite çalışmıyor. Bu santrallerde bir ünitenin daha devre dışı kalması durumunda Akdeniz ve Ege Bölgesi'nin elektrik kesintisiyle karşılaşma olasılığının yüksek olduğu bildiriliyor. Mevcut santrallardan 12 milyar kilovat saat daha fazla elektrik üretebilmek için, kömür kalorisinin yükseltilmesi, santrallara elektrofiltre, baca gazı arıtma sistemi kurulması, türbin ve soğutma kulelerine bakım yapılması, kazanlardaki boruların yenilenmesi gerekiyor. Bunların yapılabilmesi için de o santralın devre dışı kalması gerekiyor. Ancak bu da ilgili bölgede elektrik kesintisini beraberinde getirebiliyor.