Enerjide takke düştü kel göründü

Hükümetin 11 milyar YTL katma değer ürettikleri için övdüğü enerjiyle ilgili kamu şirketleri Botaş, EÜAŞ, Tedaş ve Tetaş'ın hali harap. Birbirlerine olan borçları nedeniyle alacak ve faiz kavgası yapan kurumların mali yapısı hızla bozuluyor. Kurumlar, para bulmak için doğalgaza ve elektriğe zam talebinde bulunuyor.
Haber: DENİZ ZEYREK / Arşivi

ANKARA - Türkiye, dünyada ender görülen kamu işletme klasiği yaşıyor. Başbakan Tayyip Erdoğan'ın ve Enerji Bakanı Hilmi Güler'in 11 milyar YTL katma değer ürettikleri için övdüğü enerjiyle ilgili kamu şirketlerinin borçlarını bile ödeyemez halde olduğu ve birbirleriyle alacak ve faiz kavgası yaptığı ortaya çıktı.
Botaş, Elektrik Üretim A.Ş.'yi (EÜAŞ), EÜAŞ, Türkiye Elektrik Ticaret AŞ'yi (Tetaş), Tetaş, Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.'yi (Tedaş'ı) suçluyor. Tüketiciden kullanılan elektrik ve doğalgaz parasını tahsil eden, geciken ödemeler için faiz alan kamu şirketlerinin kavgası sırasında 'faiz olmaz' tezini savunması da sorun yaratıyor. Kamu şirketlerinden tahsilat yapamayan Botaş, finansman sorununu çözmek için de yıl sonuna kadar her ay yüzde 4 ile yüzde 6 arısında zam yapmayı planlıyor.
Botaş'ın borcu büyük
Edinilen bilgiye göre Botaş'ın EÜAŞ'tan alacağı anapara 2.05 milyar YTL. Ancak, Botaş'ın EÜAŞ'a faiziyle çıkardığı fatura toplam 6.8 milyar YTL'yi buldu. Botaş gibi tahsilat sorunu yaşayan ve mali darboğaza düşen EÜAŞ, Botaş'a son üç yılda 300 milyon YTL ödeme yaptı. EÜAŞ yönetimi, Botaş'ın hesapladığı 4.75 milyar YTL'lik faizin hesaplanmasına karşı çıkmıyor, ancak tahsil edilmesini istemiyor. Enerji Bakanlığı da Botaş'a 'faizden vazgeçin' baskısı yapıyor. EÜAŞ'ın Tetaş'tan alacaklarının toplamı da
2 milyar YTL'den fazla. EÜAŞ, Tetaş'dan alacaklarını talep ederken faiz istemiyor. Bunu da Botaş'ın faiz talebine karşı savunma olarak kullanıyor. Tetaş da Teüaş'a ödeme yapmamasına, diğer kamu şirketi olan Tedaş'tan alacaklarını gerekçe gösteriyor. Dağıtım özelleştirmesi henüz gerçekleşmediği için Tedaş, Türkiye'nin büyük bölümünde dağıtım yapıp tüketiciden tahsilat yapıyor. Dağıtım bölgelerinin tespit edilip, özelleştirmeler tamamlanınca EÜAŞ, dağıtım şirketleriyle doğrudan anlaşma imzalayabilecek.
Başbakan yanıltıldı mı?
Kamunun bütün enerji şirketleri topu birbirine atarken EÜAŞ'ın, tahsil edemediği alacakları nedeniyle yaşadığı darboğazı aşabilmek için Maliye Bakanlığı'ndan ödenek aldığı ortaya çıktı. Maliye Bakanlığı'nın, Özelleştirme Fonu'ndan aktardığı 600 milyon YTL'nin yarısı EÜAŞ tarafından Botaş'a yatırılmış. Ancak bu ödeme iki kamu şirketinin de derdine çare olmamıştı. Buna karşın Başbakan Erdoğan ve Bakan Güler, kamunun enerji şirketlerinin 11 milyar YTL katma değer ürettiklerini övünerek açıklamışlardı. Enerji şirketlerinin alacak- borç rakamlarının ortaya çıkmasıyla, 'Bakan Hillmi Güler ve Başbakan Erdoğan yanlış mı bilgilendiriliyor' sorusu gündeme geldi. Türkiye, elektrik piyasasını liberalleştirirken elektrik kurumunu, üretim, iletim, ticaret ve dağıtım olmak üzere dörde bölmüştü. Üretim şirketinin (EÜAŞ) ürettiği elektrik,
İletim şirketi (Teiaş) aracılığı ile ticaret şirketi (Tetaş) aracılığı ile dağıtım şirketine (Tedaş) satılarak tüketiciye ulaştırılıyor. Tedaş, tüketicilerden topladığı paraları, Tetaş'a; Tetaş, Teiaş'a ödeme yapıyor. EÜAŞ, Teiaş'a iletim ücreti ödüyor. Aynı şekilde doğalgaz çevrim santrallarının kullandığı doğalgazın karşılığı olarak da Botaş'a borçlanıyor. Zincirin, Tedaş'ın tahsilat ve yüzde 20'ye ulaşan kayıp kaçak sorunlarından dolayı kırıldığı belirtiliyor.
Bu şirketin tahsilatı tam olarak gerçekleştirmesi ya da dağıtım sisteminin özelleştirilmesi halinde kamu şirketlerinin nakit sorununu aşabileceği savunuluyor.
Gökçek bir başka sorun
Botaş'ın EGO ile yaşadığı sorunu aşması ise biraz daha zor görünüyor. Büyükşehir Belediye Başkanı Melih Gökçek de Enerji Bakanlığı gibi Botaş'ın faiz talep etmesine karşı çıkıyor. Botaş faturayı faizle 905 milyon YTL olarak çıkarırken, Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı şirket olan EGO borcunun 400 milyon YTL olduğunu savunuyor. EGO, vatandaşlardan tahsilatı aksatmazken, doğalgaz gelirlerini Botaş'a olan borçları ödemek yerine belediyenin diğer işlerine aktarmakla suçlanıyor.