'Formül değişti, 1.4 milyar dolar uçtu'

CHP'li Tacidar Seyhan, AKP hükümeti tarafından 2003 Kasım ayında Rusya'dan alınan doğalgazın fiyatını yükselten formül değişikliğine ilişkin gizli anlaşmayı deşifre etti.
Haber: AHMET KIVANÇ / Arşivi
YURDAGÜL ŞİMŞEK / Arşivi

ANKARA - CHP'li Tacidar Seyhan, AKP hükümeti tarafından 2003 Kasım ayında Rusya'dan alınan doğalgazın fiyatını yükselten formül değişikliğine ilişkin gizli anlaşmayı deşifre etti. Seyhan, eğer formül değişmemiş olsaydı Mavi Akım'dan alınan gazın bugünkü 1000 metrüküp başına fiyatının 207.46 dolar olacağını, oysa formül değişikliğiyle fiyatın 279.96 dolara çıktığını söyledi.
Mavi Akım'daki fiyat farkını 2003 yılı Kasım ayından bu yana ay ay ortaya çıkaran Seyhan, formül değişikliğinden dolayı şu ana kadarki zararın 1.4 milyar dolar olduğunu, petrol fiyatları bu seyrini koruduğu takdirde 2022 yılına kadar toplam zararın 9 milyar dolara ulaşacağını söyledi.
Enerji Bakanı Hilmi Güler ise, formül değişikliği nedeniyle zarar değil, '492 milyon 874 bin 619 dolar kâr' elde edildiğini belirterek, "Sadece al ya da ödeden dolayı da (zorunlu doğalgaz alım miktarının azaltılması) yine Hazine'nin hesabına göre, 14 milyar dolarlık bir avantaj sağlanmıştır" dedi.


Büyütmek için tıklayınız
CHP Adana Milletvekili Tacidar Seyhan, Meclis Genel Kurulu'ndaki elektrik dağıtımının özelleştirilmesine ilişkin yasanın görüşmesi sırasında Enerji Bakanı Hilmi Güler'le sert polemiğe girdiği Mavi Akım tartışmasında, gizli belgeleri açıklayarak cevap verdi.
Ne anlama geliyor?
Söz konusu üç yakıttan gas oilin fiyatı 2003 Kasım'ında 250.27 dolarken yüzde 126 artarak 2006 yılı Ocak ayında 565.13 dolara; düşük kükürtlü yakıtınki yüzde 84'lük artışla 172.14 dolardan 317.31 dolara; yüksek kükürtlü yakıtınki yüzde 96.5 artışla 139.91 dolardan 274.95 dolara yükseldi.
Fiyata nasıl yansıdı?
CHP'li Seyhan, formül değişikliği sonrası Türkiye'nin satın aldığı doğalgazın fiyatını ay ay hesaplattı. Seyhan'ın iddiasına göre, formül değişikliğinin yapıldığı 19 Kasım 2003'te Batı hattından alınan gazın fiyatı 150.70 dolar, Mavi Akım'dan alınan gazın fiyatı ise 124.69 dolardı. Formül değişikliği sonrası fiyat 138.00 dolarda fikslendi. Ancak, Ocak 2006 itibarıyla bu fiyat 279.96 dolara tırmandı.
Değişmeseydi ne olacaktı?
Seyhan, fiyat formülü değişmemiş olsaydı Mavi Akım'ın bugünkü fiyatının 279.96 dolar yerine 207.46 dolarda kalacağını, Batı hattından alınan gazın fiyatının 293.32 dolar olacağını söyledi. Batı hattındaki gazın iki anlaşmayla alındığını ve bunların birisinin süresinin 2010'da sona ereceğini belirten Seyhan, "Batı hattından alınan gazın fiyatı yüksek olmaya devam etseydi de Mavi Akım'ın fiyatı değiştirilmeseydi. Zira Batı hattından alınan gazın süresi 2010'da biteceği için önemi kalmayacak, Mavi Akım'dan ise 2022 sonuna kadar gaz alacağız" dedi.
İşte tartışılan formül
CHP Milletvekili Tacidar Seyhan'ın elde ettiği belgelere göre, 19 Kasım 2003'te Türkiye adına dönemin Botaş Genel Müdürü Mehmet Takiyuddin Bilgiç ve Genel Müdür Yardımcısı Rıza Çiftçi tarafından imzalanan anlaşmayla değiştirilen formül şöyle:
Formüle göre, Türkiye'nin Rusya'dan aldığı doğalgazın fiyatı Avrupa'da evlerde yakıt olarak kullanılan gasoil (G) ile sanayide kullanılan düşük kükürtlü fueloil (LSF) ve yüksek kükürtlü fueloil (HSF) fiyatlarına göre belirleniyor. Formül değişikliğiyle, söz konusu üç yakıtın toplam fiyattaki ağırlığı değiştirildi.
Gasoilin ağırlığı yüzde 15'ten yüzde 30'a, HSF'nin ağırlığı yüzde 40'tan yüzde 50'ye yükseltilirken, LSF'nin ağırlığı yüzde 45'ten yüzde 20'ye indirildi. Türkiye için olumsuzluk ise, ağırlığı artan iki yakıtın fiyatının, ağırlığı düşen yakıttan çok daha fazla artıyor olması.
Eski formül P=Pox(0.15xG/G0+0.45xLSF/LSF0+0.40xHSF/HSF1
Yeni formül P=Pox(0.30xG/G0+0.20xLSF/LSF0+0.50xHSF/HSF0
Sultanhamam hesabıyla yanıt
CHP'li Seyhan bu iddialarını salı ve çarşamba günleri TBMM Genel Kurulu'ndaki görüşmelerde de dile getirdi. Seyhan'ın iddialarını yanıtlayan Enerji Bakanı Hilmi Güler, birkaç metotla, yapılan anlaşmanın sonuçlarını hesap ettiklerini, bunların en anlaşılabilir olanını anlatacağını belirterek şöyle dedi:
"Anlaşmanın imzalandığı gün ile 31 Mayıs arasındaki fark, bizim Sultanhamam hesabı diye yapacağımız, yani, bunu (formül değişikliğini) yapmasaydık ne kadar kârımız ve zararımız olacaktı, bu hesabı kuruşu kuruşuna size ifade etmek istiyorum: 492 milyon 874 bin 619 dolar kârımız olmuştur. Bunu, bazı arkadaşlar, hesap bilmeyen arkadaşlar veya bu işlerin tekniğini bilmeyen arkadaşlar, milyarlarca dolar zarardan bahsetmişlerdi. Bunların aslı esası yoktur. Biz hesap kitap bilen insanlarız. Sadece al ya da ödeden dolayı da (zorunlu doğalgaz alım miktarının azaltılması) yine Hazine'nin hesabına göre, 14 milyar dolarlık bir avantaj sağlanmıştır." Güler, doğalgazdaki alım yükümlülüğünün azalmasıyla doğalgazla gerçekleştirilen elektrik üretiminin bir kısmını kömüre kaydırdıklarını, bu sayede elektrik maliyetlerini düşürerek zam yapmaktan kurtulduklarını söyledi.
Bilinen tek değişiklik
Enerji Bakanlığı kaynakları bugüne kadar formülde sadece (F1) olan rakamın (F0) olarak değiştirildiğini belirtiyorlardı. F1, yüksek kükürtlü yakıtın son beş yıldaki ortalama fiyatını, F0 ise aynı yakıtın o günkü fiyatını gösteriyor. Son beş yılın ortalaması düşük olduğu için hesaplama F1 ile yapıldığında payda küçülmüş olduğundan Türkiye'nin ödeyeceği fiyat artıyor. Buradaki değişiklik, formülde Türkiye lehine düzeltme yapılması anlamına geliyor. Ancak, CHP'nin iddiasına göre, formülün diğer bölümlerindeki değişiklik bu avantajı dezavantaja çeviriyor ve Türkiye'yi daha yüksek bir fiyatla karşı karşıya bırakıyor.
'Yüce Divan belgesi'
Seyhan, Türkiye'yi bugün itibarıyla 1.4 milyar dolar, uzun vadede ise 9 milyar dolarlık bir zararla karşı karşıya bırakan formül değişikliğine ilişkin anlaşma belgesinin, geleceğin Yüce Divan belgesi olacağını savundu. Buna karşılık CHP'li Seyhan, fiyat formülünde yapılan değişiklik nedeniyle 2003 Kasım ayından bugüne kadarki zararın 1.4 milyar dolar olduğunu, petrol fiyatları bu seviyesini koruduğu takdirde Mavi Akım anlaşmasının sona ereceği 2022 sonuna kadar toplam zararın 9 milyar dolar olacağını ifade etti. Seyhan, 2003'teki formül değişikliğinin bir yıl geriye dönük uygulandığını da belirterek, zarar kalemlerine bu rakamın dahil olmadığını söyledi.