Gaz maliyeti Botaş'ı vurdu

Türkiye'nin Rusya'dan aldığı doğalgazın fiyatında yaşanan artış gizlenirken gerçek Botaş'ın bilançosunda kendini gösterdi.
Haber: AHMET KIVANÇ / Arşivi

ANKARA - Türkiye'nin Rusya'dan aldığı doğalgazın fiyatında yaşanan artış gizlenirken gerçek Botaş'ın bilançosunda kendini gösterdi. Rusya'nın Botaş'a sattığı doğalgazın fiyatı iki yılda yüzde 90.6 oranında artarken, konutlara satılan doğalgaz fiyatındaki artışın yüzde 60 seviyelerinde kalması, yüksek oranlı zam beklentisini gündeme getirdi.
Türkiye, 2003 yılı kasımından önce Rusya'dan ikisi batı hattı (Ukrayna üzerinden), biri de Mavi Akım'dan olmak üzere üç anlaşmayla üç değişik fiyattan dogalgaz satın alıyordu. Batı hattından alınan doğalgazın 1000 metreküpü için anlaşmanın birinde 128 ve diğerinde 132 dolar ödeniyordu. Mavi Akım'dan alınan gazın fiyatı ise 109 dolar seviyesindeydi. 2003 yılının kasım ayında imzalanarak yürürlüğa giren anlaşmayla üç ayrı hattan alınan gazın fiyatı 123 dolar üzerinden tek fiyat olarak belirlendi.
Taraflar arasında imzalanan anlaşmaya 'petrol fiyatlarında yaşanan değişikliklerin doğalgaz fiyatına yansıtılması' hükmü de eklendi. Yani petrol fiyatı arttığı takdirde doğalgaz fiyatı da artacak, düşerse doğalgazın fiyatı da düşüş gösterecekti. Petrol fiyatlarına bağlı olarak doğalgaz fiyatlarında da bir miktar artış olduğu tahmin edilmekle beraber, gerçek fiyatın tahminlerin çok üzerine çıktığı, ancak Gazprom Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Alexander L. Medvedev'in geçtiğimiz günlerde yaptığı açıklamayla anlaşıldı. Gazprom Başkanı Alexander L. Medvedev Türkiye'nin doğalgaza 2006 yılında 260 dolar ödeyeceğini söylerken, Botaş kaynakları şu anki fiyatın 245 dolar seviyesinde olduğunu ifade etti.
İç fiyata yansımadı
Buna göre, 2003 kasımında 123 dolar olan doğalgaz alım fiyatı iki yılda yüzde 99 oranında artmış oldu. Dolar kuru ise söz konusu tarihler arasında yaklaşık yüzde 4 değer kaybederek 1.3900 YTL'den 1.3300'e geriledi. Dolar kurundaki düşüş dikkate alındığında doğalgazın Botaş'a maliyetindeki artış TL bazında yüzde 90.6 oldu. Buna karşılık, doğalgazın konutlara satış fiyatındaki artış aynı dönemde yüzde 67 oranında kaldı. Metreküp fiyatı ise 0.213880 YTL'den 0.356699 YTL'ye yükseldi.
Fatura Botaş'a mı?
Türk Lirası bazında doğalgazın Botaş'a maliyetindeki artış yüzde 90.6 olmasına karşın, doğalgazın konutlara satış fiyatındaki artışın yüzde 67 oranında kalması, Rusya'dan alınan gaz fiyatlarındaki artışın yaklaşık 24 puanlık bölümünün iç piyasaya yansıtılmadığını gösteriyor. Bir başka ifadeyle anlatmak gerekirse, doğalgaz faturasındaki artışın aynen iç piyasaya yansıtılabilmesi için ilk etapta yüzde 14 oranında zam yapılması gerekiyor. Bu durumda Botaş yetkilileri ve hükümetin önünde üç seçenek bulunuyor. Ya bu fiyat farkı iç piyasaya yansıtılmayıp Botaş'ın zarar hanesine yazılacak, ya birikmiş zam aynen iç piyasaya yansıtılacak ya da iç fiyattaki artış sınırlı tutulup yük halk ile Botaş arasında paylaştırılacak.
Rusya'dan alınan doğalgaz faturasındaki artışın yurtiçi fiyatlara aynen yansıtılmadığı Botaş'ın bilançosunda da kanıtlandı. Botaş'ın gelir-gider tablolarına göre, 'toplam satış gelirleri' 2002 yılında 4.6 milyar YTL, 2003'te 5.9 milyar YTL, 2004'te 5.4 milyar YTL ve 2005 yılının ilk dört aylık döneminde de 2.6 milyar YTL oldu. Buna karşılık, 'toplam satış maliyeti' 2002'de 3.8 milyar YTL, 2003'te 5.1 milyar YTL, 2004'te 5.2 milyar YTL ve 2005 yılının ilk dört ayında da 2.4 milyar YTL oldu.
Diğer bir ifadeyle, toplam satış maliyetinin toplam satış gelirlerine oranı 2002'de yüzde 82.8 seviyesinde iken, 2003'te yüzde 86.4'e, 2004 yılında yüzde 97.3'e yükseldi. 2005 yılının ilk dört ayında ise bu oran yüzde 92.4 olarak gerçekleşti. Ancak, 2005 yılına ilişkin gerçek durum, yıl sonu rakamlarıyla ortaya çıkacak.
Botaş'ın kârı, doğalgaz faturasındaki artışın iç fiyatlara yansıtılmamasının yanı sıra yatırımlar ve diğer faktörlerin de etkisiyle özellikle 2004 yılında hızla geriledi. 2002 yılında 775.6 milyon YTL, 2003'te de 955.5 milyon YTL brüt kâr elde eden Botaş 2004 yılında sadece 5.9 milyon YTL'lik brüt kar sağlayabildi.