Hükümet 'kayıt' diyecek

Gayri Safi Milli Hasıla'nın (GSMH) yüzde 30'u düzeyinde hesaplanan kayıt dışı ekonomi için hükümet düğmeye bastı. Maliye Bakanı Kemal Unakıtan,10 yılda kademeli olarak Avrupa Birliği'nin yüzde 8-10 düzeyindeki seviyesine gelmeyi hedeflediklerini belirtirken "Kayıt dışı mücadelesini başaramazsak bizi AB üyesi yapmazlar" dedi.

ANKARA - Gayri Safi Milli Hasıla'nın (GSMH) yüzde 30'u düzeyinde hesaplanan kayıt dışı ekonomi için hükümet düğmeye bastı. Maliye Bakanı Kemal Unakıtan,10 yılda kademeli olarak Avrupa Birliği'nin yüzde 8-10 düzeyindeki seviyesine gelmeyi hedeflediklerini belirtirken "Kayıt dışı mücadelesini başaramazsak bizi AB üyesi yapmazlar" dedi. Kemal Unakıtan, denetimde 'harcamalar'a ağırlık verileceğini, müfettiş ve hesap uzmanları kurullarının birleştirileceği mesajını verdi. Hesap Uzmanları Kurulu'nun (HUK) 60'ıncı kuruluş yıldönümünde 'Kayıt Dışı Ekonomi' tartışıldı.
Maliye Bakanı Kemal Unakıtan, panelin açılışında yaptığı konuşmada, kayıt dışı ekonomi için "Bütün dertler burada yatıyor. Bu sorun çözüldüğü zaman Türkiye daha başka bir Türkiye olacaktır" diye konuştu.
'Ona buna el açıyoruz'
Bütçe açıklarını kapatmak için ona buna el açmak durumunda kalındığına işaret eden Unakıtan "Eğer kayıt dışını halledersek hiçbir yere gitmemize gerek yok" dedi. Unakıtan, birkaç yıl önce GSMH'nın yüzde 35-40'ı düzeyindeki kayıt dışı ekonominin yüzde 30'lara indirildiğini, alınan ve alınacak önlemlerle bunun kademeli olarak 10 yılda Avrupa Birliği ülkelerindeki yüzde 8-10 seviyesine düşürüleceğini söyledi. 90 milyar dolar seviyesindeki kayıt dışı kayda alındıkça vergi oranlarında indirime gideceklerini de söyleyen Unakıtan, mücadeleyi tüm toplum olarak yapmak gerektiğini aksi halde Türkiye'nin AB'ye üye yapılmayacağını söyledi. Unakıtan, kayıt dışı ile ilgili stratejik planının hazırlandığını, uzun ve azimli çalışma gerektiren bu planın AB, Dünya Bankası ve IMF'nin "tamam" dediğini sözlerine ekledi.
Kişi başına milli gelirin hükümetleri döneminde 2 bin 200 dolardan 4 bin 500 dolara çıkartıldığını kaydeden Unakıtan, iktidarlarının ilk döneminde bunu 5 bin dolara, ikinci dönemde iktidar olmaları durumunda ise 10 bin dolara çıkarma sözü verdi.
Konuşmaların ardından Hesap Uzmanları Kurulu tarafından hazırlanan kayıt dışı ekonomi raporu açıklandı. Rapora göre, 1998-2004 döneminde kayıtdışılık oranında 7 puanlık gerileme meydana gelirken, kayıt dışılığın parasal değeri, 14 milyar dolar arttı. Kayıt dışı ekonomi nedeniyle 1998'de 3 katrilyon 423 trilyon, 1999'da 4 katrilyon 573 trilyon, 2000 yılında 5 katrilyon 691 trilyon, 2001'de ise 11 katrilyon 612 trilyon lira vergi kaybı meydana geldi. Bu rakam 2002 yılında 15 katrilyon 216 trilyon, 2002 yılında 19 katrilyon 667 trilyon, 2003-2004 yılında 22 katrilyon 524 trilyon lira olarak belirlendi.
100 milyar YTL izlemeye alındı
Hesap Uzmanları Kurulu Başkanı Mahmut Vural, kayıt dışı ile mücadelede gelişmiş ülkelerin para akışları, gelişmemiş ülkelerin ise mal akışlarını denetlediklerine dikkat çekti. Hesap uzmanlarının 2004 yılı denetimlerinde yakaladıkları 9 milyar YTL'lik matrah farkının 1.1 milyar YTL'sinin para hareketleri denetiminde ortaya çıkartıldığını belirten Vural, "Bu yıl para transferleri üzerinde inceleme artırılacak. Ankara, İstanbul, İzmir'in de yer aldığı 19 ilde 6 bin 300 banka hesabı mercek altına alındı. 100 milyar YTL tutarındaki bu hesapların, GSMH'nin 480 milyar YTL olduğu dikkate alındığında önemi ortaya çıkıyor" dedi.
DİE verilerinin baz alındığı modellemede ilk defa ekonomideki kayıt dışı oran saptandığını ve bu oranı GSMH'nın yüzde 30'u olarak açıklayan Vural, çözümün vergi sisteminde aranmaması, ticaret, icra iflas, imar iskân, mevzuatında da değişiklik gerektiğini kaydetti.
'Vergi ödemek saflık sayılıyor'
TÜSİAD Başkanı Ömer Sabancı, kayıt dışının Türkiye'nin bir numaralı sorunu ve ayıbı olduğunu, gelinen noktada vergi ödemenin ise 'saflık' olarak görülür hale geldiğini kaydederek, "Artık gelinen noktada bu Gordion düğümünü kesip atmak gerekiyor" dedi. Sabancı, Türkiye'nin kayıt dışı sorununu halletmeden, herhangi bir alandaki vizyonunu hayata geçirebilmesinin mümkün olmadığını savundu.
Kayıt dışının, Türkiye'nin gelişmesinin ve AB üyelik sürecinin önemli handikaplarından birisi haline geldiğini belirten Sabancı, kayıt dışıyla mücadeleye hemen başlamak için yeterli kararlılığın olduğunu söyledi. Sabancı, kayıt dışı ekonomide OECD ve AB'ye aday ülkeler arasında da en sorunlu ülkelerden biri konumunda bulunan Türkiye'nin bu oranlarla yüksek oranlı kayıt dışılığa sahip Afrika ve Latin Amerika ülkeleriyle aynı kategoride yer aldığına işaret etti. Sabancı, AB ülkelerinin vergi oranlarını düşürme yolunu seçmiş olmasına rağmen Türkiye'deki yüksek vergi ve sosyal güvenlik yüklerinin, kayıt dışını geçişi teşvik ettiğini söyledi.
Sık değişen yasalar kaybı artırıyor
Kayıt dışı sorununun bir diğer nedeninin sık sık değişen vergi yasaları olduğunu belirten Kemal Unakıtan, Gelir, Kurumlar ve Vergi Usul yasalarının basit ve anlaşılabilir şekilde yeni baştan hazırlıklarının sürdüğünü, önceliğin kurumlar vergisinden başlamak üzere bu yasa tasarılarının Başbakanlığa sunulacağını söyledi. Unakıtan, dolaylı/dolaysız vergi tartışmalarına değinirken, Türkiye'nin rekabet gücünü zayıflatmayacaklarını bunun için de öncelik kurumlar vergisi olmak üzere vergi oranlarını, Türkiye'ye yakın ülkelerdeki oranlara çekeceklerini sözlerine ekledi.
'Hamiline çek kalkıyor'
Unakıtan, veri tabanı sistemi ile vergisini az ödeyen mükelleflerin tespit edildiğini bunların sessiz sedasız uzlaşma kurullarına gelerek paralarını ödediklerini söylerken, 'ekonomiyi rahatsız etmemek' için yapılan denetim sonuçlarına ilişkin ayrıntılı bilgi vermekten kaçındı. Bakan Unakıtan, kayıt dışı ile ilgili olarak "Vidaları her gün biraz daha sıkacağız" demekle yetindi.
Unakıtan, bir dönem neredeyse tüm kesimlerin karşı çıktığı 'nereden buldun' sorgusunu başlatacaklarını, "Harcamalara bakacağız ve herkesten izahat alacağız gerekirse" sözleriyle duyurdu. Hamiline çek uygulamasına da yakında getirecekleri yasal düzenlemeyle son vereceklerini açıklayan Unakıtan, buna rağmen hamiline yazılan çekler için 'karapara' soruşturması yapılacağını belirtti.