Bal gibi skandal!

İki de yardımcı
Merkez Bankası kararnameleri Çankaya'dan döndü. Albaraka Türk Müdürü Adnan Büyükdeniz'i başkan, DPT Müsteşar Yardımcısı Birol Aydemir ile Merrill Lynch çalışanı Mehmet Şimşek'in başkan yardımcısı olmasını öngören kararnamenin, 23 Mart'ta hükümete iade edildiği ise dün açıklandı.
Taze bir yanıt
Atama sürecinde gelen eleştirilere, "Liyakati olanı işbaşına getiriyoruz. Bal gibi getiririm" diyen Erdoğan ve kurmaylarının, ekonomi için büyük önem taşıyan bu kararı kamuoyundan iki gün niçin sakladıkları meçhul. Erdoğan, yeni adayın Bakanlar Kurulu'nda belirleneceğini açıklamakla yetindi.
Duyan mı var?
Hükümet çevrelerine göre gizleme gerekçesi: "Piyasalar olumsuz etkilenmesin." Ancak bu, borsadaki cuma günkü düşüşten zarar görenleri tatmin edecek gibi değil. Bazı yatırımcıların iadeyi diğerlerinden önce duyarak hareket etmiş olabileceği şüphesi var.

ANKARA - Merkez Bankası'nda başkanlık ve iki başkan yardımcılığıyla ilgili atama kararnameleri Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer'den döndü. Geçtiğimiz hafta Merkez Bankası ile ilgili olarak yapılacağı öne sürülen atamalara karşı çıkanlara "Alanında liyakat sahibi olanı işin başına getiriyoruz. Bal gibi getiririm" diyerek yüklenen Başbakan Recep Tayyip Erdoğan ekonomi için çok önemli olan ve kendisine 23 Mart'ta iletilen kararları açıklamak için iki gün bekleyerek 'Bal gibi skandal'ın yaratıcısı oldu. Kamuoyu, Merkez Bankası Başkanlığı için Albaraka Türk Genel Müdürü Adnan Büyükdeniz, başkan yardımcılıkları için de DPT Müsteşar Yardımcısı Birol Aydemir ve Merrill Lynch Avrupa Ortadoğu ve Afrika Bölgesi Stratejik Araştırmalar Bölüm Başkanı Mehmet Şimşek'in önerildiğini vetolarla öğrendi. Başbakan Tayyip Erdoğan yeni adayın Bakanlar Kurulu'nda belirleneceğini açıkladı.
Merkez Bankası Başkanı Süreyya Serdengeçti'nin 14 Mart akşamı görev süresinin dolmasıyla başlayan 'atama belirsizliği' sürecinin ilk bölümü dün sona erdi. Başbakanlık, Merkez Bankası hakkındaki Bakanlar Kurulu kararnamesinin, Cumhurbaşkanlığı makamı tarafından, uygun görülmediği gerekçesiyle onanmadığını ve iade edildiğini bildirdi.
'Bilgi gizlenmemeliydi'
Başbakanlık Basın Merkezi'nden dün sabah yapılan, yazılı açıklamada şöyle denildi:
"Merkez Bankası yönetimi hakkındaki Bakanlar Kurulu kararnamesi, Cumhurbaşkanlığı Makamı tarafından uygun görülmediği gerekçesiyle onanmamıştır. Merkez Bankası Başkanlığı'na Adnan Büyükdeniz'in, başkan yardımcılıklarına ise Mehmet Şimşek ve Birol Aydemir'in atanması yönünde Cumhurbaşkanlığı makamının onayına sunulan Bakanlar Kurulu kararnamesi, 23 Mart 2006'da iade edilmiştir."
Hükümetin Cumhurbaşkanı'nın veto kararını iki gün saklaması piyasaların gündemini uzun süre işgal edecek. Çünkü bu tavır saydamlık ve iyi yönetişim ilkelerine tümüyle ters. Hiçbir kamu otoritesinin, gerekçesi ne olursa olsun böyle bir gelişmeyi saklaması mazur görülemez. Hükümete yakın çevreler her ne kadar kararın duyurulmasındaki gecikmeyi 'piyasaları etkilememesi için cumartesi günü beklendi' sözleriyle açıklasalar bile bu gerekçe özellikle cuma günü İMKB'deki düşüşten olumsuz etkilenenleri tatmin etmeyecek. Cuma günü İMKB Endeksi 1490 puanlık bir bant içinde hareket etti ve günü 1250 puan düşüşle 43 bin 273 puandan kapattı. Yani yüzde 2.3 oranında değer yitirdi. Gazeteler Cumhurbaşkanı'nın veto kararından haberdar olmadıkları için cumartesi sabahı, cuma günkü düşüşü yabancı yatırım kuruluşlarının Türkiye ile ilgili endişeleri dile getiren raporlarına ve Citigrup'un "Türk hisselerinden çıkın" açıklamasına bağladılar.
'Yeni aday göndereceğiz'
Ancak şimdi akıllara başka bir olasılık da geliyor. O da perşembe günü Başbakanlığa ulaşan veto kararıyla ilgili bilgilerin bu piyasalarda iş yapan birilerinin eline geçmiş ve bu bilgiyi diğer yatırımcılardan önce duymuş olanların borsada satış yapmaları.
Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, partisinin İstanbul Güngören İlçe 2. Olağan Kongresi'nden ayrılırken, soruları yanıtladı. Başbakan Erdoğan "Cumhurbaşkanı Sezer'in, Adnan Büyükdeniz ile ilgili kararnameyi iade etmesini nasıl değerlendiriyorsunuz?" sorusu üzerine şunları söyledi:
"Sayın Cumhurbaşkanı'na, bu tür boşalmalar olduğu zaman yasalar çerçevesi içinde Bakanlar Kurulu kararıyla teklifimizi yaparız. Bu teklifimiz de aynı şekilde yapılmıştır. Teklifimiz yapıldıktan sonra sayın Cumhurbaşkanımız, 'uygun görülmediği' gerekçesiyle iade etmiştir.". Erdoğan, "iade gerekçesi var mı?" sorusuna da "hayır" yanıtını verdi. "Bundan sonraki süreçte ne yapılacağının" sorulması üzerine ise Başbakan Erdoğan, "Yeni adayımızı göndereceğiz. Bakanlar Kurulu olarak aramızda kararlaştırıp göndereceğiz" dedi. Erdoğan yeni aday konusunda bilgi vermedi.
Başbakan Erdoğan, konuşmasında CHP Genel Başkanı Baykal'a çok sert eleştiriler yöneltti. Erdoğan şunları söyledi:
'Aklını kendine sakla'
"Geldiğimizden bu yana TMSF ile yaptığımız çalışmalar, hortumcularla verdiğimiz mücadele ortadadır. Soruyorum, yolsuzluklar zincirinin içinde 22 banka fona devredilirken neredeydiniz? Bu dönem fona devredilen banka var mı? Bunun hesabını yapın bir de. Ana muhalefet partisi her şeye muhalefet eder, huyudur. Şimdi de çıkmış sayın Baykal, Merkez Bankası ile ilgili akıl veriyor. O aklı sen kendine sakla.
Sen git partini yönet. Herkes kendi işini bilsin. Merkez Bankası'na nasıl atama yapılacağını, Anayasa, kanunlar belirlemiştir. Hükümet atamayı, bunun verdiği yetkiye göre yapar. Olay, merci bellidir. Buna göre süreç devam eder. Kalkıp da adeta ülkeyi yönetme havalarına girme. Çünkü bugüne kadar attığın hiçbir şey tutmadı. Bundan sonda da tutmayacak. Küçüldükçe küçülüyorsun. Sen partini korumaya bak. Sayın Baykal gibi bir anamuhalefet liderine sahip olduğumuzdan dolayı mutluyum."
Cumhurbaşkanı bağımsızlığı gözetti
Hukukçulara göre başkan yardımcılıklarına yapılan atamaların veto edilmesinde bu kararların Merkez Bankası'nın bağımsızlığının ruhuna aykırı olması yatıyor. 2001'den önce Merkez Bankası başkan yardımcıları ilgili bakan, başbakan ve cumhurbaşkanının üçlü imzasıyla atanabiliyordu. Ancak Merkez Bankası'na bağımsızlık getiren yasa, başkana da yardımcılarının seçiminde söz hakkı verdi. Yeni yasaya göre başkan yardımcılarının atamasında başkanın önermesi ve üç makamın da onayı şart. Bugün Merkez Bankası Başkanı vekâleten atanmış bir isim. Ancak vekiller de asillerin yetkilerine sahip oldukları için başkan yardımcılıklarına yapılan atama yasalara aykırı değil. Ancak etik açıdan pek de kabul edilebilir bir durum olmadığını söylemek gerekiyor. Çünkü Başçı, kendisinden sonra gelecek ve görevi asaleten üstlenecek kişinin yardımcısını seçmiş oluyor. Bu da Merkez Bankası'nın bağımsızlık ruhuna aykırı. Sezer'in başkan yardımcılarını vetosunun altındaki neden de bu.
Hükümetin elini çabuk tutmaması durumunda Merkez Bankası'nın günlük işleyişinde birtakım sıkıntılar ortaya çıkacak. Çünkü Merkez Bankası İdare Komitesi, başkan ve dört başkan yardımcısından oluşuyor. Karar alabilmesi için üç kişi gerekiyor. Başkan yardımcılarından 4 Haziran'da emekliye ayrılacak olan Şükrü Binay izin kullanıyor. Fatih Özatay 4 Nisan'da emekliye ayrılıyor. Sedef Ayalp emekliye ayrıldı. Eğer Özatay'ın da ayrılacağı 4 Nisan'a kadar başkan yardımcılıklarına vekâleten de olsa atama yapılamaması durumunda İdare Komitesi'nde vekil başkan Erdem Başcı ile vekil başkan yardımcısı Rifat Günay kalacak. Bu durumda bankanın günlük işleyişinde de sıkıntılar ortaya çıkacak.
Türban sınavını geçtiler
Adnan Büyükdeniz'in veto edilmesi Merkez Bankası'ndaki belirsizliği artıracak. Büyükdeniz'in veto nedeni bilinmiyor. Eşinin türbanlı olması ve Albaraka Türk gibi faizsiz bankacılık yapan bir kuruluştan gelmesi muhtemel nedenlerin en güçlüleri olarak gösteriliyor. Hükümet bu kez Sezer'in onaylayacağı isim arayışında daha titiz olacak. Yani kararnamesi Köşk'e gönderilecek adayın kesinlikle 'türban sınavı'nı geçmiş olması şart. Halen vekil başkanlık yapan Erdem Başçı'nın bu sınavı geçmesi pek mümkün değil. Çünkü eşi türbanlı.
O zaman geriye Sezer'in daha önce Hazine Müsteşarlığı'na atanmasına onay verdiği Halil İbrahim Çanakçı ile önce Sermaye Piyasası Kurulu üyeliğine, sonra da TMSF Başkanlığı'na atanmasına onay verdiği Ahmet Ertürk var. Ancak Çanakçı, Ertürk'e göre biraz daha avantajlı. Çünkü eşi türbanlı değil. TMSF Başkanı Ertürk ise eşinin türbanlı olmasına rağmen başarılı çalışmaları nedeniyle Sezer tarafından bilinen bir isim.
Merkez Bankası Başkanlığı'na kim getirilirse getirilsin halen vekil başkanlık yapan Başçı'nın önemi azalmayacak. Çünkü Serdengeçti döneminde para politikası konuları bu işi Türkiye'de en iyi bilen isimler arasında sayılan başkan yardımcıları Fatih Özatay ile Erdem Başçı tarafından götürülüyordu. Yeni başkanın kadrosunda emekli olacağı için Özatay bulunmayacak. Başçı'nın ise önümüzdeki dönemde kurumda kalıp kalmayacağı belli değil. Ancak Başçı Merkez Bankası Başkan Yardımcısı olarak devam ederse, yeni başkanının bir anlamda eli ayağı ve belki de hemen her sözünü dinlediği kişi olacak.