İşçi azaldı ama üretim arttı

Özel sektöre devredilen şirketlerdeki işçilerin yaklaşık üçte biri işini kaybetti. Buna rağmen teknolojik gelişmelerin etkisiyle bu şirketlerin üretimi arttı.
Haber: AHMET KIVANÇ / Arşivi

ANKARA - 1986 yılından bu yana devam eden özelleştirmeler sonucu 19 bin 592 işçinin bordrosu devletten özel sektöre devredilirken, özelleştirilen KİT'lerdeki 16 bin 989 kişi de devlette kaldı. Devletten özel sektöre asıl işçi devri ise Telekom ve Tüpraş'ın özelleştirme işlemlerinin tamamlanmasıyla gerçekleşecek. İki kuruluştan yaklaşık 26 bin kişinin özel sektöre geçmesi bekleniyor.
Özelleştirilen kuruluşlarda işçi sayısı, sektörlere göre değişmekle birlikte önemli ölçüde azaldı. Ancak işçi başına üretim, teknolojideki gelişmelerin de etkisiyle arttı. Çimento sektöründe özelleştirme öncesi işçi başına 1389 ton olan çimento üretimi, özelleştirme sonrasında 3 bin 394 tona yükseldi.
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı'ndan (ÖİB) elde edilen bilgilere göre, 1986 yılından bugüne kadar gerçekleştirilen özelleştirme uygulamaları çerçevesinde toplam 19 bin 592 işçi alıcı firmalara devredilmek suretiyle kamudan özel sektöre geçti. Devlet, özelleştirmeler sonucunda 1995-2005 döneminde işçilere 101 milyon YTL iş kaybı tazminatı ödedi. Toplam 16 bin 989 personel de başka kurumlara nakledilmek üzere Devlet Personel Başkanlığı'na aktarıldı.
Telekom'da durum
En büyük işçi devri 2 bin 251 kişiyle Petrol Ofisi'nde yaşanırken, onu 2 bin 163'le Havaş izledi. Özelleştirme dolayısıyla devletten özel sektöre esas işçi devri ise bundan sonraki özelleştirmelerde gerçekleşecek. Yaklaşık 57 bin 699 personel bulunan Türk Telekom'un özelleştirme işleminin tamamlanmasıyla 22 bin dolayında işçinin özel sektöre geçmesi bekleniyor. Geri kalan 26 bin dolayındaki personelin bir kısmının emekli olması, büyük kısmının da başka kurumlara nakledilmek üzere Devlet Personel Başkanlığı'na aktarılması söz konusu. Tüpraş'taki 5 bin 162 personelden memur olan 790'ı dışındaki personelin tamamına yakın bölümü de özel sektöre devredilecek. Erdemir ise zaten özel şirket statüsünde olduğu için özelleştirme sonrası devletten özel sektöre işçi devri söz konusu olmayacak.
Verimlilik arttı
Özelleştirmenin işçilere yaramadığı bir gerçek. Özel sektöre devredilen Et Balık (EBK), orman ürünleri (ORÜS), SEKA, Sümer Holding işletmeleri ve limanlardaki işçilerin yaklaşık üçte biri işini kaybetti. Bazı sektörlerde işini kaybedenlerin sayısı çok daha yüksek rakamlara ulaştı.
Özelleştirme birçok işçiyi işinden ederken, aradan geçen sürede teknolojide yaşanan gelişmenin de etkisiyle, özelleştirilen şirketlerdeki verimliliğin büyük ölçüde arttığı gözlendi. Bu durumun en bariz yaşandığı alan ise çimento sektörü oldu. Çimento sektöründe özelleştirme öncesinde 6 bin 403 işçi ile 8.9 milyon tonluk çimento üretimi yapılırken, özelleştirme sonrasında 3 bin 529 işçiyle yapılan üretim 12 milyon tona ulaştı. Bir başka ifadeyle işçi başına 1389 tonluk üretim 3 bin 394 tona ulaştı. Özelleştirilen 15 et kombinasından sekizinde üretim faaliyeti özelleştirme sonrasında durdu. Faaliyetine devam eden 7 kombinada ise çalışan sayısı 747'den 524'e düştü. Buna karşılık, bu fabrikalardaki yıllık et üretimi ise 19 bin 750 tondan 35 bin 560 tona yükseldi. Çeşitli alanlarda faaliyet gösteren şirketlerden 61'inde özelleştirme sonrasında üretim artışı olurken, bunların 33'ünde üretim düşüşü yaşandı.