'İSO 500'de kriz yılı satışlar, ihracat ve istihdam düşerken, kâr yüzde 10.8 arttı

'İSO 500'de kriz yılı satışlar, ihracat ve istihdam düşerken, kâr yüzde 10.8 arttı
'İSO 500'de kriz yılı satışlar, ihracat ve istihdam düşerken, kâr yüzde 10.8 arttı

İstanbul Sanayi Odası nın 42 yıldır aralıksız olarak açıkladığı İSO 500 listesinde Tüpraş beş yıllık liderliğini 2009 da da sürdürdü. Tüpraş, en fazla k r eden kuruluşlar arasında da ikinci oldu. FOTOĞRAF: SERDAR ÖZSOY

*15.5 milyar lira üretimden satış geliriyle Tüpraş yine Türkiye'nin en büyük sanayi kuruluşu. 2008'de kâr ve zarar toplamında dibe çakılan EÜAŞ ise kârda lider oldu
*Araştırmada, 500 şirketin krizde üretimden satışları yüzde 13.1, ihracatı ve istihdamı da ciddi oranda düşerken, kârlılıkta ise yüzde 10.8'lik artış dikkat çekti

İSTANBUL - İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) 42 yıldır aralıksız olarak hazırladığı ve İSO Yönetim Kurulu Başkanı Tanıl Küçük tarafından açıklanan ‘Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu’ (İSO 500) araştırmasının 2009 sonuçlarına göre, Tüpraş 2005 yılından beri sürdürdüğü liderliğini 2009’da da korudu. Araştırma, ekonominin önemli ölçüde küçüldüğü 2009’da İSO 500’de de satışların ciddi oranda düştüğünü ancak daha önceki krizlerden farklı olarak kârlılık ve katma değerin ise, iyileştiğini gösteriyor. Rapora göre 2009’da 500 büyük şirketin üretimden satışları yüzde 13.1 düşerken kârlılık ise, yüzde 10.8 arttı. İSO Başkanı Tanıl Küçük, şirketlerin kârlılık oranlarında yaşanan bu artışı faiz oranlarındaki düşüş, TL’nin değer kazanması gibi nedenlerle azalan finansman giderlerine bağladı.
İSO 500 listesinde, satış vergileri hariç net üretimden satışlarda 15 milyar 495 milyon 595 bin 133 lirayla Tüpraş listede birinci sırayı alırken, bunu 6 milyar 527 milyon 417 bin 392 ile Elektrik Üretim A.Ş (EÜAŞ) ve 5 milyar 473 milyon 800 bin 40 lirayla da Oyak-Renault izledi. Tüpraş, sıralamada 2009 yılında ilk sırada yer alırken, toplam üretimden satışlar içerisindeki payı yüzde 11.4’ten 7.4’e geriledi. Araştırmada, 2009 yılındaki özellikle dünya emtia ve ham petrol fiyatlarındaki gerilemenin etkisinin bu sonuçta etkili olduğu belirtildi.

İlk 15’in ikisi kamudan
485 özel, 15 de kamu kuruluşunun yer aldığı İSO 500’de ilk 10 kuruluş arasında tek kamu kuruluşu EÜAŞ oldu. 2008 yılında 7’nci sırada bulunan Arçelik 2009 yılında 4’üncü sıraya yükselirken, beşinci sırada ise Tofaş yer aldı. 2008 yılında 3’üncü sırada yer alan Ford, 2009 yılında 6’ncı sıraya gerilerken, 7’nci sırada Ereğli Demir ve Çelik, 8’inci sırada Aygaz, 9’uncu sırada Vestel Elektronik ve 10’uncu sırada bulunduğu belirtildi. Bu sonuçlara göre, 2009 yılında ilk 15 sanayi kuruluşu içinde iki kamu ve 13 özel kuruluş yer aldı.

EÜAŞ kârda 500 sıra atladı
Araştırmaya göre, 2008 yılında 652.4 milyon lira zarar ederek kâr ve zarar toplamında 500’üncü sırada yer alan EÜAŞ, 2009’da 1 milyar 423 milyon 726 bin 131 lirayla en fazla kâr eden sanayi kuruluşu oldu. En fazla kâr eden ilk üç kuruluştan ikincisi 776 milyon 931 bin 357 lira dönem kârıyla önceki yılın dördüncüsü Tüpraş olurken, üçüncü sırayı da 673 milyon 939 bin 460 lirayla önceki yılın ikincisi Philsa Philip Morris aldı. 2009 yılında en fazla kâr eden ilk 10 içinde yedi özel, üç de kamu kuruluşu bulunuyor. 

İhracat Oyak-Renault’nun
Araştırmaya göre, kârlılıkta ilginç sonuçlar da ortaya çıktı. Özel kuruluşlar kârlılık sıralamasında, 2008 yılında 25’inci sırada yer alan Arçelik, 2009’da dördüncülüğe yükseldi. 2008 sıralamasında 34’üncü sırada bulunan Petrol Ofisi altıncılığa, 30’uncu sırada yer alan BSH Ev Aletleri de yedinciliğe yükseldi. Sıralamada sekiz ve 10’uncu sıralarda yer alan iki özel kuruluş ise isimlerinin açıklanmasını istemedi.
En fazla ihracat yapan ilk üç kuruluş ise 3 milyar 12 milyon 429 bin dolarla Oyak-Renault, 2 milyar 38 milyon 704 bin dolarla Ford Otomotiv, 2 milyar 4 milyon 257 bin dolarla Tofaş olarak sıralandı. İhracatta son yıllarda da olduğu gibi ilk 10’un tamamı yine özel sektör kuruluşlarından oluştu.
2008 yılı ihracatında ilk sırada yer alan Tüpraş ise, 2009’da dördüncü sıraya geriledi. 2009’da İSO 500’ün ihracatında son iki yıldır olduğu gibi ilk sırada yüzde 27.5’lik payla taşıt araçları sanayi yer aldı. İkinci sırada yüzde 18’lik payla metal eşya, makine-teçhizat ve mesleki aletler sanayi, üçüncü sırada ise yüzde 17.8’lik payla ana metal sanayi bulunuyor. 

İhracat yüzde 31.7 düştü
İSO 500 kuruluşlarının ihracatı 2009 yılında 2008’e göre yüzde 31.7 azaldı. 2009 yılında İSO 500’de alt sektörler itibarıyla ihracat değişim oranları incelendiğinde bir tek gıda, içki ve tütün sanayinde yüzde 1.1 artış olduğu, diğer tüm alt sektörlerde değişen oranlarda azalışlar gerçekleştiği görüldüğü kaydedildi. 2009 yılı ilk İSO 500 toplam ihracatı içinde en yüksek paya sahip olan alt sektör yüzde 27.5 ile taşıt araçları sanayi olurken, bu sektörün 2009 yılındaki ihracat düşüş oranı yüzde 29.2 seviyesinde gerçekleşti.
İSO 500 kapsamında yer alan yabancı sermaye paylı kuruluş sayısının 2007 yılında 143, 2008’de 148’den 2009’da 153’e yükseldiği dile getirilen rapora göre, yabancı sermayeli kuruluşların İSO 500’de üretimden satışlar içindeki payı ise yüzde 33.4 oldu.

2008’den farklı 88 şirket
Öte yandan listede geçen yıl olmayıp da bu yıl yer alan 88 şirket var. Bu şirketlerin çoğunluğu ismini açıklamıyor. İSO 500’de 2005 yılında 136, yabancı sermaye paylı kuruluş yer alırken, 2009 yılında bu sayı 153’e çıktı. (Radikal)

Boydak, listeye yedi şirketle girdi
İSO 500 listesinde Kayseri sanayiinin büyüklerinden Boydak Holding de yedi şirketiyle yer aldı. Holdingin şirketlerinden Boytaş A.Ş, 123’üncü sıradan 78’inci sıraya yükseldi. Boydak Holding İSO 500 listesinde İstikbal, Boytaş, HES Kablo, Merkez Çelik, Boyteks, Boyçelik ve Form Sünger markalarıyla yer aldı. Boydak Holding ayrıca dört markasıyla bir önceki yıla göre bu sene yükselme gösterdi. Ayrıca listede, 14 Kayserili firma da yer aldı. Geçen yıl 118’inci sırada olan Kayseri Şeker Fabrikası, bu yıl 58’inci sıraya yükseldi. Kayseri’den listeye girenler: Kayseri Şeker Fabrikası A.Ş, Boytaş Mobilya San. ve Tic. A.Ş, HES Hacılar Elektrik San. ve Tic. A.Ş, Merkez Çelik San. ve Tic. A.Ş, Orta Anadolu
Tic. ve San. İşl. T.A.Ş, İstikbal Mobilya San. ve Tic. A.Ş, Keskinkılıç Gıda San. ve Tic. A.Ş, Boyteks Tekstil San. ve Tic. A.Ş, Boyçelik Metal San. ve Tic. A.Ş, Has Çelik ve Halat San. Tic. A.Ş, Kumtel Dayanıklı Tük. Mal. A.Ş, Yataş Yatak ve Yorgan San. Tic. A.Ş, Karsu Tekstil Sanayii ve Tic. A.Ş, Form Sünger ve Yatak San. Tic. A.Ş.”

İSO 500’de istihdam 311 bin kişi eridi
42 yıldır aralıksız olarak Türk sanayisinin en büyük şirketlerini açıkladıklarını belirten İSO Başkanı Tanıl Küçük, 2008’in son çeyreğinde şiddetlenen krizin gelecek kaygılarını artırdığını söyledi. Bunun da iç ve dış talebi durma noktasına getirdiğini ifade eden Küçük, ihracattaki yüzde 22’lik düşüşe dikkat çekti. 2008 Ağustos’tan 2009 Ekim ayına kadar sanayi üretiminin 14 ay boyunca aralıksız küçüldüğünün altını çizen İSO Başkanı, “Bu da sanayi istihdamını olumsuz etkiledi. 2009’da İSO 500’de çalışan sayısı bir önceki yıla göre yüzde 5.1 azaldı, 311 bin kişi işini kaybetti. 

23 şirket ismini vermek istemedi
İSO 500’de şirketlerin kârlılık oranları artarken listede ismini ve bilgilerini açıklamayan kuruluş sayısındaki artış da dikkat çekti.
Önceki yıl 17 şirketin gizli kaldığı listede bu yıl 23 şirket isim ve bilgi açıklamadı. Dileklerinin listede gizliliğin kalkması olduğuna dikkat çeken İSO Başkanı Tanıl Küçük, “Geçen yıl da bunun mesajını vermiştik. Ama kriz yıllarında bunu çok yaşıyoruz. Bir de bu yıl kârlılığın artması da şirketleri isimlerini açıklama konusunda korkutmuş olabilir. Biz buna gerek olmadığını, çekinecek bir şey olmadığını söylüyoruz” diye konuştu. 

‘Makro ekonomiyle çelişkili olabilir...’
Tanıl Küçük, yaptığı değerlendirmede İSO 500’ün, ilk anda 2009 yılındaki makro ekonomik durumla çelişkili olduğu izlenimi veren sonuçlarının aslında ekonomi ve sanayiyle ilgili pek çok önemli gerçeği ve aksaklığı ortaya koyduğuna dikkat çekti. Borçlanma politikalarının sanayi kuruluşlarının kârlılığı üzerindeki belirleyici öneminin ortaya çıktığını belirten Küçük, şöyle devam etti: “Maliyetlerdeki, finansman giderlerindeki düşüş yurtdışı borçlanmadan kaynaklanıyorsa, bunların ekonomimize maliyetleri sorgulanmalıdır. İhracat düşerken kârlılık artıyorsa, şirketlerimiz iç ve dış piyasa fiyat stratejilerini gözden geçirmelidir. Sanayi tüm sorunlarına karşı ayakta kalmaya çalışıyor. Elinden geleni yaptığını da gösteriyor. Ancak kontrolümüzde olmayan dışsal koşullar, 2009’da sanayi kuruluşlarının lehine işledi.”

‘Yapısal reformlar tekrar gündeme gelmeli’
Sanayicinin sorunlarının kalıcı olarak çözülmesinin, daha güçlü ve dayanıklı hale getirilmesinin ancak yapısal reformlarla mümkün olacağına dikkat çeken Küçük, “Kazanımların kalıcı hale gelmesi, potansiyelimizin harekete geçmesi için hedefimiz yapısal değişim olmalı. Başta finansman imkânlarının iyileştirilmesi olmak üzere, kriz nedeniyle gündemden düşen yapısal reformların yeniden gündeme gelmesi ve süratle hayata geçirilmesi lazım” diye konuştu.