İşsizin parası Hazine'ye çalışıyor

2 milyon 436 bin işsizden sadece 99 bin 664'ü İşsizlik Sigortası'ndan faydalandı. 21.2 milyar YTL'lik fondan 987.5 milyon YTL dağıtıldı. Çarpıklığın nedeni: Başvuru şartları çok ağır.
Haber: AHMET KIVANÇ / Arşivi


Büyütmek için tıklayınız

ANKARA - Türkiye'de 2 milyon 436 bin kayıtlı işsiz bulunurken, kaynakları 21.2 milyar YTL'ye ulaşan İşsizlik Sigortası Fonu'ndan aylık alanların sayısının 99 bin 664 kişide kalması kafa karıştırıyor. İşçi, işveren ve devletin her ay 213 milyon YTL prim yatırmasına karşın, fondan işsizlere yapılan aylık ödeme 31 milyon YTL'de kalıyor. Fon ayrıca her ay 250 milyon YTL dolayında ise faiz geliri elde ediyor.
Türkiye İş Kurumu (İş-Kur) tarafından yönetilen İşsizlik Sigortası Fonu'nda temmuz sonu itibarıyla, toplam 21 milyar 226 milyon YTL para birikti. Bu paranın 6.7 milyarı işçi ve işverenden her ay kesilen primlerden, 2.3 milyarı da kanun uyarınca devletin fona yaptığı katkıdan oluşuyor.
Cezalar da etkiliyor
2000 yılında kurulan fonda toplanan primlerin nemalandırılması sonucu bugüne kadar 13 milyar YTL faiz geliri elde edildi. Böylece, idari para cezalarıyla birlikte fonun toplam gelirleri 22 milyar 254 milyon YTL'ye ulaştı.
Buna karşılık fondan bugüne kadar yapılan harcamaların toplamı 1 milyar 28 milyon YTL'de kaldı. Bu paranın 987.5 milyon YTL'si işsizlere yapılan işsizlik ödemeleri ve yeni meslek edinmeleri için gerçekleştirilen eğitim harcamalarından oluştu.
Ücret Garanti Fonu sistemi çerçevesinde, kapanan işyerlerinde ücret alacakları kalan kişilere ise 4.3 milyon YTL ödendi. Geri kalan 35 milyon YTL'lik bölüm ise, hükümetin bu yıl uygulamaya koyduğu, 1 Ocak 2006 tarihinden sonra ihraç edilen devlet iç borçlanma senetlerinden stopaj alınması uygulaması kapsamında devlete vergi olarak geri döndü.
Fon için her ay işçilerin prime esas kazançları üzerinden yüzde 2 oranında işveren, yüzde 1 oranında sigortalı payı kesiliyor ve Hazine tarafından da yüzde 1 oranında devlet payı ödeniyor.
Faizden de kazandı
Örneğin bu yılın temmuz ayında fona işçi ve işveren payı olarak 167 milyon YTL, Hazine payı olarak da 55.7 milyon YTL yatırıldı. Fon ayrıca 249 milyon YTL faiz geliri elde etti. Gecikme cezalarıyla birlikte fonun temmuz ayındaki toplam geliri böylece 477.9 milyon YTL'ye ulaştı.
Buna karşın fon, işsizlik aylığı, iş edindirme kursları gibi maksatlarla 31 milyon YTL para harcadı. Temmuzda devlete yapılan stopaj ödemesi ise 22 milyon YTL.
Bir başka ifadeyle, işsizlere doğrudan yapılan aylık harcamalar, Hazine tarafından ödenen devlet payı ve faiz gelirleri bir yana bırakıldığında bile, sadece işçi ve işveren payı olarak kesilen 167 milyon YTL'nin yüzde 18'i seviyesinde. Aylık giderler ise aylık toplam gelirlerin yüzde 11'i seviyesinde bulunuyor.
Yararlanma koşulu ağır
İşsiz kalan bir işçinin İşsizlik Fonu'ndan yararlanabilmesi için son üç yıl içerisinde en az 600 gün prim ödeyerek, son 120 gün kesintisiz çalışmış olması ve kendi istek ve kusuru dışında işini kaybetmiş olması gerekiyor. Bu koşulları yerine getiren kişiye ise en fazla altı ay süreyle işsizlik yardımı yapılıyor. Ancak, son üç yılda 900 gün prim ödeyenlere sekiz ay, 1080 gün prim ödeyenlere ise 10 ay işsizlik parası ödeniyor.
Büyük haksızlıklardan biri de, işsizlik yardımının net asgari ücretle sınırlandırılması oluşturuyor. Bir başka anlatımla, aylık 1500 YTL üzerinden işçi ve işveren payı olarak ayda 45 YTL ödeyen de aynı miktarda işsizlik yardımı alıyor, 750 YTL aylık brüt kazanç üzerinden 22.5 YTL prim ödeyen de aynı yardımı alıyor.
'Paraya boğuldu' itirafı
İşsizlik Sigortası Fonu'nun mali bilançoları üzerinde her yıl bağımsız denetim yapan Rehber Yeminli Mali Müşavirlik firması 2004 yılı verileri üzerinden geçen yıl ayrıca bir aktüeryal denge raporu hazırladı. Denetim firması uluslararası kriterler ve Türk ekonomisinin 80 yıllık gelişimini dikkate aldı ve Türkiye'nin uzun dönemli bir ekonomik krize girdiği, fona prim ödeyen işçilerin olağanüstü bölümünün aynı anda işsiz kaldığı gibi bütün riskler gerçekleştiğinde dahi fonun 2004 yılı itibarıyla yüzde 55 fazla verdiğini hesapladı.
Hazine'ye yaradı
Fonda biriken paranın yüzde 99.5'ini oluşturan 20.5 milyar YTL'lik bölümü devletin borçlarını finanse etmek için Hazine tarafından ihraç edilen tahvil, bono gibi devlet iç borçlanma araçlarına yatırılmış durumda.
İşsizlik Sigortası Fonu'nun diğer işlevi ise, Uluslararası Para Fonu'na verilen yüzde 6.5'lik faiz dışı fazla (FDF) hedefinin tutturulmasındaki rolü. IMF'ye verilen taahhütlere göre, Fonun 'faiz dışı gelirleri ile faiz dışı harcamaları' arasındaki fark, Türkiye'nin FDF hesabında dikkate alınıyor.
İlave önlemden kurtuldu
Örneğin 2005 yılında KİT'ler dahil FDF hedefi 30.5 milyar YTL idi. Fonun faiz dışı gelirleri ile faiz dışı giderleri arasındaki fark ise 1.7 milyar YTL oldu. Eğer fon olmasaydı hükümet FDF hedefini tutturmak için 1.7 milyar YTL'lik ilave önlem almak zorunda kalacaktı. Bu durum da hükümetin İşsizlik Fonu'ndan yararlanma koşullarını yumuşatmasını ve aylık miktarını artırmasını engelliyor. Bu nedenle fona para ödeyenler işsiz kaldığında yeterli maaş alamıyor.