Kaldı Samsun-Ceyhan: Asrın projesi tamama erdi

Azeri petrollerini Akdeniz'den dünyaya açacak Ceyhan Terminali görkemli törenle açıldı. Sırada, Kazak ve Rus petrollerini Karadeniz'den Akdeniz'e indirecek Samsun-Ceyhan var. Projenin Şubat 2007'de inşaat aşamasına gelebileceği belirtiliyor.
Haber: DENİZ ZEYREK / Arşivi
TARIK IŞIK / Arşivi

ADANA - Yüzyılın projesi sayılan 3.6 milyar dolarlık yatırımla gerçekleştirilen Bakü-Tiflis-Ceyhan Ham Petrol Boru Hattı (BTC) Projesi resmen tamamlandı ve Ceyhan Terminali önemli bir aktör olarak dünya petrol piyasasına ilk adımını attı. Tam kapasiteyle çalışmaya başladığında günde 1 milyon varil petrolün ulaşacağı BTC hattını, Kazak ve Rus petrollerini Karadeniz'den Akdeniz'e indirecek olan Samsun-Ceyhan Petrol Boru Hattı izleyecek. Projenin çok hızlı ilerlediği ve 2007 Şubat ayında inşaat aşamasına gelebileceği belirtildi. Rusya'nın törene üst düzey katılımının olmaması dikkat çekti.
BTC Projesi dün Ceyhan'da yapılan görkemli törenle resmen devreye girdi. Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer ve Başbakan Tayyip Erdoğan'ın ev sahipliğindeki törene Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Gürcistan Cumhurbaşkanı Mihail Saakaşvili'nin yanı sıra 32 ülkeden üst düzey temsilci katıldı. Tören nedeniyle olağanüstü güvenlik önlemleri alındı. Devlet Başkanı, Başbakan ve bakanların açılış töreni için geldiği Adana İncirlik Hava Üssü'ne giriş yapan araçlar K- 9 köpekleriyle arandı.
'Akdeniz'in yıldızı'
Konuklarını "Akdeniz'in yükselen yıldızı Ceyhan'a hoş geldiniz" diye selamlayan Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, BTC ve yapılması düşünülen projelerle Ceyhan'ın enerji ticaret merkezi haline geleceğine dikkat çekti. Sezer, özetle şu mesajı verdi:
"Ülkemiz, petrol ve doğalgaz varlıkları nedeniyle dünyanın yeni stratejik bölgelerinden Avrasya'nın ortasında, enerji iletim yollarının kesiştiği noktadadır. Bu nedenle, yeni küresel enerji haritasının merkezindedir. Doğu-Batı Enerji Koridoru'nu oluşturan tasarılar, bölgede güvenlik ve barışın geliştirilmesi ve ekonomik kalkınmanın sağlanması yolunda stratejik atılımlardır. Ceyhan Terminali'nin, gelecek yıllarda daha da önemli rol oynayacağına inanıyoruz. 28 yıldır Irak petrolünü dünya pazarlarıyla buluşturan bu terminal, BTC'nin bağlanmasıyla, artık Hazar petrolünün de dünya pazarlarına açıldığı bir kapı görevini yerine getirecektir. Ceyhan terminali, Samsun-Ceyhan petrol boru hattının gerçekleşmesiyle büyük bir enerji ticaret merkezine dönüşecektir. Kazak petrolünün, Azeri petrolüyle BTC'den Akdeniz ve dünya pazarlarına güvenli ve ekonomik biçimde taşınacak olması, Doğu-Batı Enerji Koridoru'nun güçlenmesine, işbirliği ve güvenin yaygınlaşmasına ek katkı sağlayacaktır."
'Mühendislik harikası'
BTC'yi "Başarı öyküsü, dünyanın en büyük projesi, mühendislik harikası" sözleriyle anlatan Başbakan Erdoğan, "BTC, 21. yüzyılın İpek Yolu sayılan doğu-batı enerji koridorunun en önemli unsurudur. Son derece hayatidir. 2030'a kadar enerji ihtiyacı yüzde 60 artacak" dedi. Projenin İstanbul ve Çanakkale boğazlarının güvenliği için de önemli olduğuna dikkat çeken Erdoğan, Ceyhan'ın bölgenin en güvenilir enerji terminali haline geleceğini vurguladı. Erdoğan, BTC'nin taşıdığı bir mesajın da çok taraflı işbirliğinin karakterinde gizli olduğunu belirterek, "Bu barış ve dostluk koridorunun açılması anlamına gelmektedir. Bu koridora, doğalgaz, akaryakıt ve elektrik kadar ihtiyaç duyuyoruz" dedi.
Kazak petrolünün de BTC'ye dahil edilmesine önem verdiklerini anlatan Erdoğan, Kars-Tiflis Demiryolu ile Karadeniz'e inen Rus ve Kazak petrollerinin Ceyhan'a indirilmesini sağlayacak Samsun-Ceyhan Boru Hattı'nın da en kısa zamanda inşa edileceğini söyledi. Proje için Çalık grubu ile İtalyan Eni'nin ortaklaşa lisans için başvurduğunu anımsatan Erdoğan, "Projede başka şirketlerin de yer almak istemesi bizleri memnun etmektedir" dedi. Erdoğan, Ceyhan'ı Petrokimya tesisleriyle donatmayı planladıklarını belirterek, terminalin 2010'lu yıllarda her ebattaki tankere farklı özelliklerde petrolü yükleyebilecek hale geleceğine dikkat çekti.
Bush'tan alkış
Törene katılmayan ABD Başkanı George Bush da Enerji Bakan Yardımcısı Clay Sell aracılığıyla Sezer'e gönderdiği mesajında "Türkiye insanları adına sizi tebrik ediyorum. Türkiye ile ABD vatandaşlarıyla biz de sizi alkışlıyoruz" dedi. BTC'nin Hazar için yeni bir dönem başlattığını vurgulayan Bush, projenin Türkiye, Azerbaycan ve Gürcistan'ın küresel ekonomideki rolünü artıracağını, ABD'nin Türkiye'yi bundan sonraki projelerde de tamamen destekleyeceğini kaydetti. BTC hattını inşa eden çokuluslu konsorsiyum adına konuşan BP Başkanı Lord Browne "BTC'nin işletmeye alınması çok önemli bir adım. Bu proje ile Türkiye'nin rolü büyük önem kazanıyor" dedi. Projenin 21. yüzyılın en büyüğü olduğunu kaydeden Browne, "BTC, dünyanın enerji ihtiyacının karşılanmasında seçenek olacak tarihi başarı. Geleceğimizi şekillendirecek. Ama iş burada bitmiyor. Doğalgaz boru hatlarının dahil edilmesi gerekmektedir" diye konuştu.
Çalık'ın teması sürüyor
Çalık Enerji İcra Kurulu Başkanı Erdal Çelik ise, Ceyhan'a 10 milyon tondan fazla kapasiteli rafineri için Hindistan petrol şirketi Indian Oil Crop. ve İtalyan ENI ile görüşmekte olduklarını söyledi. Çelik, "Samsun-Ceyhan petrol boru hattının inşasına 2007 yılı baharında başlamayı planlıyoruz" dedi. Bu arada, BTC Direktörü Osman Zühtü Göksel de terfi bir atamayla Botaş Yönetim Kurulu üyeliğine getirildi.



'Türkiye artık vazgeçilmez bir yol'
Orta Asya'da Çin, Rusya ve ABD arasında patlak veren boru hatları savaşında BTC'nin birinci derecede stratejik önemi var. Washington'un istediği Doğu-Batı enerji koridoru açılıyor. Projenin gerçekleşmesinde ABD öncü rol oynadı. Boru hattı güzergâhı Moskova'nın müttefiki Ermenistan'ı dışladı. BTC sadece Washington'un dostu ülkelerden geçti. Rusya'nın anlaşmayı önleme çabası sonuç vermedi. BTC, Moskova için bir başarısızlık demek.
Proje, Batı'nın enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi açısından önemli. Türkler, boru hattıyla Avrupa Birliği'ne girme aşamasında önemli bir koz elde etti. Yine de boru hattının stratejik değeri, savuncularının öne sürdüğünden daha az olabilir. Batı'ya yönelik Hazar petrolünün çoğu Rus boru hatlarıyla taşınıyor.
Türkiye bu törene çok önem veriyor ve bugüne kadar yapılan en görkemli tören olması için masraftan kaçınmadı. Hayal, 11 yıl sonra nihayet resmen gerçekleşti. Hattın yıllık kapasitesi 50 milyon ton; bu, dünyanın günlük petrol üretiminin 80'de biri. Hattan Türkiye ilk aşamada, yılda 200 milyon dolar elde edecek. Ankara'nın hedefi, Ceyhan'ı, dünya çapında bir petrol pazarı haline getirmek.
BTC, Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye'yi birbirine bağlayan mücevher kolye. Dünyanın üçüncü büyük petrol rezervleri Akdeniz'e taşındı. BTC ham petrol boru hattı sadece başlangıç. Önümüzdeki yıllarda Kazakistan da devreye girecek ve 20 milyon tonluk kapasite artışı olacak. BTC, Rus enerji çemberinden kurtulmak isteyen Batılı ülkeleri de çok umutlandırdı. BTC sayesinde Türkiye'nin ellnde çok güçlü kart var. Türkiye, artık vazgeçilmez bir yol.


Notlar
  • Cumhurbaşkanları ve başbakanlar, Şakir Paşa Hava alanı yerine, İncirlik Üssü'nü kullandı.
  • Tören için 1500 kişilik klimalı çadır kuruldu. Tören alanı ve çadırlar kene ve diğer zararlı böceklere karşı ilaçlandı.
  • Organizasyon görevlileri, görev yerlerine göre tek tip giydirildi. Verilen talimatta, deodoran kullanılması, güler yüzlü olmaları ve ağır makyaj yapmamaları istendi.
  • Cumhurbaşkanı Sezer Rusya Devlet Başkanı Viladimir Putin'i davet etti. Ancak, törende sadece Ankara Büyükelçisi bulundu.
  • BTC anlaşmasını imzalayan 9. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel törende yoktu.
  • Yerli ve yabancı 400 basın mensubu takip etti.
  • Adana'dan törenin düzenleneceği alana kadar güzergâh boyu Türk, Azeri ve Gürcü bayraklarıyla donatıldı.
  • Tören sonunda liderler sembolik boru döşedi.
  • Tekfen orkestrası, üç ülkenin müziklerini içeren mini konser verdi.
  • Törenin ardından tören çadırının ekran olarak kullanılan yüzeyi açıldı. Açılan yerden Ceyhan terminali iskelesi ve yükleme yapan tanker göründü.


    Saakaşvili: Bu Bond filmi değil
    Gürcistan Devlet Başkanı Mihail Saakaşvili de konuşmasında, "BTC hattı James Bond filmi değil, artık gerçek'' dedi. Projenin istikrarlı, güvenli gelecek için yeni umutlar getirdiğini belirten Saakaşvili, BTC'nin diğer boru hatları projelerinin de önünü açacağını söyledi. Saakaşvili, "Türkiye, Doğu Avrupa, Batı Avrupa ve Yunanistan için yeni doğalgaz projemiz var. Bu proje için de BTC'de olduğu gibi bazı söylemler var. Bu da yanlış, bu da gerçekleşebilecek proje" dedi.
    Türkiye'ye karşı eskiden Gürcistan'da farklı düşünceler olduğunu belirten Saakaşvili şöyle konuştu: "Sovyet döneminde Türkiye ve Azerbaycan için farklı şeyler dikte edilmeye çalışıldı. Biz bu ideolojiyi değiştirdik. Türkiye büyük dostumuzdur. En büyük ortağımızdır."

    Resmi açılış, temsili hat
    Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer, Gürcistan Devlet Başkanı Mihail Saakaşvili, Azerbaycan Devlet Başkanı İlham Aliyev ve Başbakan Tayyip Erdoğan törende üzerlerinde ülke bayrakları yer alan temsili boruları birbirine ekleyerek hattın resmen açılışını yaptı.
    FotoĞraf: Adem Altan



    Aliyev: Babamın ruhu burada
    Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, konuşmasında projenin mimarlarından olan babası Haydar Aliyev'den duygu dolu şekilde söz ederken, "Onun ruhu şimdi burada bizimledir" dedi. Aliyev şunları söyledi:
    "1994 yılından başlayarak devam eden gelişmelerin sonucuna ulaştık. Bu çabalar sonuçta 1994'te anlaşmanın cumhurbaşkanlarınca imzaya alınmasıyla başladı. Bu proje Haydar Aliyev'in girişimleri çerçevesinde Azerbaycan'da gelişti. Görev yapan herkese teşekkür ediyorum. Azeri petrolü dünya piyasalarına ulaştı. Bu bizim için çok önemli. Doğalgaz rezervinin Akdeniz'e ulaşması açısından da bir çalışma söz konusu. BTC ile üç ülke de bunun gerçekleşeceğini gösterdi. Başardık. Yeni fırsatlar olacak.


    Tam kapasite 2008'de
    1786 km uzunluğunda borulardan oluşan BTC, 330 köyden, 1500 nehirden geçti. 22 bin kişi çalıştı. 70 bin insana ait arazi kamulaştırıldı ve boru hattı toprak altına yerleştirildikten sonra topraklar köylülere iade edildi. Üç çevre etki değerlendirme çalışması yapıldı. 2008'de tam kapasiteyle çalışmaya başladığında Ceyhan'a günde 1 milyon varil petrol gelecek. Petrol Ceyhan Terminali'nde Tekfen'in inşa ettiği yedi tankta depolanacak. Terminal'de ve boru hattının içinde 3 milyon metreküp ham petrol bulunacak.
    İstanbul'un sırtından 400 tanker alacak
    Ceyhan'da 2.5 km'lik iskelede 300 bin grostonluk iki tankere aynı anda petrol yüklenebilecek. 4 Temmuz'dan bu yana yedi tankere 4.6 milyon varil ham petrol yüklendi. 50 milyon ton petrol her yıl Hazar'dan Ceyhan'a taşıyacak. Bu da 400 dev tankerin İstanbul'un ortasından geçmesini engelleyecek.